వాయుపురాణమ్

గాన్ధారీ జనయామాస సుమిత్రం మిత్రనన్దనమ్। మాద్రీ యుధాజితం పుత్రం సా తు వై దేవమీఢుషమ్ ।। ౩౪.

గాంధారి సుమిత్రుడిని, మిత్రులకు ఆనందదాయకుడిని కనింది. మాద్రీ యుధాజిత్ అనే కుమారునిని, అలాగే దేవమీఢుషుడిని కనింది.

అనమిత్రం సుతఞ్చైవ తావుభౌ పురుషోత్తమౌ। అనమిత్రసుతో నిఘ్నో నిఘ్నస్య ద్వౌ బభూవతుః ।। ౩౪.

అనమిత్రుడు మరియు అతని కుమారుడు ఇద్దరూ ఉత్తమ పురుషులు. అనమిత్రునికి నిఘ్నుడు కుమారుడు, నిఘ్నునికి ఇద్దరు కుమారులు.

ప్రసేనశ్చ మహాభాగః శక్రజిచ్చ సుతావుభౌ। తస్య శక్రజితః పూర్వః సఖా ప్రాణసమోఽభవత్ ।। ౩౪.

ప్రసేనుడు మహాభాగ్యవంతుడు, శక్రజిత్ ఇద్దరూ కుమారులు. శక్రజిత్ ముందు అతని స్నేహితుడు, ప్రాణసముడు అయ్యాడు.

స కదాచిన్నిశాపాయే రథేన రథినాంవరః। తోయకూలాదపః స్ప్రష్టుముపస్థాతుం యయౌ రవిమ్ ।। ౩౪.

ఒకసారి రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, రథసారథులలో శ్రేష్ఠుడు తన రథంతో పాటు నది ఒడ్డున నీటిని తాకేందుకు, సూర్యుణ్ణి దర్శించేందుకు వెళ్లాడు.

తస్యోపతిష్ఠతః సూర్యో వివస్వానగ్రతః స్థితః। అస్పష్టమూర్తిర్భగవాం స్తేజోమణ్డలవాన్ విభుః ।। ౩౪.

అతను సమీపిస్తుండగా, సూర్యుడు వివస్వాన్ అతని ముందుగా నిలిచాడు. భగవంతుడు, తేజస్సుతో కూడినవాడు, స్పష్టంగా కనిపించని రూపంతో దర్శనమిచ్చాడు.

అథ రాజా వివస్వన్తమువాచ స్థితమగ్రతః। యథైవ వ్యోమ్ని పశ్యామి త్వామహం జ్యోతిషామ్పతే ।। ౩౪.

అప్పుడు రాజు ముందుగా నిలబడి ఉన్న వివస్వంతునితో ఇలా అన్నాడు: "నేను నిన్ను ఆకాశంలో ఎలా చూస్తానో, అదే విధంగా ఇప్పుడు కూడా చూస్తున్నాను, ఓ జ్యోతిర్మయుడా!"

తేజోమణ్డలినఞ్చైవ తథైవాప్యగ్రతః స్థితమ్। కో విశేషో వివస్వంస్తే సాక్షాదుపగతేన వై ।। ౩౪.

ఇప్పుడు నువ్వు వెలుగుతో మెరిసిపోతూ నా ముందు నిలబడి ఉన్నావు. ఆకాశంలో కనిపించే రూపానికి, నువ్వు ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా కనిపించడంలో ఏం తేడా ఉంది, వివస్వంతా?

ఏతచ్ఛ్రుత్వా స భగవాన్ మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। స్వకణ్ఠాదవముచ్యాథ బబన్ధ నృపతేస్తదా ।। ౩౪.

ఇలా రాజు మాటలు విని, ఆ భగవంతుడు తన మెడలో ఉన్న స్యామంతక మణిని తీసి, రాజుకు అప్పగించాడు.

తతో విగ్రహవన్తం తం దదర్శ నృపతిస్తదా। ప్రతిమామథ తాం దృష్ట్వా ముహూర్త్తం కృతవాంస్తథా ।। ౩౪.

తర్వాత రాజు ఆయనను స్పష్టమైన రూపంలో చూశాడు. ఆ ప్రతిమను చూసి కొంతసేపు మౌనంగా నిలబడి ధ్యానించాడు.

తమతిప్రస్థితం భూయో వివస్వన్తం స శక్రజిత్। ప్రోవాచాగ్నిసవర్ణం త్వం యేన లోకాన్ ప్రయాస్యతి। తదైవ మణిరత్నం తన్మాం భవాన్ దాతుమర్హతి ।। ౩౪.

వివస్వంతుడు వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమవుతుండగా, శక్రజిత్ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "ఓ అగ్ని వర్ణుడా! నువ్వు లోకాల్లో సంచరిస్తావు. ఆ సమయంలో ఆ మణిని నాకు ఇవ్వాలి."

స్యమన్తకం నామ మణిం దత్తవాంస్తస్య భాస్కరః। స తమాబద్ధ్య నగరం ప్రవివేశ మహీపతిః ।। ౩౪.

ఆ భాస్కరుడు స్యామంతకమనే మణిని రాజుకు ఇచ్చాడు. ఆ మణిని ధరించి రాజు తన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.

తం జనాః పర్యధావన్త సూర్యోఽయం గచ్ఛతీతి హ। సభాం విస్మాయయిత్వాథ పురీమన్తఃపురం తథా ।। ౩౪.

అతడిని చూసి ప్రజలు, "ఇదిగో సూర్యుడు వెళ్తున్నాడు!" అని పరుగెత్తారు. సభలో అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచిన రాజు, నగరంలోని అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు.

తం ప్రసేనిజితే దివ్యం మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। దదౌ భ్రాత్రే నరపతిః ప్రేమ్ణా శక్రజిదుత్తమమ్ ।। ౩౪.

శక్రజిత్ అనే రాజు, ఆ దివ్యమైన స్యామంతక మణిని తన సోదరుడు ప్రసేనకు ప్రేమతో ఇచ్చాడు.

స్యమన్తకో నామ మణిర్యస్య రాష్ట్రే స్థితో భేవత్ । కాలవర్షీ చ పర్జన్యో న చ వ్యాధిభయం తదా ।। ౩౪.

స్యామంతక మణి ఏ రాజ్యంలో ఉంటే, అక్కడ మేఘాలు సమయానికి వర్షం కురిపిస్తాయి. అక్కడ వ్యాధుల భయం ఉండదు.

లిప్సాం చక్రే ప్రసేనాత్తు మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। గోవిన్దో న చ తం లేభే శక్తోఽపి న జహార చ ।। ౩౪.

ప్రసేన వద్ద ఉన్న స్యామంతక మణిని పొందాలని గోవిందుడు కోరుకున్నాడు. కానీ ఆయనకు సాధ్యమైనా, దాన్ని దోచుకోలేదు, పొందలేదు కూడా.

కదా చిన్మృగయాం యాతః ప్రసేనస్తేన భూషితః। స్యమన్తకకృతే సింహాద్వధం ప్రాప్తః సుదారుణమ్ ।। ౩౪.

ఒకసారి ప్రసేన ఆ మణిని ధరించి వేటకు వెళ్లాడు. స్యామంతక మణి కారణంగా, అతడు ఒక సింహం చేతిలో భయంకరమైన మరణాన్ని పొందాడు.

జామ్బవానృక్షరాజస్తు తం సింహం నిజఘాన వై । ఆదాయ చ మణిం దివ్యం స్వం బిలం ప్రవివేశ హ ।। ౩౪.

ఆ తర్వాత రక్షరాజు జాంబవంతుడు ఆ సింహాన్ని చంపి, ఆ దివ్యమైన మణిని తీసుకుని తన గుహలోకి వెళ్లాడు.

తత్కర్మ కృష్ణస్య తతో వృష్ణ్యన్ధకమహత్తరాః। మణౌగృధ్నున్తు మన్వానాస్తమేవ విశశఙ్కిరే ।। ౩౪.

ఈ సంఘటన వల్ల వృష్ణి, అంధక వంశస్థులు ఆ మణిని ఆశించి, కృష్ణుడినే అనుమానించారు.

మిథ్యాభిశస్తిం తేభ్యస్తాం బలవానరిసూదనః। అమృష్యమాణో భగవాన్ వనం స విచచార హ ।। ౩౪.

అలా వారు తప్పుడు అపవాదం వేయడాన్ని భగవంతుడు, శత్రువులను సంహరించే వాడు, సహించలేక అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.

స తు ప్రసేనమృగయామచరత్తత్ర చాప్యథ। ప్రసేనస్య పదం గృహ్య పురుషై రాప్తకారిభిః ।। ౩౪.

అక్కడ కృష్ణుడు ప్రసేనను వెతికాడు. తనతో ఉన్న మనుషులతో కలసి ప్రసేన అడుగులను అనుసరించాడు.

ఋక్షవన్తం గిరివరం విన్ధ్యఞ్చ నగముత్తమమ్। అన్వేషణపరిశ్రాన్తః స దదర్శ మహామనాః ।। ౩౪.

అలా వెతుకుతూ అలసిపోయిన కృష్ణుడు, రక్షల కొండను, ఉత్తమమైన వింధ్య పర్వతాన్ని చూశాడు.

సాశ్వం హతం ప్రసేనం తం నావిన్దత్తత్ర వై మణిమ్। అథ సింహః ప్రసేనస్య శరీరస్యావిదూరతః ।। ౩౪.

అక్కడ ప్రసేనను, అతని గుర్రాన్ని చనిపోయినవారిగా చూశాడు. కానీ మణిని కనుగొనలేదు. ప్రసేన శరీరానికి దగ్గరగా ఒక సింహం కూడా కనిపించింది.

ఋక్షేణ నిహతో దృష్టః పాదైఋక్షస్య సూచితామ్। పదైరన్వేషయామాస గుహామృక్షస్య యాదవః ।। ౩౪.

ఆ సింహాన్ని ఒక రక్ష చంపినట్టు కృష్ణుడు చూశాడు. ఆ రక్ష అడుగులను అనుసరిస్తూ, యాదవుడు ఆ రక్ష గుహను వెతకసాగాడు.

మహత్యతిబిలే వాణీం శుశ్రావ ప్రమదేరితామ్। ధాత్ర్యా కుమారమాదాయ సుతం జామ్బవతో ద్విజాః। ప్రీతిమత్యాథ మణినా మారోదీరిత్యుదీరితామ్ ।। ౩౪.

అప్పుడా గొప్ప గందరగోళమైన అరుపు వినిపించింది, అది ఒక బాధలో ఉన్న స్త్రీ గొంతు. ఆ ధాత్రి, జాంబవంతుని కుమారుడిని తీసుకుని, ప్రేమతో, "బాలా, మణి కోసం ఏడవకూ" అని అనురాగంగా పలికింది.

ప్రసేనమవధీత్ సింహః సింహో జామ్బవతా హతః। సుకుమారక మారోదీస్తవ హ్యేష స్యమన్తకః ।। ౩౪.

ప్రసేనుడిని సింహం చంపింది, ఆ సింహాన్ని జాంబవంతుడు సంహరించాడు. బంగారుబాలా, నీవు ఏడవవద్దు, ఇది నీకు స్యామంతక మణి.

వ్యక్తీకృతఞ్చ శబ్దం తం తూర్ణం సోఽపి యయౌ బిలమ్। అపశ్యచ్చ విలాభ్యాశే ప్రసేనమవదారితమ్।। ౩౪.

ఆ శబ్దాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకుని, అతడు వెంటనే ఆ గుహవైపు వెళ్లాడు. అక్కడ ప్రవేశద్వారంలో ప్రసేనుడు చనిపోయి పడివున్నాడు అని చూశాడు.

ప్రవిశ్య చాపి భగవాస్తదృక్షబిలమఞ్జసా। దదర్శ ఋక్షరాజానం జామ్బవన్తముదారధీః ।। ౩౪.

ఆ గుహలోకి నేరుగా ప్రవేశించిన భగవంతుడు, గొప్ప బుద్ధి కలిగిన జాంబవంతుడు అనే ఎలుగుబంటి రాజును చూశాడు.

యుయుధే వాసుదేవస్తు బిలే జామ్బవతా సహ। బాహుభ్యామేవ గోవిన్దో దివసానేకవింశతిమ్ ।। ౩౪.

ఆ గుహలో వాసుదేవుడు జాంబవంతునితో పోరాడాడు. గోవిందుడు తన చేతులతో ఇరవై ఒక రోజులు యుద్ధం చేశాడు.

ప్రవిష్టే చ బిలం కృష్ణే వాసుదేవ పురఃసరాః । పునర్ద్వారవతీమేత్య హతం కృష్ణం న్యవేదయన్ ।। ౩౪.

కృష్ణుడు గుహలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, వాసుదేవుడు ముందుండగా, వారు తిరిగి ద్వారవతికి వచ్చి, కృష్ణుడు చనిపోయాడని తెలియజేశారు.