వాయుపురాణమ్

సా చోపస్పర్శనాత్తస్య చకార ఋషిమాపగా। కల్యాణఞ్చ నరపతేస్తస్య సా నిమ్నగోత్తమా ।। ౩౪.

ఆమె నీటిని తాకిన వెంటనే ఆ నది ఋషిగా మారింది; ఆ ఉత్తమ నది రాజుకు మంగళకరంగా మారింది.

చిన్తయాభిపరీతాఙ్గా జగామాథ వినిశ్చయమ్। నాధిగచ్ఛామి తాం నారీం యస్యామేవంవిధః సుతః ।। ౩౪.

ఆమె ఆలోచనలతో పూర్తిగా మునిగిపోయి, ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది: 'ఇలాంటి కుమారుడు కలిగే మహిళను నేను ఎక్కడా కనుగొనలేను' అని భావించింది.

భవేత్సర్వగుణోపేతో రాజ్ఞో దేవావృధస్య హి। తస్మాదస్య స్వయం చాహం భవామ్యద్య సహవ్రతా। జజ్ఞే తస్యాః స్వయం హస్తో భావస్తస్య యథేరితః ।। ౩౪.

రాజు దేవావృద్ధునికి అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారుడు కలగాలి. అందుకే, నేడు నేనే అతనికి సహధర్మచారిణిగా మారిపోతాను. ఆమెకు తానే స్వయంగా చేతిని సృష్టించుకుంది, తన మనసుకు అనుగుణంగా ప్రవర్తించింది.

అథ భూత్వా కుమారీ తు సావిత్రీ పరమం వచః। చిన్తయామాస రాజానం తామియేష స పర్థివః ।। ౩౪.

తరువాత సావిత్రి కన్యగా మారి పరమమైన మాటను పలికింది. ఆ రాజు ఆమెను కోరాడు, వెతికాడు.

తస్యామాధత్త గర్భం స తేజస్వినముదారధీః। అథ సా నవమే మాసి సుషువే సరితాంవరా ।। ౩౪.

ఆమె అతని ద్వారా గర్భం ధరించింది; ఆమె తేజస్సుతో, ఉదారమైన మనసుతో ఉండింది. తొమ్మిదవ నెలలో ఆ నదిదేవత కుమారునిని ప్రసవించింది.

పుత్రం సర్వగుణోపేతం యథా దేవావృధేప్సితః। తత్ర వంశే పురాణజ్ఞా గాథాం గాయన్తి వై ద్విజాః ।। ౩౪.

ఆమె దేవావృద్ధుని ఆకాంక్షకు అనుగుణంగా అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారునిని కనింది. ఆ వంశంలో పండిత బ్రాహ్మణులు పురాతన గాథలను పాడుతుంటారు.

గుణాన్ దేవావృధస్యాపి కీర్త్తయన్తో మహాత్మనః। యథైవ శ్రృణుతే దూరాత్ సంపశ్యతి తథాన్తికాత్ ।। ౩౪.

మహాత్ముడైన దేవావృద్ధుని గుణాలను వారు కీర్తిస్తూ, దూరంలో ఉన్నా వినగలిగినట్లే, దగ్గరలో కూడా ఆయనను చూడగలిగేవారు.

బభ్రుః శ్రేష్ఠో మనుష్యాణాం దేవైర్దేవావృధః సమః। పురుషాః పఞ్చషష్టిశ్చ సహస్రాణి చ సప్తతిః। యేఽమృతత్వమనుప్రాప్తా బభ్రుర్దేవావృధాదపి ।। ౩౪.

బభ్రు మనుషులలో ఉత్తముడు, దేవావృద్ధుడు దేవతలకు సమానం. అరవై ఐదు మంది, డెబ్బై వేల మంది అమృతత్వాన్ని పొందారు; వారు దేవావృద్ధునికంటే గొప్పవారు.

యజ్వా దానపతిర్వీరో బ్రహ్మణ్యః సత్య వాగ్ బుధః। కీర్త్తిమాంశ్చ మహాభాగః సాత్త్వతానాం మహారథః ।। ౩౪.

ఆయన యజ్ఞకర్త, దానశూరుడు, వీరుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించేవాడు, నిజాయితీగా మాట్లాడేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, కీర్తిశాలి, మహాభాగ్యవంతుడు, సాత్త్వతులలో మహారథుడు.

తస్యాన్వవాయే సుమహాభోజయేమార్తికావలాః। గాన్ధారీ చైవ మాద్రీ చ వృష్ణేర్భార్య్యే బభూవతుః ।। ౩౪.

ఆయన వంశంలో సుమహాభోజులు, మార్తికావళులు విరాజిల్లారు. గాంధారి, మాద్రీ అనే వారు వృష్ణికి భార్యలయ్యారు.

గాన్ధారీ జనయామాస సుమిత్రం మిత్రనన్దనమ్। మాద్రీ యుధాజితం పుత్రం సా తు వై దేవమీఢుషమ్ ।। ౩౪.

గాంధారి సుమిత్రుడిని, మిత్రులకు ఆనందదాయకుడిని కనింది. మాద్రీ యుధాజిత్ అనే కుమారునిని, అలాగే దేవమీఢుషుడిని కనింది.

అనమిత్రం సుతఞ్చైవ తావుభౌ పురుషోత్తమౌ। అనమిత్రసుతో నిఘ్నో నిఘ్నస్య ద్వౌ బభూవతుః ।। ౩౪.

అనమిత్రుడు మరియు అతని కుమారుడు ఇద్దరూ ఉత్తమ పురుషులు. అనమిత్రునికి నిఘ్నుడు కుమారుడు, నిఘ్నునికి ఇద్దరు కుమారులు.

ప్రసేనశ్చ మహాభాగః శక్రజిచ్చ సుతావుభౌ। తస్య శక్రజితః పూర్వః సఖా ప్రాణసమోఽభవత్ ।। ౩౪.

ప్రసేనుడు మహాభాగ్యవంతుడు, శక్రజిత్ ఇద్దరూ కుమారులు. శక్రజిత్ ముందు అతని స్నేహితుడు, ప్రాణసముడు అయ్యాడు.

స కదాచిన్నిశాపాయే రథేన రథినాంవరః। తోయకూలాదపః స్ప్రష్టుముపస్థాతుం యయౌ రవిమ్ ।। ౩౪.

ఒకసారి రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, రథసారథులలో శ్రేష్ఠుడు తన రథంతో పాటు నది ఒడ్డున నీటిని తాకేందుకు, సూర్యుణ్ణి దర్శించేందుకు వెళ్లాడు.

తస్యోపతిష్ఠతః సూర్యో వివస్వానగ్రతః స్థితః। అస్పష్టమూర్తిర్భగవాం స్తేజోమణ్డలవాన్ విభుః ।। ౩౪.

అతను సమీపిస్తుండగా, సూర్యుడు వివస్వాన్ అతని ముందుగా నిలిచాడు. భగవంతుడు, తేజస్సుతో కూడినవాడు, స్పష్టంగా కనిపించని రూపంతో దర్శనమిచ్చాడు.

అథ రాజా వివస్వన్తమువాచ స్థితమగ్రతః। యథైవ వ్యోమ్ని పశ్యామి త్వామహం జ్యోతిషామ్పతే ।। ౩౪.

అప్పుడు రాజు ముందుగా నిలబడి ఉన్న వివస్వంతునితో ఇలా అన్నాడు: "నేను నిన్ను ఆకాశంలో ఎలా చూస్తానో, అదే విధంగా ఇప్పుడు కూడా చూస్తున్నాను, ఓ జ్యోతిర్మయుడా!"

తేజోమణ్డలినఞ్చైవ తథైవాప్యగ్రతః స్థితమ్। కో విశేషో వివస్వంస్తే సాక్షాదుపగతేన వై ।। ౩౪.

ఇప్పుడు నువ్వు వెలుగుతో మెరిసిపోతూ నా ముందు నిలబడి ఉన్నావు. ఆకాశంలో కనిపించే రూపానికి, నువ్వు ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా కనిపించడంలో ఏం తేడా ఉంది, వివస్వంతా?

ఏతచ్ఛ్రుత్వా స భగవాన్ మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। స్వకణ్ఠాదవముచ్యాథ బబన్ధ నృపతేస్తదా ।। ౩౪.

ఇలా రాజు మాటలు విని, ఆ భగవంతుడు తన మెడలో ఉన్న స్యామంతక మణిని తీసి, రాజుకు అప్పగించాడు.

తతో విగ్రహవన్తం తం దదర్శ నృపతిస్తదా। ప్రతిమామథ తాం దృష్ట్వా ముహూర్త్తం కృతవాంస్తథా ।। ౩౪.

తర్వాత రాజు ఆయనను స్పష్టమైన రూపంలో చూశాడు. ఆ ప్రతిమను చూసి కొంతసేపు మౌనంగా నిలబడి ధ్యానించాడు.

తమతిప్రస్థితం భూయో వివస్వన్తం స శక్రజిత్। ప్రోవాచాగ్నిసవర్ణం త్వం యేన లోకాన్ ప్రయాస్యతి। తదైవ మణిరత్నం తన్మాం భవాన్ దాతుమర్హతి ।। ౩౪.

వివస్వంతుడు వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమవుతుండగా, శక్రజిత్ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "ఓ అగ్ని వర్ణుడా! నువ్వు లోకాల్లో సంచరిస్తావు. ఆ సమయంలో ఆ మణిని నాకు ఇవ్వాలి."

స్యమన్తకం నామ మణిం దత్తవాంస్తస్య భాస్కరః। స తమాబద్ధ్య నగరం ప్రవివేశ మహీపతిః ।। ౩౪.

ఆ భాస్కరుడు స్యామంతకమనే మణిని రాజుకు ఇచ్చాడు. ఆ మణిని ధరించి రాజు తన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.

తం జనాః పర్యధావన్త సూర్యోఽయం గచ్ఛతీతి హ। సభాం విస్మాయయిత్వాథ పురీమన్తఃపురం తథా ।। ౩౪.

అతడిని చూసి ప్రజలు, "ఇదిగో సూర్యుడు వెళ్తున్నాడు!" అని పరుగెత్తారు. సభలో అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచిన రాజు, నగరంలోని అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు.

తం ప్రసేనిజితే దివ్యం మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। దదౌ భ్రాత్రే నరపతిః ప్రేమ్ణా శక్రజిదుత్తమమ్ ।। ౩౪.

శక్రజిత్ అనే రాజు, ఆ దివ్యమైన స్యామంతక మణిని తన సోదరుడు ప్రసేనకు ప్రేమతో ఇచ్చాడు.

స్యమన్తకో నామ మణిర్యస్య రాష్ట్రే స్థితో భేవత్ । కాలవర్షీ చ పర్జన్యో న చ వ్యాధిభయం తదా ।। ౩౪.

స్యామంతక మణి ఏ రాజ్యంలో ఉంటే, అక్కడ మేఘాలు సమయానికి వర్షం కురిపిస్తాయి. అక్కడ వ్యాధుల భయం ఉండదు.

లిప్సాం చక్రే ప్రసేనాత్తు మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। గోవిన్దో న చ తం లేభే శక్తోఽపి న జహార చ ।। ౩౪.

ప్రసేన వద్ద ఉన్న స్యామంతక మణిని పొందాలని గోవిందుడు కోరుకున్నాడు. కానీ ఆయనకు సాధ్యమైనా, దాన్ని దోచుకోలేదు, పొందలేదు కూడా.

కదా చిన్మృగయాం యాతః ప్రసేనస్తేన భూషితః। స్యమన్తకకృతే సింహాద్వధం ప్రాప్తః సుదారుణమ్ ।। ౩౪.

ఒకసారి ప్రసేన ఆ మణిని ధరించి వేటకు వెళ్లాడు. స్యామంతక మణి కారణంగా, అతడు ఒక సింహం చేతిలో భయంకరమైన మరణాన్ని పొందాడు.

జామ్బవానృక్షరాజస్తు తం సింహం నిజఘాన వై । ఆదాయ చ మణిం దివ్యం స్వం బిలం ప్రవివేశ హ ।। ౩౪.

ఆ తర్వాత రక్షరాజు జాంబవంతుడు ఆ సింహాన్ని చంపి, ఆ దివ్యమైన మణిని తీసుకుని తన గుహలోకి వెళ్లాడు.

తత్కర్మ కృష్ణస్య తతో వృష్ణ్యన్ధకమహత్తరాః। మణౌగృధ్నున్తు మన్వానాస్తమేవ విశశఙ్కిరే ।। ౩౪.

ఈ సంఘటన వల్ల వృష్ణి, అంధక వంశస్థులు ఆ మణిని ఆశించి, కృష్ణుడినే అనుమానించారు.

మిథ్యాభిశస్తిం తేభ్యస్తాం బలవానరిసూదనః। అమృష్యమాణో భగవాన్ వనం స విచచార హ ।। ౩౪.

అలా వారు తప్పుడు అపవాదం వేయడాన్ని భగవంతుడు, శత్రువులను సంహరించే వాడు, సహించలేక అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.