వాయుపురాణమ్

నన్దనశ్చ మహాతేజా మహాపురువశస్తథా। ఆసీత్ పురువశాత్ పుత్రః పురుద్వాన్ పురుషోత్తమః ।। ౩౩.

నందనుడు మహాతేజస్సుతో జన్మించాడు, మహాపురువశుడు కూడా పుట్టాడు. పురువశుని కుమారుని వంశంలో పురుద్వాన్ అనే ఉత్తముడు జన్మించాడు.

జజ్ఞే పురుద్వతః పుత్రో భద్రవత్యాం పురూద్వహః। ఐక్షాకీ త్వభవద్భార్యా సత్త్వస్తస్యామజాయత। సత్త్వాత్ సత్త్వగుణో పేతః సాత్త్వతః కీర్తివర్ద్ధనః ।। ౩౩.

పురుద్వాన్‌కు భద్రవతిలో పురూద్వహుడు కుమారుడు. అతని భార్య ఐక్షాకి, వారికి సత్వ అనే కుమారుడు పుట్టాడు. సత్వుని నుంచి సత్వగుణంతో కూడిన సాత్త్వతుడు పుట్టి, కీర్తిని పెంచాడు.

ఇమాం విసృష్టిం విజ్ఞాయ జ్యామఘస్య మహాత్మనః। ప్రజావానేతి సాయుజ్యం రాజ్ఞః సోమస్య ధీమతః ।। ౩౩.

ఈ జ్యామఘ మహాత్ముని వంశాన్ని తెలుసుకొని, అతడు సంతానవంతుడై, జ్ఞానవంతుడైన సోమరాజుతో ఐక్యాన్ని పొందాడు.

సూత ఉవాచ।। సాత్వతీ రూపసమ్పన్నం కౌశల్యా సుషువే సుతమ్। భజినం భజమానం చ దివ్యం దేవావృధం నృపమ్ ।। ౩౪.

సూతుడు చెప్పాడు: కౌశల్యా సాత్త్వత వంశానికి చెందిన, అందంతో కూడిన కుమారుడిని కనింది—భజినుడు, భజమానుడు, దివ్యుడు, దేవావృద్ధ అనే రాజు.

అన్ధకఞ్చ సహాభోజం వృష్ణిఞ్చ యదునన్దనమ్। తేషాం హి సర్గాశ్చత్వారః శ్రృణుధ్వం విస్తరేణ వై ।। ౩౪.

అంధకుడు, సహాభోజుడు, వృష్ణి, యదువు వంశస్థుడు కూడా పుట్టారు. వీరి నాలుగు వంశాల వివరాలను ఇప్పుడు వినండి.

భజమానస్య శ్రృఞ్జయ్యాం బాహ్యశ్చోపరి బాహ్యకః। శ్రృఞ్జయస్య సుతే ద్వే తు బాహ్యకస్తే ఉదావహత్ ।। ౩౪.

భజమానునికి శృంజయ ద్వారా బాహ్యుడు పుట్టాడు, అతని తరువాత బాహ్యకుడు జన్మించాడు. శృంజయకు ఇద్దరు కుమారులు, వారిని బాహ్యకుడు పెళ్లి చేసుకున్నాడు.

తస్య భార్యే భగిన్యౌ తే ప్రాసూతేతి సుతాన్ బహూన్। నిమిశ్చ పణవశ్చైవ వృష్ణిః పరపురఞ్జయః ।। ౩౪.

అతనికి భార్యలు ఇద్దరు, వారు సోదరీమణులు. వారు అతనికి అనేక మంది కుమారులను కనారు—నిమి, పణవుడు, వృష్ణి అనే శత్రు నగరాలను జయించినవాడు.

యే బాహ్యకార్య్యశ్రృఞ్జయ్యాం భజమానాద్విజజ్ఞిరే। అయుతాయుతసాహస్ర శతజిదథ వామకః ।। ౩౪.

బాహ్యకార్యశృఙ్జయ, అయుతాయుత, సహస్ర, శతజిత్, వామకుడు అనే ప్రాంతాలలో బ్రాహ్మణులుగా గుర్తించబడినవారు ఉన్నారు.

బాహ్యకార్య్యాభగిన్యాం యే భజమానా ద్విజజ్ఞిరే। తేషాం దేవావృధో రాజా చచార పరమం తపః ।। ౩౪.

బాహ్యకార్యాభగినిలో బ్రాహ్మణులుగా పేరుగాంచిన వారిలో దేవావృద్ధుడు అనే రాజు గొప్ప తపస్సు ఆచరించాడు.

పుత్రః సర్వగుణోపేతో మమ భూయాదితి స్మ హ। సంయోజ్యాత్మానమేవం సవర్ణా సా జలమస్పృశత్ ।। ౩౪.

"నాకు అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారుడు కలగాలి" అని కోరుకుంటూ, సవర్ణ తన మనసును ఏకాగ్రపరిచి నీటిని తాకింది.

సా చోపస్పర్శనాత్తస్య చకార ఋషిమాపగా। కల్యాణఞ్చ నరపతేస్తస్య సా నిమ్నగోత్తమా ।। ౩౪.

ఆమె నీటిని తాకిన వెంటనే ఆ నది ఋషిగా మారింది; ఆ ఉత్తమ నది రాజుకు మంగళకరంగా మారింది.

చిన్తయాభిపరీతాఙ్గా జగామాథ వినిశ్చయమ్। నాధిగచ్ఛామి తాం నారీం యస్యామేవంవిధః సుతః ।। ౩౪.

ఆమె ఆలోచనలతో పూర్తిగా మునిగిపోయి, ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది: 'ఇలాంటి కుమారుడు కలిగే మహిళను నేను ఎక్కడా కనుగొనలేను' అని భావించింది.

భవేత్సర్వగుణోపేతో రాజ్ఞో దేవావృధస్య హి। తస్మాదస్య స్వయం చాహం భవామ్యద్య సహవ్రతా। జజ్ఞే తస్యాః స్వయం హస్తో భావస్తస్య యథేరితః ।। ౩౪.

రాజు దేవావృద్ధునికి అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారుడు కలగాలి. అందుకే, నేడు నేనే అతనికి సహధర్మచారిణిగా మారిపోతాను. ఆమెకు తానే స్వయంగా చేతిని సృష్టించుకుంది, తన మనసుకు అనుగుణంగా ప్రవర్తించింది.

అథ భూత్వా కుమారీ తు సావిత్రీ పరమం వచః। చిన్తయామాస రాజానం తామియేష స పర్థివః ।। ౩౪.

తరువాత సావిత్రి కన్యగా మారి పరమమైన మాటను పలికింది. ఆ రాజు ఆమెను కోరాడు, వెతికాడు.

తస్యామాధత్త గర్భం స తేజస్వినముదారధీః। అథ సా నవమే మాసి సుషువే సరితాంవరా ।। ౩౪.

ఆమె అతని ద్వారా గర్భం ధరించింది; ఆమె తేజస్సుతో, ఉదారమైన మనసుతో ఉండింది. తొమ్మిదవ నెలలో ఆ నదిదేవత కుమారునిని ప్రసవించింది.

పుత్రం సర్వగుణోపేతం యథా దేవావృధేప్సితః। తత్ర వంశే పురాణజ్ఞా గాథాం గాయన్తి వై ద్విజాః ।। ౩౪.

ఆమె దేవావృద్ధుని ఆకాంక్షకు అనుగుణంగా అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారునిని కనింది. ఆ వంశంలో పండిత బ్రాహ్మణులు పురాతన గాథలను పాడుతుంటారు.

గుణాన్ దేవావృధస్యాపి కీర్త్తయన్తో మహాత్మనః। యథైవ శ్రృణుతే దూరాత్ సంపశ్యతి తథాన్తికాత్ ।। ౩౪.

మహాత్ముడైన దేవావృద్ధుని గుణాలను వారు కీర్తిస్తూ, దూరంలో ఉన్నా వినగలిగినట్లే, దగ్గరలో కూడా ఆయనను చూడగలిగేవారు.

బభ్రుః శ్రేష్ఠో మనుష్యాణాం దేవైర్దేవావృధః సమః। పురుషాః పఞ్చషష్టిశ్చ సహస్రాణి చ సప్తతిః। యేఽమృతత్వమనుప్రాప్తా బభ్రుర్దేవావృధాదపి ।। ౩౪.

బభ్రు మనుషులలో ఉత్తముడు, దేవావృద్ధుడు దేవతలకు సమానం. అరవై ఐదు మంది, డెబ్బై వేల మంది అమృతత్వాన్ని పొందారు; వారు దేవావృద్ధునికంటే గొప్పవారు.

యజ్వా దానపతిర్వీరో బ్రహ్మణ్యః సత్య వాగ్ బుధః। కీర్త్తిమాంశ్చ మహాభాగః సాత్త్వతానాం మహారథః ।। ౩౪.

ఆయన యజ్ఞకర్త, దానశూరుడు, వీరుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించేవాడు, నిజాయితీగా మాట్లాడేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, కీర్తిశాలి, మహాభాగ్యవంతుడు, సాత్త్వతులలో మహారథుడు.

తస్యాన్వవాయే సుమహాభోజయేమార్తికావలాః। గాన్ధారీ చైవ మాద్రీ చ వృష్ణేర్భార్య్యే బభూవతుః ।। ౩౪.

ఆయన వంశంలో సుమహాభోజులు, మార్తికావళులు విరాజిల్లారు. గాంధారి, మాద్రీ అనే వారు వృష్ణికి భార్యలయ్యారు.

గాన్ధారీ జనయామాస సుమిత్రం మిత్రనన్దనమ్। మాద్రీ యుధాజితం పుత్రం సా తు వై దేవమీఢుషమ్ ।। ౩౪.

గాంధారి సుమిత్రుడిని, మిత్రులకు ఆనందదాయకుడిని కనింది. మాద్రీ యుధాజిత్ అనే కుమారునిని, అలాగే దేవమీఢుషుడిని కనింది.

అనమిత్రం సుతఞ్చైవ తావుభౌ పురుషోత్తమౌ। అనమిత్రసుతో నిఘ్నో నిఘ్నస్య ద్వౌ బభూవతుః ।। ౩౪.

అనమిత్రుడు మరియు అతని కుమారుడు ఇద్దరూ ఉత్తమ పురుషులు. అనమిత్రునికి నిఘ్నుడు కుమారుడు, నిఘ్నునికి ఇద్దరు కుమారులు.

ప్రసేనశ్చ మహాభాగః శక్రజిచ్చ సుతావుభౌ। తస్య శక్రజితః పూర్వః సఖా ప్రాణసమోఽభవత్ ।। ౩౪.

ప్రసేనుడు మహాభాగ్యవంతుడు, శక్రజిత్ ఇద్దరూ కుమారులు. శక్రజిత్ ముందు అతని స్నేహితుడు, ప్రాణసముడు అయ్యాడు.

స కదాచిన్నిశాపాయే రథేన రథినాంవరః। తోయకూలాదపః స్ప్రష్టుముపస్థాతుం యయౌ రవిమ్ ।। ౩౪.

ఒకసారి రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, రథసారథులలో శ్రేష్ఠుడు తన రథంతో పాటు నది ఒడ్డున నీటిని తాకేందుకు, సూర్యుణ్ణి దర్శించేందుకు వెళ్లాడు.

తస్యోపతిష్ఠతః సూర్యో వివస్వానగ్రతః స్థితః। అస్పష్టమూర్తిర్భగవాం స్తేజోమణ్డలవాన్ విభుః ।। ౩౪.

అతను సమీపిస్తుండగా, సూర్యుడు వివస్వాన్ అతని ముందుగా నిలిచాడు. భగవంతుడు, తేజస్సుతో కూడినవాడు, స్పష్టంగా కనిపించని రూపంతో దర్శనమిచ్చాడు.

అథ రాజా వివస్వన్తమువాచ స్థితమగ్రతః। యథైవ వ్యోమ్ని పశ్యామి త్వామహం జ్యోతిషామ్పతే ।। ౩౪.

అప్పుడు రాజు ముందుగా నిలబడి ఉన్న వివస్వంతునితో ఇలా అన్నాడు: "నేను నిన్ను ఆకాశంలో ఎలా చూస్తానో, అదే విధంగా ఇప్పుడు కూడా చూస్తున్నాను, ఓ జ్యోతిర్మయుడా!"

తేజోమణ్డలినఞ్చైవ తథైవాప్యగ్రతః స్థితమ్। కో విశేషో వివస్వంస్తే సాక్షాదుపగతేన వై ।। ౩౪.

ఇప్పుడు నువ్వు వెలుగుతో మెరిసిపోతూ నా ముందు నిలబడి ఉన్నావు. ఆకాశంలో కనిపించే రూపానికి, నువ్వు ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా కనిపించడంలో ఏం తేడా ఉంది, వివస్వంతా?

ఏతచ్ఛ్రుత్వా స భగవాన్ మణిరత్నం స్యమన్తకమ్। స్వకణ్ఠాదవముచ్యాథ బబన్ధ నృపతేస్తదా ।। ౩౪.

ఇలా రాజు మాటలు విని, ఆ భగవంతుడు తన మెడలో ఉన్న స్యామంతక మణిని తీసి, రాజుకు అప్పగించాడు.

తతో విగ్రహవన్తం తం దదర్శ నృపతిస్తదా। ప్రతిమామథ తాం దృష్ట్వా ముహూర్త్తం కృతవాంస్తథా ।। ౩౪.

తర్వాత రాజు ఆయనను స్పష్టమైన రూపంలో చూశాడు. ఆ ప్రతిమను చూసి కొంతసేపు మౌనంగా నిలబడి ధ్యానించాడు.