వాయుపురాణమ్

రాజపుత్రౌ తు విద్వాంసౌ స్నుషాయాం క్రథుకౌశికౌ। పుత్రౌ విదర్భోఽజనయచ్ఛూరౌ రణవిశారదౌ ।। ౩౩.

విదర్భుడు తన కోడలికి ఇద్దరు కుమారులను కనిపించాడు—క్రతు, కౌశిక. వీరిద్దరూ యుద్ధంలో నిపుణులు, పరాక్రమవంతులు.

లోమపాదం తృతీయన్తు పశ్చాజ్జజ్ఞే సుధార్మికః। లోమ పాదాత్మజోవస్తురాహృతిస్తస్య చాత్మజః ।। ౩౩.

తర్వాత మూడవ కుమారుడిగా ధర్మమయుడైన లోమపాదుడు జన్మించాడు. లోమపాదునికి అవస్తురుడు కుమారుడు, అతనికి ఆహృతుడు పుట్టాడు.

కౌశికస్య చిదిః పుత్రస్తస్మాచ్చైద్యా నృపాః స్మృతాః । క్రథోర్విదర్భపుత్రస్తు కున్తిస్తస్యాత్మజోఽభవత్ ।। ౩౩.

కౌశికునికి సిదిది అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతని వంశంలో చైద్య రాజులు ప్రసిద్ధికెక్కారు. క్రతువు ద్వారా విద్యర్భునికి కుంతి అనే కుమారుడు పుట్టాడు. కుంతికి కూడా కుమారుడు కుంతే.

కున్తేర్ధృష్టసుతో జజ్ఞే పురోధృష్టః ప్రతాపవాన్ । ధృష్టస్య పుత్రో ధర్మాత్మా నిర్వృతిః పరవీరహా ।। ౩౩.

కుంతికి ధైర్యశాలి ధృష్టుడు, పురోధృష్టుడు జన్మించాడు. ధృష్టునికి ధర్మమయుడైన, శత్రువులను జయించిన నిర్వృతి కుమారుడు.

తస్య పుత్రో దశార్హస్తు మహాబలపరాక్రమః। దశర్హస్య సుతో వ్యోమా తతో జీమూత ఉచ్యతే ।। ౩౩.

నిర్వృతికి మహాబలశాలి, పరాక్రమవంతుడైన దశార్హుడు కుమారుడు. దశార్హునికి వ్యోముడు కుమారుడు, వ్యోముని వంశంలో జీమూతుడు పుట్టాడు.

జీమూతపుత్రో వికృతిస్తస్య భీమరథః సుతః. అథ భీమరథస్యాసీత్ పుత్రో రథవరః కిల ।। ౩౩.

జీమూతునికి వికృతి కుమారుడు, వికృతికి భీమరథుడు కుమారుడు. భీమరథునికి రథవరుడు కుమారుడు.

దాతా ధర్మ్మరతో నిత్యం శీలసత్యపరాయణః। తస్య పుత్రో నవరథస్తతో దశరథః స్మృతః ।। ౩౩.

రథవరుడు ఎల్లప్పుడూ దాత, ధర్మంలో నిష్ట, మంచి స్వభావం, సత్యంలో స్థిరుడు. అతనికి నవరథుడు కుమారుడు, నవరథుని వంశంలో దశరథుడు పుట్టాడు.

తస్య చైకాదశరథః శకునిస్తస్య చాత్మజః। తస్మాత్ కరమ్భకో ధన్వీ దేవరాతోఽభవత్తతః ।। ౩౩.

దశరథునికి ఏకాదశరథుడు కుమారుడు, అతనికి శకుని కుమారుడు. శకునికి ధనుర్విద్యలో నిపుణుడైన కరంభకుడు కుమారుడు, అతనికి దేవరాతుడు పుట్టాడు.

దేవక్షత్రోఽభవద్రాజా దేవరాతిర్మ్మహాయశాః। దేవక్షత్రసుతో జజ్ఞే దేవనః క్షత్రనన్దనః ।। ౩౩.

దేవరాతుడు మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజు దేవక్షత్రుడు అయ్యాడు. దేవక్షత్రునికి దేవన అనే కుమారుడు పుట్టాడు, అతడు క్షత్ర వంశానికి ఆనందంగా నిలిచాడు.

దేవనాత్ స మధుర్జజ్ఞే యస్య మేధార్థసమ్భవః। మధోశ్చాపి మహాతేజా మనుర్మనువశస్తథా ।। ౩౩.

దేవనుని వంశంలో మధు జన్మించాడు, అతని జననం జ్ఞానార్థం జరిగింది. మధుని వంశంలో మహాతేజస్సు కలిగిన మనువు, అలాగే మనువంశం పుట్టింది.

నన్దనశ్చ మహాతేజా మహాపురువశస్తథా। ఆసీత్ పురువశాత్ పుత్రః పురుద్వాన్ పురుషోత్తమః ।। ౩౩.

నందనుడు మహాతేజస్సుతో జన్మించాడు, మహాపురువశుడు కూడా పుట్టాడు. పురువశుని కుమారుని వంశంలో పురుద్వాన్ అనే ఉత్తముడు జన్మించాడు.

జజ్ఞే పురుద్వతః పుత్రో భద్రవత్యాం పురూద్వహః। ఐక్షాకీ త్వభవద్భార్యా సత్త్వస్తస్యామజాయత। సత్త్వాత్ సత్త్వగుణో పేతః సాత్త్వతః కీర్తివర్ద్ధనః ।। ౩౩.

పురుద్వాన్‌కు భద్రవతిలో పురూద్వహుడు కుమారుడు. అతని భార్య ఐక్షాకి, వారికి సత్వ అనే కుమారుడు పుట్టాడు. సత్వుని నుంచి సత్వగుణంతో కూడిన సాత్త్వతుడు పుట్టి, కీర్తిని పెంచాడు.

ఇమాం విసృష్టిం విజ్ఞాయ జ్యామఘస్య మహాత్మనః। ప్రజావానేతి సాయుజ్యం రాజ్ఞః సోమస్య ధీమతః ।। ౩౩.

ఈ జ్యామఘ మహాత్ముని వంశాన్ని తెలుసుకొని, అతడు సంతానవంతుడై, జ్ఞానవంతుడైన సోమరాజుతో ఐక్యాన్ని పొందాడు.

సూత ఉవాచ।। సాత్వతీ రూపసమ్పన్నం కౌశల్యా సుషువే సుతమ్। భజినం భజమానం చ దివ్యం దేవావృధం నృపమ్ ।। ౩౪.

సూతుడు చెప్పాడు: కౌశల్యా సాత్త్వత వంశానికి చెందిన, అందంతో కూడిన కుమారుడిని కనింది—భజినుడు, భజమానుడు, దివ్యుడు, దేవావృద్ధ అనే రాజు.

అన్ధకఞ్చ సహాభోజం వృష్ణిఞ్చ యదునన్దనమ్। తేషాం హి సర్గాశ్చత్వారః శ్రృణుధ్వం విస్తరేణ వై ।। ౩౪.

అంధకుడు, సహాభోజుడు, వృష్ణి, యదువు వంశస్థుడు కూడా పుట్టారు. వీరి నాలుగు వంశాల వివరాలను ఇప్పుడు వినండి.

భజమానస్య శ్రృఞ్జయ్యాం బాహ్యశ్చోపరి బాహ్యకః। శ్రృఞ్జయస్య సుతే ద్వే తు బాహ్యకస్తే ఉదావహత్ ।। ౩౪.

భజమానునికి శృంజయ ద్వారా బాహ్యుడు పుట్టాడు, అతని తరువాత బాహ్యకుడు జన్మించాడు. శృంజయకు ఇద్దరు కుమారులు, వారిని బాహ్యకుడు పెళ్లి చేసుకున్నాడు.

తస్య భార్యే భగిన్యౌ తే ప్రాసూతేతి సుతాన్ బహూన్। నిమిశ్చ పణవశ్చైవ వృష్ణిః పరపురఞ్జయః ।। ౩౪.

అతనికి భార్యలు ఇద్దరు, వారు సోదరీమణులు. వారు అతనికి అనేక మంది కుమారులను కనారు—నిమి, పణవుడు, వృష్ణి అనే శత్రు నగరాలను జయించినవాడు.

యే బాహ్యకార్య్యశ్రృఞ్జయ్యాం భజమానాద్విజజ్ఞిరే। అయుతాయుతసాహస్ర శతజిదథ వామకః ।। ౩౪.

బాహ్యకార్యశృఙ్జయ, అయుతాయుత, సహస్ర, శతజిత్, వామకుడు అనే ప్రాంతాలలో బ్రాహ్మణులుగా గుర్తించబడినవారు ఉన్నారు.

బాహ్యకార్య్యాభగిన్యాం యే భజమానా ద్విజజ్ఞిరే। తేషాం దేవావృధో రాజా చచార పరమం తపః ।। ౩౪.

బాహ్యకార్యాభగినిలో బ్రాహ్మణులుగా పేరుగాంచిన వారిలో దేవావృద్ధుడు అనే రాజు గొప్ప తపస్సు ఆచరించాడు.

పుత్రః సర్వగుణోపేతో మమ భూయాదితి స్మ హ। సంయోజ్యాత్మానమేవం సవర్ణా సా జలమస్పృశత్ ।। ౩౪.

"నాకు అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారుడు కలగాలి" అని కోరుకుంటూ, సవర్ణ తన మనసును ఏకాగ్రపరిచి నీటిని తాకింది.

సా చోపస్పర్శనాత్తస్య చకార ఋషిమాపగా। కల్యాణఞ్చ నరపతేస్తస్య సా నిమ్నగోత్తమా ।। ౩౪.

ఆమె నీటిని తాకిన వెంటనే ఆ నది ఋషిగా మారింది; ఆ ఉత్తమ నది రాజుకు మంగళకరంగా మారింది.

చిన్తయాభిపరీతాఙ్గా జగామాథ వినిశ్చయమ్। నాధిగచ్ఛామి తాం నారీం యస్యామేవంవిధః సుతః ।। ౩౪.

ఆమె ఆలోచనలతో పూర్తిగా మునిగిపోయి, ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది: 'ఇలాంటి కుమారుడు కలిగే మహిళను నేను ఎక్కడా కనుగొనలేను' అని భావించింది.

భవేత్సర్వగుణోపేతో రాజ్ఞో దేవావృధస్య హి। తస్మాదస్య స్వయం చాహం భవామ్యద్య సహవ్రతా। జజ్ఞే తస్యాః స్వయం హస్తో భావస్తస్య యథేరితః ।। ౩౪.

రాజు దేవావృద్ధునికి అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారుడు కలగాలి. అందుకే, నేడు నేనే అతనికి సహధర్మచారిణిగా మారిపోతాను. ఆమెకు తానే స్వయంగా చేతిని సృష్టించుకుంది, తన మనసుకు అనుగుణంగా ప్రవర్తించింది.

అథ భూత్వా కుమారీ తు సావిత్రీ పరమం వచః। చిన్తయామాస రాజానం తామియేష స పర్థివః ।। ౩౪.

తరువాత సావిత్రి కన్యగా మారి పరమమైన మాటను పలికింది. ఆ రాజు ఆమెను కోరాడు, వెతికాడు.

తస్యామాధత్త గర్భం స తేజస్వినముదారధీః। అథ సా నవమే మాసి సుషువే సరితాంవరా ।। ౩౪.

ఆమె అతని ద్వారా గర్భం ధరించింది; ఆమె తేజస్సుతో, ఉదారమైన మనసుతో ఉండింది. తొమ్మిదవ నెలలో ఆ నదిదేవత కుమారునిని ప్రసవించింది.

పుత్రం సర్వగుణోపేతం యథా దేవావృధేప్సితః। తత్ర వంశే పురాణజ్ఞా గాథాం గాయన్తి వై ద్విజాః ।। ౩౪.

ఆమె దేవావృద్ధుని ఆకాంక్షకు అనుగుణంగా అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారునిని కనింది. ఆ వంశంలో పండిత బ్రాహ్మణులు పురాతన గాథలను పాడుతుంటారు.

గుణాన్ దేవావృధస్యాపి కీర్త్తయన్తో మహాత్మనః। యథైవ శ్రృణుతే దూరాత్ సంపశ్యతి తథాన్తికాత్ ।। ౩౪.

మహాత్ముడైన దేవావృద్ధుని గుణాలను వారు కీర్తిస్తూ, దూరంలో ఉన్నా వినగలిగినట్లే, దగ్గరలో కూడా ఆయనను చూడగలిగేవారు.

బభ్రుః శ్రేష్ఠో మనుష్యాణాం దేవైర్దేవావృధః సమః। పురుషాః పఞ్చషష్టిశ్చ సహస్రాణి చ సప్తతిః। యేఽమృతత్వమనుప్రాప్తా బభ్రుర్దేవావృధాదపి ।। ౩౪.

బభ్రు మనుషులలో ఉత్తముడు, దేవావృద్ధుడు దేవతలకు సమానం. అరవై ఐదు మంది, డెబ్బై వేల మంది అమృతత్వాన్ని పొందారు; వారు దేవావృద్ధునికంటే గొప్పవారు.

యజ్వా దానపతిర్వీరో బ్రహ్మణ్యః సత్య వాగ్ బుధః। కీర్త్తిమాంశ్చ మహాభాగః సాత్త్వతానాం మహారథః ।। ౩౪.

ఆయన యజ్ఞకర్త, దానశూరుడు, వీరుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించేవాడు, నిజాయితీగా మాట్లాడేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, కీర్తిశాలి, మహాభాగ్యవంతుడు, సాత్త్వతులలో మహారథుడు.