వాయుపురాణమ్

యదోః పుత్రా బభూవుర్హి పఞ్చ దేవసుతోపమాః। సహస్రజిదథ శ్రేష్ఠః క్రోష్టుర్నీలో జితో లఘుః ।। ౩౨.

యదు మహారాజుకు ఐదుగురు కుమారులు పుట్టారు. వారు దేవతల పిల్లలతో సమానంగా ఉన్నారు. వారిలో సహస్రజిత్ అగ్రగణ్యుడు, తర్వాత క్రోష్టు, నీల, జిత్, లఘు.

సహస్రజిత్సుతః శ్రీమాఞ్ఛతజిన్నామ పార్థివః। సతజిత్సుతా విఖ్యా తాస్త్రయః పరమధార్మికాః ।। ౩౨.

సహస్రజిత్ కుమారుడు శతజిత్ అనే మహారాజు, మహా వైభవశాలి. శతజిత్‌కు ముగ్గురు కుమారులు పుట్టారు. వారు లోకంలో ప్రసిద్ధులు, ధర్మబద్ధులు.

హైహయశ్చ హయశ్చైవ రాజా వేణుహయశ్చ యః। హైహయస్య తు దాయాదో ధర్మ్మతత్త్వ ఇతి శ్రుతిః ।। ౩౨.

వారు హైహయుడు, హయుడు, వేణుహయుడు అనే రాజు. హైహయుని వారసుడు ధర్మతత్వుడు అని పురాణ సంప్రదాయంలో చెప్పబడింది.

ధర్మ్మతన్త్రస్తు కీర్త్తిస్తు సంజ్ఞేయస్తస్య చాత్మజః। సంజ్ఞేయస్య తు దాయాదో మహిష్మాన్నామ పార్థివః ।। ౩౨.

ధర్మతంత్రుడు కీర్తిస్కు కుమారుడు. సంజ్ఞేయుడు సంజ్ఞేయుని కుమారుడు. సంజ్ఞేయుని వారసుడు మహిష్మాన్ అనే రాజు.

ఆసీన్మహిష్మతః పుత్రో భద్రశ్రేణ్యః ప్రతాపవాన్। వారాణస్యధిపో రాజా కథితః పూర్వ ఏవ హి ।। ౩౨.

మహిష్మాన్ కుమారుడు భద్రశ్రేణ్యుడు, అతడు పరాక్రమశాలి. అతడు వారణాసి పట్టణానికి రాజుగా ముందే చెప్పబడినవాడు.

భద్రశ్రేణ్యస్య దాయాదో దుర్మదో నామ పార్థివః। దుర్మదస్య తతో ధీమాన్ కన్కో నామ విశ్రుతః ।। ౩౨.

భద్రశ్రేణ్యుని వారసుడు దుర్మదుడు అనే రాజు. దుర్మదుని కుమారుడు కంకుడు, అతడు జ్ఞానవంతుడు, లోకంలో ప్రసిద్ధుడు.

కనకస్య తు దాయాదాశ్చత్వారో లోకవిశ్రుతాః। కృత వీర్యః కార్తవీర్యః కృతవర్మా తథైవ చ ।। ౩౨.

కంకుడికి నలుగురు కుమారులు పుట్టారు. వారు లోకంలో ప్రసిద్ధులు. వారు కృతవీర్యుడు, కార్తవీర్యుడు, కృతవర్మ, అలాగే కృతుడు.

కృతో జాతశ్చతుర్థోఽభూత్కృతవిర్యాత్తతోఽర్జునః। జజ్ఞే బాహుసహస్రేణ సప్తద్వీపేశ్వరో నృపః ।। ౩౨.

కృతుడు నాలుగవవాడిగా జన్మించాడు. కృతవీర్యుని వంశంలో అర్జునుడు జన్మించాడు. అతడు వెయ్యి చేతులతో జన్మించి, ఏడు ద్వీపాలకు అధిపతిగా పాలించాడు.

స హి వర్షాయుతం తప్త్వా తపః పరమదుశ్చరమ్। దత్తమారాధయామాస కార్త్తవీర్యోఽత్రిసమ్భవమ్ ।। ౩౨.

కార్తవీర్యుడు పదివేల సంవత్సరాలు కఠినమైన తపస్సు చేసి, అత్రి మహర్షికి పుట్టిన దత్తాత్రేయుని సంతుష్టిపరిచి, ఆయనను ఆరాధించాడు.

తస్మై దత్తో వరాన్ ప్రాదాచ్చతురో భూరితేజసః। పూర్వ్వం బాహుసహస్రన్తు స వవ్రే ప్రథమం వరమ్ ।। ౩౨.

దత్తాత్రేయుడు మహాప్రభావశాలి. ఆయన కార్తవీర్యునికి నాలుగు వరాలు ఇచ్చాడు. మొదటి వరంగా వెయ్యి చేతులు కావాలని కోరాడు.

అధర్మ్మే దీయమానస్య సద్భిస్తస్మాన్నివారణమ్। ధర్మ్మేణ పృథివీఞ్జిత్వా ధర్మ్మేణైవానుపాలనమ్ ।। ౩౨.

తాను అధర్మంగా ప్రవర్తించినప్పుడు మంచి వారు తనను ఆపాలని, ధర్మంతో భూమిని జయించి, ధర్మంతోనే పాలించాలనే వరాలను కోరాడు.

సంగ్రామాంస్తు బహూన్ జిత్త్వా హత్వా చారీన్ సహస్రశః। సంగ్రామే యుద్ధయమానస్య వధః స్యాదధికాద్రణే ।। ౩౨.

అతడు అనేక యుద్ధాలలో విజయం సాధించి, వేలాది శత్రువులను సంహరించాడు. యుద్ధంలో తన మరణం జరిగితే, అది గొప్ప యుద్ధంలోనే జరగాలని కోరాడు.

తేనేయం పృథివీ కృత్స్నా సప్తద్వీపా సపత్తనా । సప్తోదధిపరిక్షిప్తా క్షాత్రేణ విధినా జనాః ।। ౩౨.

అతని పాలనలో ఈ భూమంతా, ఏడు ద్వీపాలు, పట్టణాలతో సహా, ఏడు సముద్రాల చుట్టూ ఉన్న ఈ లోకం, క్షత్రియ ధర్మంతో పాలించబడింది.

తస్య బాహుసహస్రన్తు యుద్ధ్యతః కిల ధీమతః। యౌద్ధో ధ్వజో రథశ్చైవ ప్రాదుర్భవతి మాయయా ।। ౩౨.

ఆ ధీమంతుడు వెయ్యి చేతులతో యుద్ధం చేస్తుంటే, యుద్ధపు పతాకం, రథం అతని మహిమవల్ల ప్రత్యక్షమయ్యేవి.

దశయజ్ఞసహస్రాణి తేషు ద్వీపేషు సప్తసు। నిరర్గలాః స్మ నిర్వృత్తాః శ్రూయన్తే తస్య ధీమతః ।। ౩౨.

ఆ ఏడు ద్వీపాల్లో, ఆ జ్ఞానవంతుడు పదివేల యజ్ఞాలు నిరంతరాయంగా నిర్వహించాడు అని విన్నాము.

సర్వే యజ్ఞా మహాబాహోస్తస్యాసన్ భూరితేజసః। సర్వే కాఞ్చనవేదీకాః సర్వే యూపైశ్చ కాఞ్చనైః ।। ౩౨.

ఆ మహాబాహువు, మహాప్రభావశాలి చేసిన అన్ని యజ్ఞాలు బంగారు వేదికలపై, బంగారు యూపాలతో నిర్వహించబడ్డవి.

సర్వే దేవైర్మ్మాహాభాగైర్విమానస్థైరలంకృతాః। గన్ధర్వ్వైరప్సరోభిశ్చ నిత్యమేవోపశోభితాః ।। ౩౨.

అన్ని యజ్ఞాలు, విమానాలలో ఉండే మహాభాగ్యశాలి దేవతలతో అలంకరించబడ్డవి. గంధర్వులు, అప్సరసలు ఎప్పుడూ అక్కడ సుందరంగా ఉండేవారు.

తస్య రాజ్ఞో జగౌ గాథాం గన్ధర్వో నారదస్తథా। చరితం తస్య రాజర్షేర్మహిమానం నిరీక్ష్య చ ।। ౩౨.

ఆ రాజుని మహిమను, అతని చేసిన కార్యాలను గమనించిన గంధర్వుడు నారదుడు ఒక గానం పాడాడు.

న నూనం కార్త్తవీర్యస్య గతిం యాస్యన్తి మానవాః। యజ్ఞైర్దానైస్తపోభిశ్చ విక్రమేణ శ్రుతేన చ ।। ౩౨.

యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సు, పరాక్రమం, విద్య—ఇవన్నీ చేసినా, కార్తవీర్యుని స్థాయికి ఎవరూ చేరలేరు.

ద్వీపేషు సప్తసు స వై ఖడ్గీ వరశరాసనీ। రథీ రాజాప్యనుచరోఽన్యోఽగాచ్చైవానుదృశ్యతే ।। ౩౨.

ఏడు ద్వీపాలలో, ఖడ్గం మరియు గొప్ప విల్లు ధరించినవాడిగా, రథంపై రాజుగా అతడే ఉన్నాడు; అక్కడ మరొక సేవకుడు కనబడడు.

అనష్టద్రవ్యశ్చైవాసీన్న శోకో న చ విభ్రమః। ప్రభావేణ మహారాజ్ఞః ప్రజా ధర్మ్మేణ రక్షతః ।। ౩౨.

ఆ మహారాజు ధర్మంతో ప్రజలను రక్షించడంతో, ఎవరికీ ఆస్తి నష్టం లేదు, బాధ లేదు, గందరగోళం లేదు.

పఞ్చాశీతిసహస్రాణి వర్షాణాం స నరాధిపః। సప్త సప్త వారాన్ సమ్రాట్ చక్రవర్త్తీ బభూవ హ ।। ౩౨.

ఆ నరాధిపుడు, సమ్రాట్, ఎనభై ఐదు వేల సంవత్సరాలు, ఏడేసి సార్లు రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు.

స ఏవ పశుపాలోఽభూత్ క్షేత్రపాలస్తథైవ చ। స ఏవ వృష్ట్యా పర్జన్యో యోగిత్వాదర్జ్జునోఽభవత్ ।। ౩౨.

అతడే పశువుల కాపరుగా, పొలాల కాపరుగా మారాడు; తన యోగబలంతో వర్షాన్ని కురిపించే పర్జన్యుడిగా, అర్జునుడిగా కూడా మారాడు.

స వై బాహుసహస్రేణ జ్యాఘాతకఠినేన చ । భాతి రశ్మిసహస్రేణ శారదేనేవ భాస్కరః ।। ౩౨.

వెయ్యి బాహువులతో, విల్లుబాణాలతో కఠినమైనవాడిగా, అతడు శరదృతువులో సూర్యుడిలా వెయ్యిరశ్ములతో ప్రకాశించాడు.

స హి నాగసహస్రేణ మాహిష్మత్యాం నరాధిపః। కర్కోటకసభాఞ్జిత్వా పురీం తత్ర న్యవేశయత్ ।। ౩౨.

వెయ్యి ఏనుగులతో ఆ రాజు, మాహిష్మతిలో కర్కోటకుని సభను జయించి, అక్కడ తన నగరాన్ని స్థాపించాడు.

స వై వేగే సముద్రస్య ప్రావృట్కాలామ్బుజేక్షణః । క్రీడన్నివ సుఖోద్విగ్నః ప్రావృట్కాలఞ్చకార హ ।। ౩౨.

వర్షాకాల సముద్రపు వేగంతో, కమలపువ్వుల్లాంటి కళ్లతో, ఆనందంగా ఆడుతూ, వర్షాకాలాన్ని తీసుకొచ్చాడు.

లులితా క్రీడతా తేన హేమస్రగ్దామమాలినీ। ఊర్మ్మిభ్రూకుటిసన్నాదా శఙ్కితాభ్యేతి నర్మదా ।। ౩౨.

అతని ఆటలతో అలల మడతలు, గర్జనలు వినిపించగా, బంగారు పువ్వుల హారాలు ధరించిన నర్మదా భయంతో దగ్గరికి వచ్చింది.

పురా స తామనుసరన్నవగాఢో మహార్ణవమ్। చకారోద్ధృత్త్య వేలాన్తం స కాలః ప్రావృణోద్వనమ్ ।। ౩౨.

ఒకసారి ఆమెను వెంబడిస్తూ, అతడు మహాసముద్రంలోకి దూకి, తీరానికి చేరుకుని, అటవికి వర్షాకాలాన్ని తెచ్చాడు.

తస్య బాహు సహస్రేణ క్షోభ్యమాణే మహాదధౌ। భవన్తి లీనా నిశ్చేష్టాః పాతాలస్థా మహాసురాః ।। ౩౨.

వెయ్యి బాహువులతో సముద్రాన్ని కలిపినప్పుడు, పాతాళంలో ఉన్న మహాసురులు అంతా మునిగి, కదలకుండా పోయారు.