వాయుపురాణమ్

మిత్రాజ్యోతిస్తు కన్యాయాం మరుతస్య చ ధీమతః। తస్మాజ్జాతా మహాసత్త్వా ధర్మజ్ఞా మోక్షదర్శినః ।। ౩౧.

మిత్రాజ్యోతిని అనే యువతితో, ధీమంతుడైన మరుతు సంయోగం వల్ల, గొప్ప బలశాలులు, ధర్మజ్ఞులు, మోక్షాన్ని దర్శించినవారు పుట్టారు.

సంన్యస్య గృహధర్మాణి వైరాగ్యం సముపస్థితాః। యతిధర్మమవాప్యేహ బ్రహ్మభూయాయ తే గతాః ।। ౩౧.

వారు గృహధర్మాలను వదిలి, విరక్తతను అలవర్చుకున్నారు. యతిధర్మాన్ని పాటించి, ఇక్కడే బ్రహ్మనిలయాన్ని పొందారు.

అనపాయస్తతో జాతస్తదా ధర్మప్రదత్తవాన్। క్షత్రధర్మస్తతో జాతః ప్రతిపక్షో మహాతపాః ।। ౩౧.

వారిలో అనపాయుడు పుట్టి, ధర్మాన్ని ప్రసాదించాడు. అతనివల్ల క్షత్రియధర్మం పుట్టింది. దానివల్ల ప్రతిపక్షుడు అనే మహాతపస్వి జన్మించాడు.

ప్రతిపక్షసుతశ్చాపి సఞ్జయో నామ విశ్రుతః। సఞ్జయస్య జయః పుత్రో విజయస్తస్య జగ్మివాన్ ।। ౩౧.

ప్రతిపక్షునికి సంజయుడు అనే ప్రసిద్ధుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. సంజయునికి జయుడు కుమారుడు, జయునికి విజయుడు పుట్టాడు.

విజయస్య జయః పుత్రస్తస్య హర్యన్ద్వతః స్మృతః । హర్యన్దుతస్తతో రాజా సహదేవః ప్రతాపవాన్ ।। ౩౧.

విజయునికి జయుడు కుమారుడు, అతనికి హర్యంద్వుడు అని పేరు. హర్యంద్వుని నుంచి ప్రతాపశాలి అయిన సహదేవుడు రాజుగా పుట్టాడు.

సహదేవస్య ధర్మాత్మా అదీన ఇతి విశ్రుతః। అదీనస్య జయత్సేనస్తస్య పుత్రోఽథ సంకృతిః ।। ౩౧.

సహదేవునికి ధర్మాత్ముడైన, ఆదీనుడు అనే ప్రసిద్ధుడు కుమారుడు. ఆదీనునికి జయసేనుడు కుమారుడు, అతనికి సంకృతి కుమారుడు.

సంకృతేరపి ధర్మాత్మా కృతధర్మా మహాయశాః। ఇత్యేతే క్షత్ర ధర్మాణో నహుషస్య నిబోధత ।। ౩౧.

సంకృతికి కూడా ధర్మాత్ముడైన, మహాయశస్సుతో ఉన్న కృతధర్ముడు కుమారుడు. ఇలా నహుషుని క్షత్రియ వంశాలను తెలుసుకో.

నహుషస్య తు దాయాదాః షడిన్ద్రోపమతేజసః। ఉత్పన్నాః పితృకన్యాయాం విరజాయాం మహౌజసః ।। ౩౧.

నహుషునికి ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆరు మంది వారసులు పుట్టారు. వారు అతని తండ్రి కుమార్తె అయిన విరజలో జన్మించారు.

యతిర్యయాతిః సంయాతిరాయాతిః పఞ్చ తుద్వయః। యతిర్జ్యేష్ఠస్తు తేషాం వై యయాతిస్తు తతోఽవరః ।। ౩౧.

వారు యతి, యయాతి, సంయాతి, ఆయాతి, ఇంకా ఇద్దరు తుద్వయులు. వారిలో యతి పెద్దవాడు, యయాతి తరువాతి వాడు.

కాకుత్స్థకన్యాం గాం నామ లేభే పత్నీం యతిస్తదా। సంయాతిర్మో క్షమాస్థాయ బ్రహ్మభూతోఽభవన్మునిః ।। ౩౧.

ఆ సమయంలో యతి మహర్షి కాకుత్థుని కుమార్తెగా పుట్టిన గాను అనే యువతిని భార్యగా చేసుకున్నాడు. ఆ మహర్షి సహనంతో, వేరే ఆశలు లేకుండా బ్రహ్మనందాన్ని పొందాడు.

తేషాం మధ్యే తు పఞ్చానాం యయాతిః పృథివీపతిః। దేవయానిముశనసః సుతాం భార్యామవాప హ ।। ౩౧.

ఆ ఐదుగురిలో యయాతి అనే భూమిపతి ఉశనసుని కుమార్తె దేవయానిని భార్యగా చేసుకున్నాడు.

శర్మిష్ఠా మాసురీం చైవ తనయాం వృషపర్వణః। యదుం చ తుర్వసుం చైవ దేవయానిర్వ్యజాయత ।। ౩౧.

దేవయాని యదు, తుర్వసు అనే కుమారులను కనగా, వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠా ద్రుహ్యు, అను, పురు అనే కుమారులను కనింది.

ద్రుహ్యుఞ్చానుఞ్చ పూరుఞ్చ శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ । అజీజనన్మహావీర్యాన్ సుతాన్దేవసుతోపమాన్ ।। ౩౧.

వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠా ద్రుహ్యు, అను, పురు అనే మహాశక్తివంతులైన కుమారులను కనింది. వారు దేవపుత్రులతో సమానులుగా ఉన్నారు.

రథన్తస్మై దదౌ రుద్రః ప్రీతః పరమభాస్వరమ్। అసఙ్గం కాఞ్చనం దివ్యమక్షయౌ చ మహేషుధీ ।। ౩౧.

ఆ సమయంలో రుద్రుడు సంతోషంతో అతనికి అద్భుతమైన, స్వర్ణంతో చేసిన, దివ్యమైన, ఎవరూ ఎదుర్కోలేని, ఎప్పటికీ నశించని గొప్ప ఆయుధాలతో కూడిన రథాన్ని ఇచ్చాడు.

యుక్తం మనో జవైరశ్వైర్యేన కన్యాం సముద్వహత్। స తేన రథముఖ్యేన జిగాయ చ తతో మహీమ్ ।। ౩౧.

ఆ రథాన్ని మనస్సు వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలతో కట్టించి, అతడు ఆ యువతిని తీసుకెళ్లాడు. ఆ గొప్ప రథంతో భూమిని కూడా జయించాడు.

యయాతిర్యుధి దుర్ద్ధర్షో దేవదానవమానవైః । పౌరవాణాం నృపాణాఞ్చ సర్వేషాం సోఽభవద్రథః ।। ౩౧.

యయాతి దేవతలు, దానవులు, మానవులతో యుద్ధంలో ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వాడై, పౌరవ వంశానికి చెందిన రాజులందరికీ రథస్వారిగా నిలిచాడు.

యోవత్సుదేశప్రభవః కౌరవో జనమేజయః। కురోః పుత్రస్య రాజ్ఞస్తు రాజ్ఞః పారిక్షితస్య హ। జగామ స రథో నాశం శాపాద్గార్గ్యస్య ధీమతః ।। ౩౧.

వత్సదేశంలో జన్మించిన కౌరవుడు జనమేజయుడు, కురు కుమారుడు, పరిక్షిత్తు మనవడు అయిన ఆ రాజుకు చెందిన ఆ రథం, జ్ఞానవంతుడైన గార్గ్యుని శాపంతో నశించింది.

గార్గ్యస్య హి సుతం బాలః స రాజా జనమేజయః। దుర్బుద్ధిర్హింసయామాస లోహగన్ధం నరాధిపమ్ ।। ౩౧.

ఆ రాజైన జనమేజయుడు చిన్నవాడై, మంచి బుద్ధి లేక గార్గ్యుని కుమారుడైన లోహగంధుడిని హింసించాడు.

స లోహగన్ధో రాజర్షిః పరిధావన్నితస్తతః। పౌరజానపదైస్త్యక్తో న లేభే శర్మ కర్హిచిత్ ।। ౩౧.

ఆ లోహగంధుడు రాజర్షి, ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తుతూ, పట్టణాలు, గ్రామాల ప్రజలందరూ వదిలేసి, ఎప్పుడూ శాంతిని పొందలేకపోయాడు.

తతః స దుఃఖసన్తప్తో నాలభత్సంవిదం క్వచిత్। శశాప హేతుకమృషిం శరణ్యం వ్యథితస్తదా ।। ౩౧.

అప్పుడు ఆడు బాధతో తల్లడిల్లి, ఎక్కడా ఓదార్పు లభించక, ఆశ్రయంగా ఉన్న హేతుక మునిని కోపంతో శపించాడు.

ఈన్ద్రోతో నామ విఖ్యాతో యోఽసౌ మునిరుదారధీః। యోజయామాస చేన్ద్రోతః శౌనకో జనమేజయమ్। అశ్వమేధేన రాజానం పావనార్థం ద్విజోత్తమః ।। ౩౧.

ఇంద్రోతుడు అనే ప్రసిద్ధుడైన మహర్షి, శౌనకుని కుమారుడైన జనమేజయునికి పవిత్రత కోసం అశ్వమేధయాగాన్ని చేయించాడు, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!

స లోహగన్ధో వ్యనశత్తస్యావసథమేత్య హ। స చ దివ్యో రథస్తస్మాద్వసోశ్చేదిపతేస్తథా ।। ౩౧.

ఆ లోహగంధుడు తన నివాసానికి చేరుకుని అదృశ్యమయ్యాడు. అక్కడి నుంచి ఆ దివ్య రథం చేదిరాజు వసువుకు చేరింది.

తతః శక్రేణ తుష్టేన లేభే తస్మాద్బృహద్రథః। తతో హత్వా జరాసన్ధం భీమస్తం రథముత్తమమ్। ప్రదదౌ వాసుదేవాయ ప్రీత్యా కౌరవనన్దనః ।। ౩౧.

తర్వాత శక్రుడు సంతోషంతో ఆ రథాన్ని బృహద్రథునికి ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత భీముడు జరాసంధుడిని సంహరించి, ఆ ఉత్తమ రథాన్ని కౌరవునందనుడు ప్రేమతో వాసుదేవునికి ఇచ్చాడు.

స జరాం ప్రాప్య రాజర్షిర్యయాతిర్నహుషాత్మజః। పుత్రం జ్యేష్ఠం వరిష్ఠఞ్చ యదుమిత్యబ్రవీద్వచః ।।౩౧.

నహుషుని కుమారుడు యయాతి వృద్ధాప్యంలోకి వచ్చినప్పుడు, తన పెద్ద కుమారుడు యదువుతో ఇలా అన్నాడు.

జరావలీ చ మాం తాత పలితాని చ పర్యగుః । కావ్యస్యోశనసః శాపాన్న చ తృప్తోఽస్మి యౌవనే ।। ౩౧.

ననా! వృద్ధాప్యమూ, తెల్లజుట్టూ నన్ను చుట్టుకున్నాయి. కావ్యుడు ఉశనసుని శాపం వల్ల నా యవ్వనంలో తృప్తి పొందలేకపోయాను.

త్వం యదో ప్రతిపద్యస్వ పాప్మానం జరయా సహ। జరాం మే ప్రతిగృహ్ణీష్వ తం యదుః ప్రత్యువాచ హ ।। ౩౧.

యదు! నువ్వు నా వృద్ధాప్యాన్ని, దాని బాధను స్వీకరించు. నా వృద్ధాప్యాన్ని నీవు తీసుకోమని యయాతి అన్నాడు. దానికి యదు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.

అనిర్దిష్టా మయా భిక్షా బ్రాహ్మణస్య ప్రతిశ్రుతా । సా చ వ్యాయామసాధ్యా వై న గ్రహీష్యామి తే జరామ్ ।। ౩౧.

నేను ఒక బ్రాహ్మణునికి భిక్షను ఇవ్వాలని వాగ్దానం చేశాను. అది కష్టపడి సంపాదించాల్సినది. అందుకే నీ వృద్ధాప్యాన్ని నేను అంగీకరించను.

జరాయా బహవో దోషా పానభోజనకారిణః। తస్మాజ్జరాన్న తే రాజన్ గ్రహీతుమహముత్సహే ।। ౩౧.

ముదిత వయస్సు వల్ల ఎన్నో దోషాలు వస్తాయి, ముఖ్యంగా తినిపించడంలో, త్రాగడంలో ఆసక్తి ఉన్నవారికి. అందుకే, రాజా, నేను నీ ముదిత వయస్సును స్వీకరించలేను.

సితశ్మశ్రుధరో దీనో జరయా శిథిలీకృతః। బలీ సన్నతగాత్రశ్చ దుర్ద్దశో దుర్బలాకృతిః ।। ౩౧.

తెల్లటి జుట్టు, తెల్ల గడ్డతో, దుఃఖంగా, ముదిత వయస్సు వల్ల బలహీనుడై, ఒకప్పుడు బలంగా, మానంగా ఉండి, ఇప్పుడు చూడదగినవాడు కాదు, బలహీనంగా కనిపిస్తున్నాడు.