వాయుపురాణమ్

ఏతస్య వంశే సమ్భూతా విచిత్రైః కర్మ్మభిర్ద్విజాః। శలాత్మజో హ్యార్ష్టిషేణశ్చరన్తస్తస్య చాత్మజః ।। ౩౦.

ఈ వంశంలో వివిధ కర్మలతో బ్రాహ్మణులు పుట్టారు. శలునికి కుమారుడు ఆర్ష్టిషేణుడు, అతనికి కుమారుడు కూడా wandering జీవితం గడిపాడు.

శౌనకాశ్చార్ష్టిషేణాశ్చ క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః। కాశస్య కాశయో రాష్టః పుత్రో దీర్ఘతపాస్తథా ।। ౩౦.

శౌనకులు, ఆర్ష్టిషేణులు, క్షత్రియులతో కూడిన ద్విజాతులు, అలాగే కాశుని కుమారుడు కాశుడు, దీర్ఘతపస్సు అనే వారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.

ధర్మ్మశ్చ దీర్ఘతపసో విద్వాన్ ధన్వన్తరిస్తతః। తపసా సుమహాతేజా జాతో వృద్ధస్య ధీమతః। అథైనమృషయః ప్రోచుః సూతం వాక్యమిమం పునః ।। ౩౦.

దీర్ఘతపస్సు నుండి ధర్ముడు పుట్టాడు. ఆ తరువాత, మహా తపస్సుతో ప్రకాశించే ధన్వంతరి అనే జ్ఞాని, వృద్ధుడైన ధీమంతుని నుండి జన్మించాడు. అప్పుడు ఋషులు మళ్లీ సూతుని ఈ మాటలు అడిగారు.

ఋషయ ఊచుః ।। కథం ధన్వన్తరిర్ద్దేవో మానుషేష్విహ జజ్ఞివాన్। ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామస్తతో బ్రూహి ప్రియం తథా ।। ౩౦.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: ధన్వంతరి దేవుడు మనుషులలో ఎలా పుట్టాడు? ఇది మాకు తెలుసుకోవాలని ఉంది. దయచేసి మనకు సుస్పష్టంగా చెప్పు.

సూత ఉవాచ।। ధన్వన్తరేః సమ్భవోఽయం శ్రూయతామిహ వై ద్విజాః। స సమ్భూతః సముద్రాన్తే మథ్యమానేఽమృతే పురా ।। ౩౦.

సూతుడు చెప్పాడు: ద్విజులారా, ధన్వంతరి జన్మగురించి వినండి. పూర్వకాలంలో అమృతాన్ని మథిస్తున్నప్పుడు, సముద్రం ఒడ్డున ఆయన ఉద్భవించాడు.

ఉత్పన్నః సకలాత్ పూర్వ్వం సర్వ్వతశ్చ శ్రియావృతః। సర్వ్వసంసిద్ధకాయం తం దృష్ట్వా విష్టమ్భితః స్థితః। అజస్త్వమితి హోవాచ తస్మాదజస్తు సః స్మృతః ।। ౩౦.

అందరికి ముందుగా, అన్ని వైపులా మహిమతో కప్పబడి ఆయన జన్మించాడు. ఆయన శరీరం సంపూర్ణంగా ఉండటాన్ని చూసి, జన్మించని వాడు ఆశ్చర్యపోయి, 'నీవు అజుడవు' అని అన్నాడు. అందుకే ఆయనకు అజుడు అనే పేరు వచ్చింది.

అజః ప్రోవాచ విష్ణుం తం తనయోఽస్మి తవ ప్రభో। విధత్స్వ భాగం స్థానఞ్చ మమ లోకే సురోత్తమ ।। ౩౦.

అజుడు విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ! నేను మీ కుమారుడను. ఈ లోకంలో నాకు ఒక భాగం, ఒక స్థానం కేటాయించండి.

ఏవముక్తః సుదృష్ట్వా తు తథా ప్రోవాచ స ప్రభుః । కృతో యజ్ఞవిభాగస్తు యజ్ఞియౌర్హే సురైస్తథా ।। ౩౦.

అలా అడిగిన తరువాత, ప్రభువు ఆయనను బాగా చూసి ఇలా అన్నాడు: యజ్ఞంలో భాగాలు ఇప్పటికే కేటాయించబడ్డాయి. దేవతలు తమ యజ్ఞఫలితాలను పొందారు.

వేదేషు విధియుక్తఞ్చ విధిహోత్రం మహర్షిభిః। న శక్యమిహ హోమో వై తుల్యం కర్త్తుం కదాచన ।। ౩౦.

వేదాలలో మహర్షులు చెప్పిన విధిగా హోమాలు చేయడం ఇక్కడ సమానంగా ఎప్పుడూ సాధ్యం కాదు.

అర్వాక్సుతోఽసి హే దేవ నామమన్త్రోఽసి వై ప్రభో। ద్వితీయాయాన్తు సమ్భూత్యాం లోకే ఖ్యాతిఙ్గమిష్యసి ।। ౩౦.

ప్రభూ! నువ్వు తరువాత జన్మించినవాడవు. నీవే నామములు, మంత్రాలకు అధిపతి. నీ రెండవ జన్మలో ఈ లోకంలో నీవు ప్రసిద్ధి పొందుతావు.

అణిమాదియుతా సిద్ధిర్గర్భస్థస్య భవిష్యతి। తేనైవ చ శరీరేణ దేవత్వం ప్రాప్స్యసి ప్రభో। చారుమన్త్రైర్ఘృతైర్గన్ధైర్యక్ష్యన్తి త్వాం ద్విజాతయః ।। ౩౦.

నీకు గర్భంలోనే అణిమాది సిద్ధులు లభిస్తాయి. అదే శరీరంతో దేవత్వాన్ని పొందుతావు. ద్విజాతులు నిన్ను మధురమైన మంత్రాలతో, నెయ్యితో, సుగంధాలతో పూజిస్తారు.

అథ చ త్వం పునశ్చైవ ఆయుర్వేదం విధాస్యసి। అవశ్యమ్భావీ హ్యర్థోఽయం ప్రాగ్దిష్టస్త్వబ్జయోనినా ।। ౩౦.

మరల నీవే ఆయుర్వేదాన్ని స్థాపిస్తావు. ఇది తప్పకుండా జరుగుతుంది; ఇది ముందే కమలజనుడైన బ్రహ్మ ద్వారా నిర్ణయించబడింది.

ద్వితీయం ద్వాపరం ప్రాప్య భవితా త్వం న సంశయః। తస్మాత్ తస్మై వరం దత్త్వా విష్ణురన్తర్దఘే తతః ।। ౩౦.

రెండవ ద్వాపరయుగం వచ్చినప్పుడు నీవు జన్మిస్తావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే విష్ణువు వరమిచ్చి, అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

ద్వితీయే ద్వాపరే ప్రాప్తే సౌనహోత్రః స కాశిరాట్। పుత్రకామ స్తపస్తేపే నృపో దీర్ఘతపాస్తథా ।। ౩౦.

రెండవ ద్వాపరయుగంలో, కాశిరాజు సౌనహోత్రుడు కుమారుని కోరికతో తపస్సు చేశాడు. అలాగే దీర్ఘతపస్సు అనే రాజు కూడా తపస్సు చేశాడు.

అజం దేవన్తు పుత్రార్థే హ్యారిరాధయిషుర్నృపః। వరేణ చ్ఛన్దయామాస ప్రీతో ధన్వన్తరిర్నృపమ్ ।। ౩౦.

కుమారుని కోరికతో ఆ రాజు అజుడైన దేవుని ప్రసన్నం చేసుకోవాలని ప్రయత్నించాడు. ధన్వంతరి సంతోషించి, రాజుకు కావలసిన వరాన్ని ఇచ్చేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

నృప ఉవాచ।। భగవన్ యది తుష్టస్త్వం పుత్రో మే ధృతిమాన్ భవ। తథేతి సమనుజ్ఞాయ తత్రైవాన్తరధీయత ।। ౩౦.

రాజు ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా! మీరు సంతోషిస్తే నాకు ధైర్యవంతుడైన కుమారుడు కలగాలని కోరుకుంటున్నాను. ధన్వంతరి అంగీకరించి, అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

తస్య గేహే సముత్పన్నో దేవో ధన్వన్తరిస్తదా। కాశిరాజో మహారాజః సర్వ్వరోగప్రణాశనః ।। ౩౦.

ఆ సమయంలో ఆ రాజు ఇంట్లో ధన్వంతరి దేవుడు జన్మించాడు. కాశిరాజు, మహారాజా! అన్ని రోగాలను నశింపజేసేవాడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

ఆయుర్వేదం భరద్వాజశ్చకార సభిషక్క్రియమ్। తమష్టధా పునర్వ్యస్య శిష్యేభ్యః ప్రత్యపాదయత్ ।। ౩౦.

భరద్వాజుడు ఆయుర్వేదాన్ని, దానికి సంబంధించిన వైద్య విధానాన్ని రచించాడు. ఆయన దాన్ని ఎనిమిది భాగాలుగా విభజించి, తన శిష్యులకు బోధించాడు.

ధన్వన్తరిసుతశ్చాపి కేతుమానితి విశ్రుతః। అథ కేతుమతః పుత్రో విభో భీమరథో నృపః। దివోదాస ఇతి ఖ్యాతో వారాణస్యధిపోఽభవత్ ।। ౩౦.

ధన్వంతరి కుమారుడు కేతుమాన్ అని ప్రసిద్ధి. ఆ కేతుమాన్ కుమారుడు భీమరథుడు అనే రాజు. భీమరథునికి దివోదాసుడు జన్మించాడు; వారణాసి పాలకుడిగా ఆయన పేరు పొందాడు.

ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు పురీం వారాణసీం పురా। శూన్యాం వివేశయామాస క్షేణకో నామ రాక్షసః ।। ౩౦.

అదే సమయంలో, క్షేణకుడు అనే రాక్షసుడు ఖాళీగా ఉన్న వారాణసి పట్టణంలో ప్రవేశించాడు.

శప్తా హి సా పురీ పూర్వ్వం నికుమ్భేన మహాత్మనా। శూన్యా వర్షసహస్రం వై భవిత్రీతి పునః పునః ।। ౩౦.

అది పూర్వం మహాత్ముడు నికుంభుడు శపించబడి, ఆ పట్టణం వెయ్యేళ్లు ఖాళీగా ఉండాలని మళ్లీ మళ్లీ శాపం పడింది.

తస్యాన్తు శప్తమాత్రాయాం దివోదాసః ప్రజేశ్వరః। విషయాన్తే పురీం రమ్యాం గోమత్యాం సన్న్యవేశయత్ ।। ౩౦.

ఆ శాపం తగిలిన వెంటనే ప్రజల పాలకుడు దివోదాసుడు తన రాజ్యంలో గోమతి నది ఒడ్డున అందమైన పట్టణాన్ని స్థాపించాడు.

ఋష ఊచుః।। వారాణసీం కిమర్థన్తాం నికుమ్భః శప్తవాన్ పురా। నికుమ్భశ్చాపి ధర్మ్మాత్మా సిద్ధక్షేత్రం శశాప యః ।। ౩౦.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: 'నికుంభుడు పూర్వం ఎందుకు వారాణసిని శపించాడు? ధర్మాత్ముడైన నికుంభుడు ఎందుకు ఆ పవిత్ర క్షేత్రాన్ని శపించాడు?'

సూత ఉవాచ।। దివోదాసస్తు రాజర్షిర్నగరీం ప్రాప్య పార్థివః। వసతే స మహాతేజాః స్ఫీతాయాం వై నరాధిపః ।। ౩౦.

సూతుడు చెప్పాడు: 'రాజర్షి దివోదాసుడు ఆ పట్టణాన్ని పొందిన తరువాత, మహాతేజస్సుతో కూడిన ఆ నరాధిపుడు అభివృద్ధి చెందిన నగరంలో నివసించసాగాడు.'

ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు కృతదారో మహేశ్వరః। దేవ్యాః స ప్రియకామస్తు వసానశ్చ సురాన్తికే ।। ౩౦.

అదే సమయంలో, మహేశ్వరుడు తనకు ప్రియమైన దేవిని పెళ్లి చేసుకుని, దేవతల మధ్య ఆమెతో కలిసి ఉండేవాడు.

దేవాజ్ఞయా పారిషదా విశ్వరూపాస్తపోధనాః। పూర్వోక్తై రూపవిశేషస్తోషయన్తి మహేశ్వరీమ్ ।। ౩౦.

దేవతల ఆజ్ఞతో, తపస్సుతో పరిపూర్ణులైన పరిషదులు, పూర్వం చెప్పిన విధంగా అనేక రూపాలతో మహేశ్వరీని సంతోషపరిచారు.

హృష్యతి తైర్మహాదేవో మేనా నైవ తు హృష్యతి। జుగుప్సతే సా నిత్యఞ్చ దేవం దేవీం తథైవ చ ।। ౩౦.

వాళ్ల వల్ల మహాదేవుడు ఆనందించగా, మేనా మాత్రం సంతోషించలేదు; ఆమె దేవుడిని, దేవిని ఎప్పుడూ తప్పు పట్టేది.

మమ పార్శ్వే త్వనాచారస్తవ భర్త్తా మహేశ్వరః। దరిద్రః సర్వ ఏవేహ అక్లిష్టం లడతేఽనఘే ।। ౩౦.

'నీ భర్త మహేశ్వరుడు నా పక్కన ఉండటానికి తగినవాడు కాదు; అతను ఇక్కడ పూర్తిగా దరిద్రుడే అయినా, ఏ బాధ లేకుండా జీవిస్తున్నాడు, పాపరహితురాలా!'

మాత్రా తథోక్తా వచసా స్త్రీస్వబావాన్నచాక్షమత్। స్మితం కృత్వా తు వరదా హరపార్శ్వమథాగమత్ ।। ౩౦.

తల్లి అలా అన్నప్పుడు, స్త్రీ స్వభావంతో ఆమె తట్టుకోలేకపోయినా, చిరునవ్వుతో వరదాయిని హరుడి పక్కకు వెళ్లింది.