వాయుపురాణమ్

కపేశ్చ పురుకుత్సశ్చ సత్యశ్చానృహవానృథుః ఆర్ష్టిషేణోఽమీఢశ్చ భాగాన్యోన్యస్తథైవ చ ।। ౨౯.

కపికి వంశస్థులైన పురుకుత్సుడు, సత్యవ్రతుడు, ఋతు, ఆర్ష్టిషేణుడు, అమీఢుడు, భాగుడు, అన్యోన్యుడు కూడా ఉన్నారు.

కక్షీవశ్చైవ శిజయస్తథాన్యే చ మహారథాః। రథీతరశ్చ రున్దశ్చ విష్ణువృద్ధాదయో నృపాః ।। ౨౯.

కక్షీవతుడు, శిజయుడు, ఇతర మహారథులు, రథీతరుడు, రుండుడు, విష్ణువృద్ధుడు వంటి రాజులు కూడా ఉన్నారు.

క్షాత్రోపేతాః స్మృతా హ్యేతే తపసా ఋషితాఙ్గతాః । ఏతే రాజర్షయః సర్వ్వే సిద్ధిం సుమహతీఙ్గతాః। అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి అయోర్వంశం మహాత్మనః ।। ౨౯.

ఇవన్నీ క్షత్రియ వంశంలో జన్మించి తపస్సుతో ఋషులైన రాజర్షులు. వీరందరూ మహత్తర సిద్ధిని పొందారు. ఇప్పుడు మహాత్ముడైన అయు వంశాన్ని వివరించబోతున్నాను.

ఉత్తరార్ద్ధమ్ -

ఉత్తరార్ధం—

సూత ఉవాచ ।। పితా సోమస్య వైవిప్రా జజ్ఞేఽత్రిర్భగవానృషిః। సోఽతి తస్థౌ సర్వలోకాన్భగవాన్త్స్వేన తేజసా ।। ౨౮.

సూతుడు చెప్పాడు: సోముని తండ్రి వైవిప్రుని కుమారుడైన అత్రి మహర్షి. ఆయన తన తేజస్సుతో అన్ని లోకాల్ని నిలబెట్టాడు.

కర్మణా మనసా వాచా శుభాన్యేవ సమాచరన్। కాష్ఠకుడ్యశిలాభూత ఊర్ద్ధ్వబాహుర్మహాద్యుతిః ।। ౨౮.

కార్యంతో, మనసుతో, మాటతో శుభమైన పనులు చేస్తూ, చెక్కబల్ల లేదా రాయి వలె నిలబడి, చేతులు పైకి ఎత్తి, మహాతేజస్సుతో ఉన్నాడు.

సుదుశ్చరం నామ తపో యేన తప్తం మహత్పురా। త్రీణి వర్షసహస్రాణి దివ్యానీతి హి నః శ్రుతమ్ ।। ౨౮.

అతడు పురాతన కాలంలో 'మహా తపస్సు' అనే అత్యంత కఠినమైన తపస్సు చేశాడు. అది మూడు వేల దివ్య సంవత్సరాలు కొనసాగిందని మేము విన్నాము.

తస్యోర్ద్ధ్వరేతసస్తత్ర స్థితస్యానిమిషస్పృహమ్। సోమత్వన్తనురాపేదే మహాబుద్ధిః స వై ద్విజః ।। ౨౮.

అతడు అక్కడ నిలబడి, వీర్యాన్ని పైకి నిలిపి, కళ్లెదురుగా ఏమీ ఆశించకుండా ఉన్నప్పుడు, మహాబుద్ధిశాలి అయిన సోముడు అక్కడ జన్మించాడు.

ఊర్ద్ధ్వమాచక్రమే తస్య సోమత్వం భావితాత్మనః। సోమః సుస్రావ నేత్రాభ్యాం దశ వా ద్యోతయన్ దిశః ।। ౨౮.

ఆ భక్తాత్ముడి నుంచి సోముడు పైకి ఉద్భవించాడు; అతని కళ్ల నుంచి సోమరసం ప్రవహించి, పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేసింది.

తం గర్భం విధినాదిష్టా దశ దేవ్యో దధుస్తదా। సమేత్య ధారయామాసుర్న చ తాః సమశక్నువన్ ।। ౨౮.

ఆ సమయంలో ఆ ఆజ్ఞ ప్రకారం పది దేవతలు కలసి ఆ గర్భాన్ని ధరించాయి. కానీ వారు దాన్ని మోయలేకపోయారు.

స తాభ్యః సహసైవాథ దిగ్భ్యో గర్భః ప్రభాన్వితః। యథావభాసయంల్లోకాఞ్ఝీతాంశుః సర్వభావనః ।। ౨౮.

ఆ గర్భం ఒక్కసారిగా ఆ దేవతల నుండి, దిక్కుల నుండి వెలిగిపోతూ, చంద్రుడిలా లోకాలను ప్రకాశింపజేస్తూ బయటకు వచ్చింది.

యదా న ధారణే శక్తాస్తస్య గర్భస్య తాః స్త్రియః। తతః స తాభిః శీతాంశుర్నిపపాత వసున్ధరామ్ ।। ౨౮.

ఆ మహిళలు ఆ గర్భాన్ని మోయలేకపోయినప్పుడు, వారి సహాయంతో ఆ చంద్రుడు భూమిపై పడిపోయాడు.

పతన్తం సోమమాలోక్య బ్రహ్మా లోకపితామహః। రథమారోపయామాస లోకానాం హితకామ్యయా ।। ౨౮.

చంద్రుడు పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, లోకపితామహుడు బ్రహ్మ, లోకాల మేలుకోసం అతన్ని రథంపై కూర్చోబెట్టాడు.

స హి దేవమయో విప్రా ధర్మ్మార్థీ సత్యసఙ్గరః। యుక్తో వాజిసహస్రేణ సితేనేతి హి నః శ్రుతమ్ ।। ౨౮.

ఓ మునులారా! ఆ రథం దేవతలతో తయారై, ధర్మార్థాలకోసం, సత్యంలో స్థిరంగా, వెయ్యి తెల్ల గుర్రాలతో కట్టబడి ఉందని మేము విన్నాము.

తస్మిన్నిపతితే దేవాః పుత్రేఽత్రేః పరమాత్మని। తుష్టువుర్బ్రహ్మణః పుత్రాః మానసాః సప్త విశ్రుతాః ।। ౨౮.

ఆయన భూమిపై పడినప్పుడు, బ్రహ్మ యొక్క మనసు పుట్టిన ఏడుగురు ప్రసిద్ధ కుమారులు, అత్రిపుత్రుడైన పరమాత్మను స్తుతించారు.

తత్రైవాఙ్గిరసస్తస్య భృగోశ్చైవాత్మజస్తథా। ఋగ్భిర్యజుర్భిర్బహుభిరథర్వాఙ్గిరసైరపి ।। ౨౮.

అక్కడ అంగిరసుడు, భృగుపుత్రుడుతో పాటు, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, అథర్వవేద మంత్రాలతో అనేక స్తోత్రాలు పాడారు.

తతః సంస్తూయమానస్య తేజః సోమస్య భాస్వతః। ఆప్యాయమానం లోకాంస్త్రీన్ భావయామాస సర్వ్వశః ।। ౨౮.

అప్పుడు స్తుతించబడుతున్న ప్రకాశవంతమైన సోముని తేజస్సు పెరిగి, మూడు లోకాలను సంపూర్ణంగా పోషించింది.

సమేన రథముఖ్యేన సాగరాన్తాం వసున్ధరామ్। త్రిఃసప్తకృత్వో విపుల శ్చకారాభిప్రదక్షిణమ్ ।। ౨౮.

ఆ ప్రధాన రథంతో సముద్రాంతం వరకు భూమిని ముప్పెడు ఏడు సార్లు విస్తృతంగా ప్రదక్షిణ చేశాడు.

తస్య యచ్చాపి తత్తేజః పృథివీమన్వపద్యత। ఓషధ్యస్తాః సముద్భూతాస్తేజసా సంజ్వలన్త్యుత ।। ౨౮.

ఆయన తేజస్సు భూమిని తాకిన చోట, ఆ తేజంతో మెరుస్తూ, ఔషధాలు పుట్టుకొచ్చాయి.

తాభిర్ధార్యత్యయం లోకాన్ ప్రజాశ్చాపి చతుర్విధాః। పోష్టా హి భగవాన్ సోమో జగతో హి ద్విజోత్తమాః ।। ౨౮.

ఆ ఔషధాల వల్ల ఈ లోకం, నాలుగు విధాల ప్రజలు పోషించబడుతున్నారు. ఎందుకంటే భగవంతుడైన సోముడు జగత్తుకు పోషకుడు.

స లబ్ధతేజాస్తపసా సంస్తవైస్తైశ్చ కర్మ్మభిః। తపస్తేపే మహాభాగః పఝానాం దశతీర్దశ ।। ౨౮.

ఆయన తపస్సు, స్తోత్రాలు, ఆ కార్యాల వల్ల తేజస్సు పొందాడు. మహాభాగుడు పదివేలు సంవత్సరాలు ఘనమైన తపస్సు చేశాడు.

హిరణ్యవర్ణా యా దేవ్యో ధారయన్త్యాత్మనా జగత్। విభుస్తాసామ్భవేత్సోమః ప్రఖ్యాతః స్వేన కర్మ్మణా ।। ౨౮.

బంగారు వర్ణంతో, తమ శక్తితో జగత్తును పోషించే ఆ దేవతలలో, విభువు అయిన సోముడు తన కార్యాలతో ప్రసిద్ధిగా అవతరించాడు.

తతస్తస్మై దదౌ రాజ్యం బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాం వరః। బీజౌషధిషు విప్రాణామపాఞ్చ ద్విజసత్తమాః ।। ౨౮.

తర్వాత బ్రహ్మ, బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు, ఆయనకు విత్తనాలు, ఔషధాలు, జలాలు, మరియు ఉత్తమ ద్విజులకు రాజ్యాన్ని ఇచ్చాడు.

సోఽభిషిక్తో మహాతేజా మహారాజ్యేన రాజరాట్ । లోకానాం భావయామాస స్వభావాత్తపతాం వరః ।। ౨౮.

అలా మహాతేజస్సుతో రాజాధిరాజుడిగా అభిషేకించబడి, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైన ఆయన తన సహజ స్వభావంతో లోకాలను పోషించాడు.

సప్తవింశతిరిన్దోస్తు దాక్షాయణ్యో మహావ్రతాః। దదౌ ప్రాచేతసో దక్షో నక్షత్రాణీతి యా విదుః ।। ౨౮.

దక్షుని ఇరవై ఏడుగురు మహావ్రతధారిణి కుమార్తెలను ప్రాచేతసుడు దక్షుడు సోమునికి ఇచ్చాడు. వీరిని నక్షత్రాలు అని అంటారు.

స తత్ప్రాప్య మహద్రాజయం సోమః సోమవతాం ప్రభుః। సమాజజ్ఞే రాజసూయం సహస్రశతదక్షిణమ్ ।। ౨౮.

ఆ గొప్ప రాజ్యాన్ని పొందిన సోముడు, సోమవంతుల అధిపతి, వెయ్యి వందల దక్షిణలతో రాజసూయ యజ్ఞం నిర్వహించాడు.

హిరణ్యగర్భశ్చోద్గాతా బ్రహ్మా బ్రహ్మత్వమేయివాన్। సదస్యస్తత్ర భగవాన్ హరిర్నారాయణః ప్రభుః । సనత్కుమారప్రముఖైరాద్యైర్బ్రహ్మర్షిభిర్వృతః ।। ౨౮.

అక్కడ హిరణ్యగర్భుడు ఉద్గాతగా, బ్రహ్మ బ్రహ్మత్వాన్ని పొందాడు. భగవంతుడు హరి నారాయణుడు సదస్యుడిగా, సనత్కుమారుడు మొదలైన బ్రహ్మర్షులతో కూడి ఉన్నాడు.

దక్షిణామదదత్సోమస్త్రీల్లోఁకానితి నః శ్రుతమ్। తేభ్యో బ్రహ్మర్షిముఖ్యేభ్యః సదస్యేభ్యశ్చ వై ద్విజాః ।। ౨౮.

సోముడు దక్షిణ దానం ఇచ్చాడని, అది మూడు లోకాలని అన్నమాట మనకు వినిపించింది. ఆ దానాన్ని బ్రహ్మర్షులలో ముఖ్యులైనవారికి, సభలో ఉన్నవారికీ, అర్థవంతులైన ద్విజులకు ఇచ్చాడు.

తం సినీ చ కుహూశ్చైవ వపుః పుష్టిః ప్రభావసుః। కీర్త్తిర్ధృతిశ్చ లక్ష్మీశ్చ నవ దేవ్యః సిషేవిరే ।। ౨౮.

సినీ, కుహూ, వపు, పుష్టి, ప్రభా, వసు, కీర్తి, ధృతి, లక్ష్మీ — ఈ తొమ్మిది దేవతలు ఆయన సేవలో ఉండేవారు.