వాయుపురాణమ్

విశ్వామిత్రస్య పుత్రాణాం శునః శేఫోఽగ్రజః స్మృతః। మధుచ్ఛన్దో నయశ్చైవ కృతదేవౌ ధ్రువాష్టకౌ ।। ౨౯.

విశ్వామిత్రుని కుమారుల్లో శునఃశేఫుడు పెద్దవాడిగా గుర్తించబడతాడు. మధుచ్ఛంద, నయ, కృతదేవ, ధ్రువాష్టకుడు కూడా ఉన్నారు.

కచ్ఛపః పూరణశ్చైవ విశ్వామిత్రసుతాస్తు వై। తేషాం గోత్రాణి బహుధా కౌశికానాం మహాత్మనామ్ ।। ౨౯.

కచ్చపుడు, పూరణుడు కూడా విశ్వామిత్రుని కుమారులే. వీరి వలన మహాత్ములైన కౌశికుల వంశాలు అనేకంగా ఏర్పడ్డాయి.

పార్థివా దేవరాతాశ్చ యాజ్ఞవల్క్యా సమర్షణాః । ఉదుమ్బరా ఉదుమ్లానాస్తారకా యమముఞ్చతాః ।। ౨౯.

వారిలో పార్థివులు, దేవరాతులు, యాజ్ఞవల్క్యులు, సమర్షణులు, ఉదుంబరులు, ఉదుమ్లానులు, తారకులు, యముడు విడిచినవారు కూడా ఉన్నారు.

లోహిణ్యో రేణవశ్చైవ తథా కారీషవః స్మృతాః। బభ్రవః పాణినశ్చైవ ధ్యావజప్యాస్తథైవ చ ।। ౨౯.

లోహిన్యులు, రేణవులు, అలాగే కారీషవులు గుర్తించబడ్డారు. బభ్రవులు, పాణినులు, ధ్యానం, జపం చేసే వారు కూడా ఉన్నారు.

శాలావత్యా హిరణ్యాక్షాః స్యఙ్కృతా గాలవాః స్మృతాః । దేవలా యామదూతాశ్చ శాలఙ్కాయనబాష్కలాః ।। ౨౯.

శాలావత్య నుండి హిరణ్యాక్షులు, స్యంకృతులు, గాలవులు పుట్టారు. దేవళులు, యమదూతలు, శాలంకాయనులు, బాష్కలులు కూడా ఉన్నారు.

దదాతి బాదరాశ్చాన్యే విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। ఋష్యన్తరవివాఙ్యాస్తే బహవః శౌశికాః స్మృతాః ।। ౨౯.

దదాతి, బాదరులు, ఇతరులు కూడా విజ్ఞానవంతుడైన విశ్వామిత్రుని సంతానమే. ఇతర ఋషుల నుండి పుట్టిన అనేక మంది శౌశికులు అని పిలవబడతారు.

కౌశికాసోశ్రుమాశ్చైవ తథాన్యే సైధవాయనాః। పౌరోరవస్య పుణ్యస్య బ్రహ్మర్షేః కౌశికస్య తు ।। ౨౯.

కౌశికులు, ఓశ్రుములు, అలాగే సైదవాయనులు కూడా ఉన్నారు. వీరంతా పుణ్యశీలి కౌశిక మహర్షి సంతానమే.

దృషద్వతీసుతశ్చాపి విశ్వామిత్రాత్తథాష్టకః। అష్టకస్య సుతో యో హి ప్రోక్తో జహ్నుగణోమయా ।। ౨౯.

దృశద్వతి కుమారుడు, అలాగే విశ్వామిత్రుని నుండి అష్టకుడు పుట్టాడు. అష్టకుని కుమారుడు జహ్ను వంశానికి చెందినవాడిగా చెప్పబడతాడు.

ఋషయ ఊచుః ।। కిం లక్షణేన ధర్మేణ తపసేహ శ్రుతేన వా। బ్రాహ్మణ్యం సమనుప్రాప్తం విశ్వామిత్రాదిభిర్నృపైః ।। ౨౯.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: విశ్వామిత్రుడు వంటి రాజులు ఏ లక్షణంతో, ఏ ధర్మంతో, ఏ తపస్సుతో లేదా విద్యతో బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు?

యేన యోనాభిధా నేన బ్రాహ్మణ్యం క్షత్రియా గతాః । విశేషం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి తపసా దానతస్తథా ।। ౨౯.

ఏ మార్గంలో లేదా ఏ వంశంలో క్షత్రియులు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు? తపస్సు వల్లా, దానం వల్లా అనే భేదాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.

ఏవముక్తస్తతో వాక్యమబ్రవీదిదమర్థవత్। అన్యాయోపగతైర్ద్రవ్యైరాహృత్య యజనే ధియా। ధర్మాభికాంక్షీ యజతే న ధర్మఫలమశ్నుతే ।। ౨౯.

అలా అడిగినపుడు, ఆయన అర్థవంతంగా ఇలా చెప్పారు: ధర్మాన్ని ఆశిస్తూ, అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో యజ్ఞం చేసినవాడు, ధర్మఫలం పొందడు.

ధర్మ్మం చైతం సమాఖ్యాయ పాపాత్మా పురుషాధమః। దదాతి దానం విప్రేభ్యో లోకానాం దమ్భకారణాత్ ।। ౨౯.

ఈ ధర్మాన్ని వివరించి, పాపపరుడు, నీచుడు, ఇతరులకు చూపించడానికి మాత్రమే బ్రాహ్మణులకు దానం ఇస్తాడు.

జపం కృత్వా తథా తీవ్రం ధనలోభాన్నిరఙ్కుశః। రాగమోహాన్వితో హ్యన్తే పావనార్థం దదాతి యః ।। ౨౯.

తీవ్రంగా జపం చేసి, ధనంపై అధిక మోహంతో, లోభంతో, రాగమోహాలతో నిండినవాడు, చివరికి పవిత్రత కోసం దానం ఇస్తాడు.

తేన దత్తాని దానాని అఫలాని భవన్త్యుత। తస్య ధర్మ్మప్రవృత్తస్య హింసకస్య దురాత్మనః ।। ౨౯.

అటువంటి దురాత్ముడు ధర్మంలో నిమగ్నుడై, హింసకుడై ఇచ్చిన దానాలు ఫలించవు.

ఏవం లబ్ధ్వా ధనం మోహాద్దదతో యజతశ్చ హ। సక్లిష్టకర్మణో దానం న తిష్ఠతి దురాత్మనః ।। ౨౯.

మోహంతో సంపాదించిన ధనాన్ని, అపవిత్రమైన క్రియలతో దానం చేసినా లేదా యజ్ఞం చేసినా, దురాత్ముడి దానం నిలవదు.

న్యాయాగతానాం ద్రవ్యాణాం తీర్థే సమ్ప్రతిపాదనమ్। కామాననభిసన్ధాయ యజతే చ దదాతి చ ।। ౨౯.

ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన ధనాన్ని తీర్థాలలో, స్వార్థం లేకుండా, యజ్ఞం చేసి, దానం చేసే వాడు—

స దానఫలమాప్నోతి తచ్చ దానం సుఖోదయమ్। దానేన భోగానాప్నోతి స్వర్గం సత్యేన గచ్ఛతి ।। ౨౯.

అతడు దానఫలాన్ని పొందుతాడు; ఆ దానం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. దానంతో అనుభవాలను పొందుతాడు, సత్యంతో స్వర్గానికి చేరుతాడు.

తపసా తు సుతప్తేన లోకాన్ విష్టభ్య తిష్ఠతి । విష్టభ్య స తు తేజస్వీ లోకేష్వానన్త్యమశ్నుతే ।। ౨౯.

బాగా చేసిన తపస్సుతో అతడు లోకాల్ని నిలబెడతాడు; ఆ తేజోవంతుడు లోకాలలో అనంతత్వాన్ని పొందుతాడు.

దానాచ్ఛ్రేయాంస్తథా యజ్ఞో యజ్ఞాచ్ఛ్రేయస్తథా తపః। సంన్యాసస్తపసః శ్రేయాంస్తస్మాజ్జ్ఞానం గురుః స్మృతమ్ ।। ౨౯.

దానానికంటే యజ్ఞం శ్రేష్ఠం, యజ్ఞానికంటే తపస్సు శ్రేష్ఠం, తపస్సునికంటే సంయాసం శ్రేష్ఠం, సంయాసానికంటే జ్ఞానం మునులచే శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది.

శ్రృయన్తే హి తపఃసిద్ధాః క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః। విశ్వామిత్రో నరపతిర్మాన్ధాతా సంకృతిః కపిః ।। ౨౯.

తపస్సులో సిద్ధులైన, రాజవంశానికి చెందిన ద్విజులు విన్నాము: విశ్వామిత్రుడు, మాంధాత, సంకృతి, కపి.

కపేశ్చ పురుకుత్సశ్చ సత్యశ్చానృహవానృథుః ఆర్ష్టిషేణోఽమీఢశ్చ భాగాన్యోన్యస్తథైవ చ ।। ౨౯.

కపికి వంశస్థులైన పురుకుత్సుడు, సత్యవ్రతుడు, ఋతు, ఆర్ష్టిషేణుడు, అమీఢుడు, భాగుడు, అన్యోన్యుడు కూడా ఉన్నారు.

కక్షీవశ్చైవ శిజయస్తథాన్యే చ మహారథాః। రథీతరశ్చ రున్దశ్చ విష్ణువృద్ధాదయో నృపాః ।। ౨౯.

కక్షీవతుడు, శిజయుడు, ఇతర మహారథులు, రథీతరుడు, రుండుడు, విష్ణువృద్ధుడు వంటి రాజులు కూడా ఉన్నారు.

క్షాత్రోపేతాః స్మృతా హ్యేతే తపసా ఋషితాఙ్గతాః । ఏతే రాజర్షయః సర్వ్వే సిద్ధిం సుమహతీఙ్గతాః। అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి అయోర్వంశం మహాత్మనః ।। ౨౯.

ఇవన్నీ క్షత్రియ వంశంలో జన్మించి తపస్సుతో ఋషులైన రాజర్షులు. వీరందరూ మహత్తర సిద్ధిని పొందారు. ఇప్పుడు మహాత్ముడైన అయు వంశాన్ని వివరించబోతున్నాను.

ఉత్తరార్ద్ధమ్ -

ఉత్తరార్ధం—

సూత ఉవాచ ।। పితా సోమస్య వైవిప్రా జజ్ఞేఽత్రిర్భగవానృషిః। సోఽతి తస్థౌ సర్వలోకాన్భగవాన్త్స్వేన తేజసా ।। ౨౮.

సూతుడు చెప్పాడు: సోముని తండ్రి వైవిప్రుని కుమారుడైన అత్రి మహర్షి. ఆయన తన తేజస్సుతో అన్ని లోకాల్ని నిలబెట్టాడు.

కర్మణా మనసా వాచా శుభాన్యేవ సమాచరన్। కాష్ఠకుడ్యశిలాభూత ఊర్ద్ధ్వబాహుర్మహాద్యుతిః ।। ౨౮.

కార్యంతో, మనసుతో, మాటతో శుభమైన పనులు చేస్తూ, చెక్కబల్ల లేదా రాయి వలె నిలబడి, చేతులు పైకి ఎత్తి, మహాతేజస్సుతో ఉన్నాడు.

సుదుశ్చరం నామ తపో యేన తప్తం మహత్పురా। త్రీణి వర్షసహస్రాణి దివ్యానీతి హి నః శ్రుతమ్ ।। ౨౮.

అతడు పురాతన కాలంలో 'మహా తపస్సు' అనే అత్యంత కఠినమైన తపస్సు చేశాడు. అది మూడు వేల దివ్య సంవత్సరాలు కొనసాగిందని మేము విన్నాము.

తస్యోర్ద్ధ్వరేతసస్తత్ర స్థితస్యానిమిషస్పృహమ్। సోమత్వన్తనురాపేదే మహాబుద్ధిః స వై ద్విజః ।। ౨౮.

అతడు అక్కడ నిలబడి, వీర్యాన్ని పైకి నిలిపి, కళ్లెదురుగా ఏమీ ఆశించకుండా ఉన్నప్పుడు, మహాబుద్ధిశాలి అయిన సోముడు అక్కడ జన్మించాడు.

ఊర్ద్ధ్వమాచక్రమే తస్య సోమత్వం భావితాత్మనః। సోమః సుస్రావ నేత్రాభ్యాం దశ వా ద్యోతయన్ దిశః ।। ౨౮.

ఆ భక్తాత్ముడి నుంచి సోముడు పైకి ఉద్భవించాడు; అతని కళ్ల నుంచి సోమరసం ప్రవహించి, పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేసింది.