వాయుపురాణమ్

తస్మాత్ సత్యవతీ పుత్రం జనయామాస భార్గవమ్। తపస్యభిరతన్దాన్తం జమదగ్నిః శమాత్మకమ్ ।। ౨౯.

అందువల్ల, సత్యవతి తపస్సులో నిబద్ధుడైన, ఇంద్రియాలను జయించిన, శాంత స్వభావం కలిగిన భార్గవుడు అయిన జమదగ్ని కుమారుని కనింది.

భృగోశ్చరువిపర్యాసే రౌద్రవైష్ణవయోః పురా। యమనాద్వైష్ణవస్యాగ్నేర్జమదగ్నిరజాయత ।। ౨౯.

పూర్వం భృగువంశంలో క్రూరమైనదీ, వైష్ణవమైనదీ అయిన చారులు మారిపోవడం వల్ల, అగ్నిలోంచి వైష్ణవుడైన జమదగ్ని జన్మించాడు.

విశ్వామిత్రం తు దాయాదం గాధిః కుశికనన్దనః। ప్రాప్య బ్రహ్మర్షిసహితో (సవితా) జగామ బ్రహ్మణావృతః ।। ౨౯.

కుశికుని కుమారుడైన గాధి, విశ్వామిత్రుడిని తన వారసుడిగా పొందిన తరువాత, బ్రహ్మర్షులతో పాటు, బ్రాహ్మణుల మధ్యలోనుండి వెళ్లిపోయాడు.

సా హి సత్యవతీ పుణ్యా సత్యవ్రతపరాయణా। కౌశికీతి సమాఖ్యాతా ప్రవృత్తేయం మహానదీ ।। ౨౯.

ఆ సత్యవతి ధర్మమార్గంలో నిలబడిన పుణ్యవంతురాలు. ఆమెను 'కౌశికీ' అని పిలిచారు. అలా ఆ మహానది ప్రారంభమైంది.

పరిస్రుతా మహాభాగా కౌశికీ సరితాం వరా। ఇక్ష్వాకువంశే త్వభవత్సువేణుర్నామ పార్థివః ।। ౨౯.

ప్రఖ్యాతమైన కౌశికీ నది అన్ని వైపులా వ్యాపించింది. ఇక్ష్వాకువంశంలో సువేణు అనే రాజు ఉన్నాడు.

తస్య కన్యా మహాభాగా కామలీ నామ రేణుకా। రేణు కాయాన్తు కామల్యాం తపోధృతిసమన్వితః। ఆర్చీకో జనయామాస జమదగ్నిః సుదారుణమ్ ।। ౨౯.

ఆ రాజుకు కమలి అని పిలవబడే రేణుక అనే మహాభాగ్యవంతురాలు కుమార్తె. కమలిలో తపస్సు, స్థిరత కలిగి ఉండగా ఋచీకుడు జమదగ్ని అనే పరాక్రమశాలి కుమారునిని పుట్టించాడు.

సర్వవిద్యాన్తగం శ్రేష్ఠం ధనుర్వేదస్య పారగమ్। రామం క్షత్రియ హన్తారం ప్రదీప్తమివ పావకమ్ ।। ౨౯.

అతడు అన్ని విద్యల్లో ప్రావీణ్యం కలిగి, ధనుర్వేదాన్ని పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు. అతడే క్షత్రియులను సంహరించిన రాముడు, అగ్నిలా జ్వలించేవాడు.

ఔర్వ్వస్యైవమృచీకస్య సత్యవత్యాం మహామనాః। జమదగ్నిస్తతో వీర్య్యాజ్జజ్ఞే బ్రహ్మవిదాం వరః। మధ్యమశ్చ శునఃశేఫః శునఃపుచ్ఛః కనిష్ఠకః ।। ౨౯.

అర్ణుని కుమారుడైన ఋచీకుడు, సత్యవతితో కలసి మహాత్ముడైన జమదగ్ని ధైర్యంతో జన్మించాడు. బ్రహ్మవేత్తల్లో అతడు శ్రేష్ఠుడు. మధ్య కుమారుడు శునఃశేఫుడు, చిన్నవాడు శునఃపుచ్ఛుడు.

విశ్వామిత్రస్తు ధర్మాత్మా నామ్నా విశ్వరథః స్మృతః । జజ్ఞే భృగుప్రసాదేన కౌశికాద్వంశవర్ద్ధనః ।। ౨౯.

విశ్వామిత్రుడు ధర్మాత్ముడు, విశ్వరథుడు అని కూడా పిలవబడతాడు. భృగువు అనుగ్రహంతో కౌశిక వంశాన్ని పెంచినవాడు.

విశ్వామిత్రస్య పుత్రస్తు శునఃశేఫోఽభవన్మునిః। హరిశ్చన్ద్రస్య యజ్ఞే తు పశుత్వే నియుతః సవై। దేవైర్దత్తః స వై యస్మాద్దేవరాతస్తతోఽభవత్ ।। ౨౯.

విశ్వామిత్రునికి శునఃశేఫుడు కుమారుడు. హరిశ్చంద్రుని యజ్ఞంలో అతడిని బలి కోసం నిర్ణయించారు. దేవతలు అతడిని ఇచ్చినందువల్ల అతడికి దేవరాతుడు అనే పేరు వచ్చింది.

విశ్వామిత్రస్య పుత్రాణాం శునః శేఫోఽగ్రజః స్మృతః। మధుచ్ఛన్దో నయశ్చైవ కృతదేవౌ ధ్రువాష్టకౌ ।। ౨౯.

విశ్వామిత్రుని కుమారుల్లో శునఃశేఫుడు పెద్దవాడిగా గుర్తించబడతాడు. మధుచ్ఛంద, నయ, కృతదేవ, ధ్రువాష్టకుడు కూడా ఉన్నారు.

కచ్ఛపః పూరణశ్చైవ విశ్వామిత్రసుతాస్తు వై। తేషాం గోత్రాణి బహుధా కౌశికానాం మహాత్మనామ్ ।। ౨౯.

కచ్చపుడు, పూరణుడు కూడా విశ్వామిత్రుని కుమారులే. వీరి వలన మహాత్ములైన కౌశికుల వంశాలు అనేకంగా ఏర్పడ్డాయి.

పార్థివా దేవరాతాశ్చ యాజ్ఞవల్క్యా సమర్షణాః । ఉదుమ్బరా ఉదుమ్లానాస్తారకా యమముఞ్చతాః ।। ౨౯.

వారిలో పార్థివులు, దేవరాతులు, యాజ్ఞవల్క్యులు, సమర్షణులు, ఉదుంబరులు, ఉదుమ్లానులు, తారకులు, యముడు విడిచినవారు కూడా ఉన్నారు.

లోహిణ్యో రేణవశ్చైవ తథా కారీషవః స్మృతాః। బభ్రవః పాణినశ్చైవ ధ్యావజప్యాస్తథైవ చ ।। ౨౯.

లోహిన్యులు, రేణవులు, అలాగే కారీషవులు గుర్తించబడ్డారు. బభ్రవులు, పాణినులు, ధ్యానం, జపం చేసే వారు కూడా ఉన్నారు.

శాలావత్యా హిరణ్యాక్షాః స్యఙ్కృతా గాలవాః స్మృతాః । దేవలా యామదూతాశ్చ శాలఙ్కాయనబాష్కలాః ।। ౨౯.

శాలావత్య నుండి హిరణ్యాక్షులు, స్యంకృతులు, గాలవులు పుట్టారు. దేవళులు, యమదూతలు, శాలంకాయనులు, బాష్కలులు కూడా ఉన్నారు.

దదాతి బాదరాశ్చాన్యే విశ్వామిత్రస్య ధీమతః। ఋష్యన్తరవివాఙ్యాస్తే బహవః శౌశికాః స్మృతాః ।। ౨౯.

దదాతి, బాదరులు, ఇతరులు కూడా విజ్ఞానవంతుడైన విశ్వామిత్రుని సంతానమే. ఇతర ఋషుల నుండి పుట్టిన అనేక మంది శౌశికులు అని పిలవబడతారు.

కౌశికాసోశ్రుమాశ్చైవ తథాన్యే సైధవాయనాః। పౌరోరవస్య పుణ్యస్య బ్రహ్మర్షేః కౌశికస్య తు ।। ౨౯.

కౌశికులు, ఓశ్రుములు, అలాగే సైదవాయనులు కూడా ఉన్నారు. వీరంతా పుణ్యశీలి కౌశిక మహర్షి సంతానమే.

దృషద్వతీసుతశ్చాపి విశ్వామిత్రాత్తథాష్టకః। అష్టకస్య సుతో యో హి ప్రోక్తో జహ్నుగణోమయా ।। ౨౯.

దృశద్వతి కుమారుడు, అలాగే విశ్వామిత్రుని నుండి అష్టకుడు పుట్టాడు. అష్టకుని కుమారుడు జహ్ను వంశానికి చెందినవాడిగా చెప్పబడతాడు.

ఋషయ ఊచుః ।। కిం లక్షణేన ధర్మేణ తపసేహ శ్రుతేన వా। బ్రాహ్మణ్యం సమనుప్రాప్తం విశ్వామిత్రాదిభిర్నృపైః ।। ౨౯.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: విశ్వామిత్రుడు వంటి రాజులు ఏ లక్షణంతో, ఏ ధర్మంతో, ఏ తపస్సుతో లేదా విద్యతో బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు?

యేన యోనాభిధా నేన బ్రాహ్మణ్యం క్షత్రియా గతాః । విశేషం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి తపసా దానతస్తథా ।। ౨౯.

ఏ మార్గంలో లేదా ఏ వంశంలో క్షత్రియులు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు? తపస్సు వల్లా, దానం వల్లా అనే భేదాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.

ఏవముక్తస్తతో వాక్యమబ్రవీదిదమర్థవత్। అన్యాయోపగతైర్ద్రవ్యైరాహృత్య యజనే ధియా। ధర్మాభికాంక్షీ యజతే న ధర్మఫలమశ్నుతే ।। ౨౯.

అలా అడిగినపుడు, ఆయన అర్థవంతంగా ఇలా చెప్పారు: ధర్మాన్ని ఆశిస్తూ, అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో యజ్ఞం చేసినవాడు, ధర్మఫలం పొందడు.

ధర్మ్మం చైతం సమాఖ్యాయ పాపాత్మా పురుషాధమః। దదాతి దానం విప్రేభ్యో లోకానాం దమ్భకారణాత్ ।। ౨౯.

ఈ ధర్మాన్ని వివరించి, పాపపరుడు, నీచుడు, ఇతరులకు చూపించడానికి మాత్రమే బ్రాహ్మణులకు దానం ఇస్తాడు.

జపం కృత్వా తథా తీవ్రం ధనలోభాన్నిరఙ్కుశః। రాగమోహాన్వితో హ్యన్తే పావనార్థం దదాతి యః ।। ౨౯.

తీవ్రంగా జపం చేసి, ధనంపై అధిక మోహంతో, లోభంతో, రాగమోహాలతో నిండినవాడు, చివరికి పవిత్రత కోసం దానం ఇస్తాడు.

తేన దత్తాని దానాని అఫలాని భవన్త్యుత। తస్య ధర్మ్మప్రవృత్తస్య హింసకస్య దురాత్మనః ।। ౨౯.

అటువంటి దురాత్ముడు ధర్మంలో నిమగ్నుడై, హింసకుడై ఇచ్చిన దానాలు ఫలించవు.

ఏవం లబ్ధ్వా ధనం మోహాద్దదతో యజతశ్చ హ। సక్లిష్టకర్మణో దానం న తిష్ఠతి దురాత్మనః ।। ౨౯.

మోహంతో సంపాదించిన ధనాన్ని, అపవిత్రమైన క్రియలతో దానం చేసినా లేదా యజ్ఞం చేసినా, దురాత్ముడి దానం నిలవదు.

న్యాయాగతానాం ద్రవ్యాణాం తీర్థే సమ్ప్రతిపాదనమ్। కామాననభిసన్ధాయ యజతే చ దదాతి చ ।। ౨౯.

ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన ధనాన్ని తీర్థాలలో, స్వార్థం లేకుండా, యజ్ఞం చేసి, దానం చేసే వాడు—

స దానఫలమాప్నోతి తచ్చ దానం సుఖోదయమ్। దానేన భోగానాప్నోతి స్వర్గం సత్యేన గచ్ఛతి ।। ౨౯.

అతడు దానఫలాన్ని పొందుతాడు; ఆ దానం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. దానంతో అనుభవాలను పొందుతాడు, సత్యంతో స్వర్గానికి చేరుతాడు.

తపసా తు సుతప్తేన లోకాన్ విష్టభ్య తిష్ఠతి । విష్టభ్య స తు తేజస్వీ లోకేష్వానన్త్యమశ్నుతే ।। ౨౯.

బాగా చేసిన తపస్సుతో అతడు లోకాల్ని నిలబెడతాడు; ఆ తేజోవంతుడు లోకాలలో అనంతత్వాన్ని పొందుతాడు.

దానాచ్ఛ్రేయాంస్తథా యజ్ఞో యజ్ఞాచ్ఛ్రేయస్తథా తపః। సంన్యాసస్తపసః శ్రేయాంస్తస్మాజ్జ్ఞానం గురుః స్మృతమ్ ।। ౨౯.

దానానికంటే యజ్ఞం శ్రేష్ఠం, యజ్ఞానికంటే తపస్సు శ్రేష్ఠం, తపస్సునికంటే సంయాసం శ్రేష్ఠం, సంయాసానికంటే జ్ఞానం మునులచే శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది.