వాయుపురాణమ్

భూతభవ్యభవన్నాథః సహస్రాక్షః పురన్దరః । మఘవన్తశ్చ తే సర్వే శ్రృఙ్గిణో వజ్రపాణయః। సర్వైః క్రతుశతేనేష్టం పృథక్ శతగుణేన తు ।। ౩.

గత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాలకు అధిపతి అయిన సహస్రాక్షుడు పురందరుడు, మఘవంతుడు, శృంగి, వజ్రాయుధుడు — వీరందరూ వేర్వేరుగా వంద యజ్ఞాలు, వాటినీ వంద రెట్లు నిర్వహించారు.

త్రైలోక్యే యాని సత్త్వాని గతిమన్త్యబలాని చ। అభిభూయావతిష్ఠన్తే ధర్మాద్యైః కారణైరపి ।। ౩.

మూడు లోకాలలో ఉన్న అన్ని జీవులు, ఎంత బలమైనవైనా, ఎంత బలహీనమైనవైనా, ధర్మాది కారణాల వల్ల అధీనమై, వాటి ఆధీనంలో ఉంటాయి.

తేజసా తపసా బుద్ధ్యా బలశ్రుతపరాక్రమైః। భూతభవ్యభవన్నాథా యథా తే ప్రభవిష్ణవః। ఏతత్సర్వం ప్రవక్ష్యామి బ్రువతో మేనిబోధత ।। ౩.

ప్రభ, తపస్సు, బుద్ధి, బలం, విద్య, పరాక్రమం వలన గత, వర్తమాన, భవిష్యత్ కాలాలలో పాలకులైన వారు శక్తివంతులవుతారు. ఈ సంగతులన్నింటిని నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.

భూతం భవ్యం భవిష్యం తత్ స్మృతం లోకత్రయం ద్విజైః। భూర్లోకోఽయం స్మృతో భూమిరన్తరిక్షం భువం స్మృతమ్ । భవ్యం స్మృతం దివం హ్యేతత్తేషాం వక్ష్యామి సాధనమ్ ।। ౩.

గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—ఈ మూడు కాలాలను ద్విజులు మూడు లోకాలుగా పిలుస్తారు. ఈ భూమిని భూలోకంగా, మధ్యలోని అంతరిక్షాన్ని భువఃగా, భవిష్యత్తును స్వర్గంగా అంటారు. వీటి సాధనాన్ని నేను ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను.

ధ్యాయతా పుత్రకామేన బ్రహ్మణాగ్రే విభాషితమ్। భూరితి వ్యాహృతం పూర్వం భూర్లోకోఽయమభూత్తదా ।। ౩.

కొడుకు కోరికతో ధ్యానం చేసినప్పుడు, సృష్టి ప్రారంభంలో బ్రహ్మా ముందుగా 'భూ' అనే పదాన్ని పలికాడు. అప్పుడే ఈ భూమి, భూలోకం ఏర్పడింది.

భూతేఽస్మిన్ భవదిత్యుక్తం ద్వితీయం బ్రహ్మణా పునః। భవత్వాద్దర్శనత్వాచ్చ భూర్లోకోఽయమభూత్తతః। అతోఽయం ప్రథమో లోకో భూతత్వాద్భూర్ద్విజైః స్మృతః ।। ౩.

ఈ భూమిలో బ్రహ్మా మళ్లీ 'భవత్' అనే పదాన్ని పలికాడు. ఇది కనిపించే, ఉండే స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. అందువల్ల ఈ లోకాన్ని ద్విజులు భూత్వం వల్ల భూ అని పిలుస్తారు.

భూతేఽస్మిన్ భవదిత్యుక్తం ద్వితీయం బ్రహ్మణా పునః। భవత్యుత్పద్యమానేన కాలశబ్దోఽయముచ్యతే ।। ౩.

ఈ భూమిలో బ్రహ్మా మళ్లీ 'భవత్' అనే పదాన్ని పలికాడు. 'భవత్' అనేది పుట్టుకొస్తున్నదాన్ని, కాలాన్ని సూచించే పదంగా భావించబడుతుంది.

భవనాత్తు భువర్లోకో నిరుక్తజ్ఞైర్నిరుచ్యతే। అన్తరిక్షం భువస్తస్మాద్ ద్వితీయో లోక ఉచ్యతే ।। ౩.

భవనము వల్ల భువర్లోకమని నిపుణులు వివరిస్తారు. అంతరిక్షాన్ని భువఃగా పిలుస్తారు. అందువల్ల ఇది రెండవ లోకం.

ఉత్పన్నే తు భువర్లోకే తృతీయం బ్రహ్మణా పునః । భవ్యేతి వ్యాహృతం యస్మాద్భవ్యో లోకస్తదాఽభవత్ ।। ౩.

భువర్లోకం పుట్టిన తరువాత, బ్రహ్మా మూడవ పదంగా 'భవ్య' అని పలికాడు. అప్పుడే భవ్య అనే లోకం ఏర్పడింది.

అనాగతే భవ్య ఇతి శబ్ద ఏష విభావ్యతే। తస్మాద్భవ్యో హ్యసౌ లోకో నామతస్తు దివం స్మృతమ్ ।। ౩.

ఇంకా రానున్నదాన్ని 'భవ్య' అని అంటారు. అందువల్ల ఆ లోకాన్ని భవ్య అని, పేరు ద్వారా దివం అని కూడా గుర్తిస్తారు.

స్వరిత్యుక్తం తృతీయోఽన్యో భావ్యో లోకస్తదాభవత్। భావ్య ఇత్యేష ధాతుర్వై భావ్యే కాలే విభావ్యతే ।। ౩.

మూడవ లోకాన్ని 'స్వః' అని పిలిచారు. అప్పుడు భవ్య అనే లోకం ఏర్పడింది. భవిష్యత్తులో ఉండబోయేదాన్ని 'భూ' అనే ధాతువు సూచిస్తుంది.

భూరితీయం స్మృతా భూమిరన్తరిక్షం భువం స్మృతమ్। దివం స్మృతం తథా భావ్యం త్రైలోక్యస్యైష సంగ్రహః ।। ౩.

ఈ భూమిని భూ, మధ్యలోని అంతరిక్షాన్ని భువః, స్వర్గాన్ని భవ్య అని పిలుస్తారు. ఇదే మూడు లోకాల సంక్షిప్త వివరణ.

త్రైలోక్యయుక్తైర్వ్యాహారైస్తిస్రో వ్యాహృతయోఽభవన్। నాథ ఇత్యేష ధాతుర్వై ధాతుజ్ఞైః పాలనే స్మృతః ।। ౩.

ఈ మూడు లోకాలతో సంబంధమైన మూడు వ్యాహృతులు ఏర్పడ్డాయి. 'నాథ' అనే ధాతువు రక్షణకు అని ధాతుజ్ఞులు చెబుతారు.

యస్మాద్భూతస్య లోకస్య భవ్యస్య భవతస్తదా। లోకత్రయస్య నాథాస్తే తస్మాదిన్ద్రా ద్విజైః స్మృతాః ।। ౩.

గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం—ఈ మూడు లోకాల పాలకులు ఉన్నారు. అందువల్ల ద్విజులు వారిని ఇంద్రులు అని పిలుస్తారు.

ప్రధానభూతా దేవేన్ద్రా గుణ భూతాస్తథైవ చ। మన్వన్తరేషు యే దేవా యజ్ఞభాజో భవన్తి హి ।। ౩.

దేవతల్లో ముఖ్యులు ఇంద్రులు. గుణాలు కలిగినవారు కూడా ఉన్నారు. ప్రతి మన్వంతరంలో యజ్ఞఫలం పొందే దేవతలు వీరే.

యక్షగన్ధర్వరక్షాంసి పిశాచోరగదానవాః। మహిమానః స్మృతా హ్యేతే దేవన్ద్రాణాన్తు సర్వశః ।। ౩.

యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, పిశాచులు, పాములు, దానవులు—వీళ్లందరినీ దేవేంద్రుల మహిమలు అని అంటారు.

దేవేన్ద్రా గురవో నాథా రాజానః పితరో హి తే । రక్షన్తీమాః ప్రజాః సర్వా ధర్మేణేహ సురోత్తమాః ।। ౩.

దేవేంద్రులు గురువులు, పాలకులు, రాజులు, పితృదేవతలు. వీరు ధర్మబద్ధంగా ఈ సర్వప్రజలను రక్షిస్తారు.

ఇత్యేతల్లక్షణం ప్రోక్తం దేవేన్ద్రాణాం సమాసతః। సప్తర్షీన్ సమ్ప్రవక్ష్యామి సామ్ప్రతం యే దివి స్థితాః ।। ౩.

దేవేంద్రుల లక్షణాలను సంక్షిప్తంగా వివరించాను. ఇప్పుడు స్వర్గంలో ఉన్న ఏడుగురు మహర్షుల గురించి చెబుతాను.

గాధిజః కౌశికో ధీమాన్ విశ్వామిత్రో మహాతపాః। భార్గవో జమదగ్నిశ్చ ఊరుపుత్రః ప్రతాపవాన్ ।। ౩.

గాధిపుత్రుడు, కౌశికుడు, మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు, భార్గవుడు, జమదగ్ని, మరియు పరాక్రమశాలి ఊరుపుత్రుడు—

బృహస్పతిసుతశ్చాపి భారద్వాజో మహాతపాః। ఔతథ్యో గౌతమో విద్వాఞ్ఛరద్వాన్నామ ధార్మికః ।। ౩.

బృహస్పతి కుమారుడు, మహా తపస్వి భారద్వాజుడు, ఔతథ్యుడు, గౌతముడు, విద్యావంతుడు, శరద్వాన్ అనే ధర్మపరుడు — వీరందరూ ప్రసిద్ధులు.

స్వాయమ్భువోఽత్రిర్భగవాన్ బ్రహ్మకో శస్తు పఞ్చమః। షష్ఠో వాసిష్ఠపుత్రస్తు వసుమాన్ లోకవిశ్రుతః ।। ౩.

స్వాయంభువుడు, ఆత్రి మహర్షి, బ్రహ్మకుడు ఐదవవాడు; వసిష్ఠుని కుమారుడు వసుమాన్ — ఇతడు ఆరు వాడు, లోకాల్లో ప్రసిద్ధుడు.

వత్సారః కాశ్యపశ్చైవ సప్తైతే సాధుసమ్మతాః। ఏతే సప్తర్షయః సిద్ధా వర్త్తన్తే సామ్ప్రతేఽన్తరే ।। ౩.

వత్సరుడు, కాశ్యపుడు — వీరిద్దరూ కలిపి, ఈ ఏడుగురు సద్గుణ సంపన్నులుగా భావించబడుతారు. ఈ ఏడుగురు సిద్ధులైన మహర్షులు ప్రస్తుతం ఈ యుగంలో ఉన్నారు.

ఇక్ష్వాకుశ్చైవ నాభాగో ధృష్టః శర్యాతిరేవ చ। నరిష్యన్తశ్చ విఖ్యాతో నాభ ఉద్దిష్ట ఏవ చ ।। ౩.

ఇక్ష్వాకుడు, నాభాగుడు, ధృష్టుడు, శర్యాతి, ప్రసిద్ధుడైన నరిష్యంతుడు, నాభుడు, ఉద్దిష్టుడు — వీరందరూ మనువుకు పుత్రులుగా చెప్పబడ్డారు.

కరుషశ్చ పృషధ్రశ్చ వసుమాన్నవమః స్మృతః। మనోర్వైవస్తస్యైతే నవ పుత్రాః ప్రకీర్త్తితాః । కీర్త్తితా వై మయా హ్యేతే సప్తమఞ్చైతదన్తరమ్ ।। ౩.

కరుషుడు, పృషధ్రుడు, వసుమాన్ తొమ్మిదవవాడు. వీరంతా వైవస్వత మనువు యొక్క తొమ్మిది మంది కుమారులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరిని నేను వివరంగా చెప్పాను; ఇదే ఏడవ యుగాంతరమని గుర్తుంచుకోండి.

ఇత్యేష వై మయా పాదో ద్వితీయః కథితో ద్విజాః। విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ భూయః కిం వర్ణయామ్యహమ్ ।। ౩.

ఇలా నేను రెండవ భాగాన్ని క్రమంగా, విస్తరంగా వివరించాను, ద్విజులారా. ఇక మరేమి వివరించాలనుకుంటున్నారు?

శ్రుత్వా పాదం ద్వితీయన్తు క్రాన్తం సూతేన ధీమతా। అతస్తృతీయం పప్రచ్ఛ పాదం వై శాంశపాయనః ।। ౪.

ధీమంతుడు అయిన సూతుడు రెండవ భాగాన్ని చదివి వినిపించగా, ఆ తరువాత శౌనకుడు మూడవ భాగాన్ని అడిగాడు.

పాద క్రాన్తో ద్వితీయోఽయమను షఙ్గేణ యస్త్వయా। తృతీయం విస్తరాత్పాదం సోపోద్వాతం ప్రకీర్త్తయ। ఏవముక్తోఽబ్రవీత్సూతః ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా ।। ౪.

రెండవ భాగాన్ని క్రమంగా నీవు వివరించావు. ఇప్పుడు మూడవ భాగాన్ని ఉపోద్వాతంతో సహా పూర్తిగా వివరించు. అలా అడిగినప్పుడు, సూతుడు అంతరంగంలో ఆనందంతో మాట్లాడాడు.

కీర్త్తయిష్యే తృతీయఞ్చ సోపోద్వాతం సవిస్తరమ్। పాదం సముదయాద్విప్రా గదతో మే నిబోధత ।। ౪.

మూడవ భాగాన్ని ఉపోద్వాతంతో సహా విస్తరంగా వివరించబోతున్నాను. బ్రాహ్మణులారా, సృష్టి ఆరంభాన్ని నేను చెప్పేటప్పుడు వినండి.

మనోర్వైవస్వతస్యేమం సామ్ప్రతస్య మహాత్మనః। విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ నిసర్గం శ్రృణుత ద్విజాః ।। ౪.

ప్రస్తుత మహాత్ముడైన వైవస్వత మనువు యొక్క సృష్టిని, క్రమంగా, విస్తరంగా వినండి, ద్విజులారా.