వాయుపురాణమ్

తే వధ్యమానా వీరేణ సగరేణ మహాత్మనా। వసిష్ఠం శరణం సర్వ్వే ప్రపన్నాః శరణైషిణః ।। ౨౬.

మహాత్ముడైన సాగరుడు వీరిని సంహరిస్తుండగా, ప్రాణభయంతో ఉన్న వారందరూ రక్షణ కోసం వసిష్ఠుని ఆశ్రయించారు.

వసిష్ఠస్తాన్ తథేత్యుక్త్వా సమయేన మహామునిః । సగరం వారయామాస తేషాన్దత్త్వాఽభయన్తదా ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు, మహాముని, వారి కోరికను అంగీకరించి, సగరుని ఆపి, వారికి భయం లేకుండా చేశాడు.

సగరః స్వామ్ప్రతిజ్ఞాఞ్చ గురోర్వాస్యం నిశమ్య చ। ధర్మ్మం జఘాన తేషాం వై వేషాన్యత్వం చకార హ ।। ౨౬.

సగరు తన గురువు ఇచ్చిన హామీని, ఆయన నివాసాన్ని విని, వారికి ధర్మాన్ని పాటించి, వారి రూపాన్ని మార్చాడు.

అర్ద్ధం శకానాం శిరసో ముణ్డయిత్వా వ్యసర్జయత్। యవనానాం శిరః సర్వం కామ్బోజానాన్తథైవ చ।। ౨౬.

శకుల తలలు అర్థం వరకు ముండన చేసి పంపించాడు; యవనుల, కామ్బోజుల తలలు పూర్తిగా ముండన చేశాడు.

పారదా ముక్తకేశాశ్చ పహ్లవాః శ్మశ్రు ధారిణః। నిఃస్వాధ్యాయవషట్కారాః కృతాస్తేన మహాత్మనా ।। ౨౬.

పారదులు జుట్టు విడిచిపెట్టాలని, పహ్లవులు గడ్డం పెంచాలని చేశాడు; అందరికీ వేదపఠనం, హోమమంత్రములు నిషేధించాడు.

శకా యవనకామ్బోజాః పహ్లవాః పారదైః సహ। కేలిస్పర్శా మాహిషికా దార్వాశ్చోలాః ఖసాస్తథా ।। ౨౬.

శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పహ్లవులు, పారదులు, కేలిస్పర్శులు, మాహిషికులు, దార్వులు, చోళులు, ఖసులు—

సర్వ్వే తే క్షత్రియగణా ధర్మ్మస్తేషాం నిరాకృతః। వసిష్ఠవచనాత్పూర్వం సగరేణ మహాత్మనా ।। ౨౬.

ఈ క్షత్రియ వంశాలందరికీ ధర్మాన్ని వశిష్ఠుని మాట ప్రకారం సగరుడు తిరస్కరించాడు.

స ధర్మవిజయీ రాజా విజిత్యేమాం వసున్ధరామ్। అశ్వం విచారయామాస వాజిమేధాయ దీక్షితః ।। ౨౬.

ఆ రాజు ధర్మవిజయిగా భూమిని జయించి, అశ్వమేధయాగానికి దీక్ష తీసుకొని, అశ్వాన్ని విడిచాడు.

తస్య చారయతః సోఽశ్వః సముద్రే పూర్వదక్షిణే। వేలాసమీపేఽపహృతో భూమిఞ్చైవ ప్రవేశితః ।। ౨౬.

ఆ అశ్వాన్ని విడిచినప్పుడు, అది తూర్పు దక్షిణ సముద్ర తీరంలో దొంగిలించబడి, భూమిలోకి ప్రవేశించింది.

స తన్దేశం సుతైః సర్వైః ఖనయామాస పార్థివః। ఆసేదుశ్చ తతస్తస్మింస్తదన్తస్తే మహార్ణవే ।। ౨౬.

ఆ రాజు తన కుమారులందరితో ఆ ప్రాంతాన్ని తవ్వించాడు; వారు మహాసముద్రం చివరకు చేరుకున్నారు.

తమాదిపురుషం దేవం హరిం కృష్ణం ప్రజాపతిమ్। విష్ణుం కపిలరూపేణ హంసం నారాయణం ప్రభుమ్ ।। ౨౬.

అక్కడ వారు ఆదిపురుషుడైన హరి, కృష్ణుడు, ప్రజాపతి, విష్ణువు, కపిల రూపంలో ఉన్న హంస, నారాయణుడైన ప్రభువును చూశారు.

తస్య చక్షుః సమాసాద్య తేజస్తత్ ప్రతిపద్యతే। దగ్ధాః పుత్రాస్తదా సర్వే చత్వారస్త్వవశేషితాః ।। ౨౬.

వారు ఆయన దృష్టికి చేరగానే, ఆయన తేజస్సు వారికి తాకింది; వెంటనే అన్నీ కుమారులు కాలిపోయారు, నలుగురు మాత్రమే మిగిలారు.

బర్హికేతుః సకేతుశ్చ తథా ధర్మ్మరతస్త్రయః। శూరః పఞ్చవనశ్చైవ తస్య వంశకరాః ప్రభో ।। ౨౬.

బర్హికేతు, సకేతు, ధర్మంలో నిష్ఠ ఉన్న ముగ్గురు, శూరుడు, పంచవనుడు—ఇవాళ్లు ఆయన వంశాన్ని కొనసాగించారు.

ప్రాదాచ్చ తస్య భగవాన్ హరిర్నారాయణో వరాన్। అక్షయత్వం స్వవంశస్య వాజిమేధశతం తథా। విభుం పుత్రం సముద్రఞ్చ స్వర్గే వాసం తథాక్షయమ్ ।। ౨౬.

భగవంతుడు హరి, నారాయణుడు, అతనికి వరాలు ఇచ్చాడు: వంశం ఎప్పటికీ నిలిచిపోవడం, వంద అశ్వమేధయాగాలు, శక్తివంతమైన కుమారుడు, సముద్రాన్ని పొందడం, స్వర్గంలో శాశ్వత నివాసం.

స సముద్రోఽశ్వమాదాయ వన్దదే (?) సరితాంపతిః। సాగరత్వం చ లేభే స కర్మణా తేన తస్య వై ।। ౨౬.

ఆ సముద్రుడు అశ్వాన్ని తీసుకొని నదుల అధిపతికి వందనం చేశాడు; ఆ కార్యంతో అతనికి 'సాగరుడు' అనే పేరు వచ్చింది.

తం చాశ్వమేధికం సోఽశ్వం సముద్రాత్ ప్రాప్య పార్థివః। ఆజహారాశ్వమేధానాం శతం చైవ పునః పునః ।। ౨౬.

ఆ రాజు సముద్రం నుండి అశ్వాన్ని తిరిగి తెచ్చి, వంద అశ్వమేధయాగాలు పునఃపునః నిర్వహించాడు.

షష్టిపుత్రసహస్రాణి దగ్ధాన్యశ్వానుసారిణామ్। తేషాం నారాయణం తేజః ప్రవిష్టానాం మహాత్మనామ్। పుత్రాణాన్తు సహస్రాణి షష్టిస్తు ఇతి నః శ్రుతమ్ ।। ౨౬.

అశ్వాన్ని వెంబడించిన అరువెయ్యి కుమారులు కాలిపోయారు; వారి తేజస్సు నారాయణునిలో లీనమైంది. కుమారులు అరువెయ్యి అని మేము విన్నాము.

ఋషయ ఊచుః।. సగరస్యాత్మజా రాజ్ఞః కథం జాతా మహాబలాః। విక్రాన్తాః షష్టిసాహస్రా విధినా కేన వా వద ।। ౨౬.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: సగరుని మహాబలమైన కుమారులు ఎలా పుట్టారు? ఆ అరువెయ్యి వీరులు ఏ విధంగా జన్మించారు చెప్పు.

సూత ఉవాచ।। ద్వే పత్న్యౌ సగరస్యాస్తాం తపసా దగ్ధకిల్బిషే। జ్యేష్ఠా విదర్భదుహితా కేశినీ నామ నామతః ।। ౨౬.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: సగరునికి రెండు భార్యలు ఉండేవారు; వారు తపస్సుతో పాపాలు తొలగించుకున్నవారు. పెద్దది విదర్భ రాజు కుమార్తె, పేరు కేశినీ.

కనీయసీ తు యా తస్య పత్నీ పరమధర్మిణీ। అరిష్టనేమిదుహితా రూపేణాప్రతిమా భువి ।। ౨౬.

అతని భార్యల్లో చిన్నది, అత్యంత ధర్మపరాయణురాలు, అరిష్టనేమి కుమార్తె, భూమిపై అందంలో ఎవరికీ సాటిలేని వాడైనది.

ఔర్వస్తాభ్యాం వరం ప్రాదాత్ తపసారాధితః ప్రభుః। ఏకా జనిష్యతే పుత్రం వంశకర్త్తారమీప్సితమ్। షష్టిపుత్రం సహస్రాణి ద్వితీయా జనయిష్యతి ।। ౨౬.

ఆ ఇద్దరూ తపస్సుతో ఆ ఊర్వను ప్రసన్న పరచగా, ఆయన వరమిచ్చాడు: ఒకరు వంశాన్ని కొనసాగించే ఒక కుమారుడిని కనుతుంది; రెండవది అరవై వేల మంది కుమారులను కనుతుంది.

మునేస్తు వచనం శ్రుత్వా కేశినీ పుత్రమేకకమ్। వంశస్య కారణం శ్రేష్ఠా జగ్రాహ నృపసంసది ।। ౨౬.

మునివారి మాటలు విని, కేశిని రాజసభలో వంశానికి మూలమైన గొప్ప కుమారుడిని కనాలని కోరుకుంది.

షష్టిపుత్రసహస్రాణి సుపర్ణభగినీ తథా। మహాత్మనస్తు జగ్రాహ సుమతిః పోషణే నృపః ।। ౨౬.

సుపర్ణుని అక్క అయిన సుమతి అరవై వేల మంది కుమారులను పోషించేందుకు అంగీకరించింది; రాజు సుమతి వారిని పోషించేందుకు బాధ్యత తీసుకున్నాడు.

అథ కాలే గతే జ్యేష్ఠా జ్యేష్ఠం పుత్రం వ్యజాయత। అసమఞ్జ ఇతి ఖ్యాతం కాకుత్స్థం సగరాత్మజమ్ ।। ౨౬.

కాలక్రమంలో పెద్ద భార్య తన పెద్ద కుమారుడిని కనింది; అతడు సగరుని కుమారుడిగా, కాకుత్స్థ వంశీయుడిగా, అసమంజ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

సుమతిస్త్వపి జజ్ఞే వై గర్భన్తుమ్బం యశస్వినీ। షష్టిపుత్రసహస్రాణి తుమ్బమధ్యాద్వినిఃసృతాః ।। ౨౬.

సుమతి కూడా ప్రసిద్ధురాలై, కుండాకార గర్భాన్ని కనింది; ఆ కుండ మధ్య నుంచి అరవై వేల మంది కుమారులు జన్మించారు.

ఘృతపూర్ణేషు కుమ్భేషు తాన్ గర్భాన్ న్యదధత్తతః। ధాత్రీశ్చైకైకశః ప్రాదాత్ తావతీః పోషణే నృపః ।। ౨౬.

ఆ గర్భాలను నెయ్యితో నిండిన కుండల్లో పెట్టారు; రాజు ప్రతి ఒక్కరికి ఒక దాయడిని పోషణకు ఇచ్చాడు.

తతో నవసు మాసేషు సముత్తస్థుర్యథాసుఖమ్। కుమారాస్తే మహాభాగాః సగరప్రీతివర్ద్ధనాః ।। ౨౬.

తొమ్మిది నెలల తర్వాత, ఆ మహాభాగులు అయిన కుమారులు సుఖంగా జన్మించి, సగరునికి ఆనందాన్ని పెంచారు.

కాలేన మహతా చైవ చౌవనం ప్రతిపేదిరే। షష్టిపుత్రసహస్రాణి తేషామశ్వానుసారిణామ్ ।। ౨౬.

కాలక్రమంలో, ఆ అరవై వేల మంది కుమారులు, గుర్రాన్ని అనుసరించేవారు, అరణ్యంలోకి ప్రవేశించారు.

స తు జ్యేష్ఠో నరవ్యాఘ్రః సగరస్యాత్మసమ్భవః। అసమఞ్జ ఇతి ఖ్యాతో బర్హికేతుర్మహాబలః ।। ౨౬.

వీరిలో పెద్దవాడు, మానవ సింహుడైన సగరుని కుమారుడు, అసమంజ అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, మహాబలుడు, బర్హికేతువు.