వాయుపురాణమ్

సూత ఉవాచ।। బాహోర్వ్యసనినస్తస్య హృతం రాజ్యం పురా కిల। హైహయైస్తాలజంవైశ్చ శకైః సార్ద్ధం సమాగతైః ।। ౨౬.

సూతుడు చెప్పాడు: బాహువు బాధతో ఉన్నప్పుడు, హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు కలిసి అతని రాజ్యాన్ని దోచుకున్నారు.

యవనాః పారదాశ్చైవ కామ్బోజాః పహ్లవాస్తథా। హైహయార్థం పరాక్రాన్తా ఏతే పఞ్చగణాస్తదా ।। ౨౬.

యవనులు, పారదులు, కామ్బోజులు, పహ్లవులు కూడా, ఈ ఐదు వర్గాలు అప్పట్లో హేహయుల కోసం ముందుకు వచ్చారు.

హృతం రాజ్యం బలీయోభిరేభిః క్షత్రియపుఙ్గవైః । హృతరాజ్యస్తదా బాహుః సంన్యస్య ను తదా నృపః। వనం ప్రవిశ్య ధర్మ్మాత్మా సహ పత్న్యా తపోఽచరత్ ।। ౨౬.

ఈ బలమైన క్షత్రియ నాయకులు రాజ్యాన్ని దక్కించుకున్నారు. రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన బాహువు, దాన్ని వదిలిపెట్టి, తన భార్యతో కలిసి అరణ్యంలోకి వెళ్లి ధర్మబుద్ధితో తపస్సు చేసాడు.

కస్యచిత్త్వథ కాలస్య తోయార్థం ప్రస్థితో నృపః। వృద్ధత్వాద్దుర్బ్బలత్వాచ్చ అన్తరా స మమార చ ।। ౨౬.

కొంత కాలం తర్వాత, రాజు నీళ్లు తేవడానికి బయలుదేరాడు. వృద్ధాప్యంతో, బలహీనతతో, మార్గమధ్యలోనే ప్రాణాలు విడిచాడు.

పత్నీ తు యాదవీ తస్య సగర్భా పృష్ఠతోఽన్వగాత్ । సపత్న్యా తు గరస్తస్యై దత్తో గర్భజిఘాంసయా ।। ౨౬.

ఆయన భార్య యాదవ వంశానికి చెందినవారు, గర్భవతిగా, ఆయన వెంట వెళ్ళింది. ఆమె సహపత్నీ, గర్భాన్ని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో విషాన్ని ఇచ్చింది.

సా తు భర్తుశ్చితాం కృత్వా వహ్నౌ తం సమరోహయత్। ఔర్వస్తాం భార్గవో దృష్ట్వా కారుణ్యాద్విన్యవర్త్తయత్ ।। ౨౬.

ఆమె భర్తకు చితి సిద్ధం చేసి, మంటలో అతన్ని ఉంచింది. ఆ సమయంలో భృగువంశీయుడైన ఔర్వుడు ఆమెను చూసి, దయతో ఆపాడు.

తస్యాశ్రమే తు తఙ్గర్భం సాగరేణ తదా సహ। వ్యజాయత మహాబాహుం సగరం నామ ధార్మికమ్ ।। ౨౬.

ఆ ఆశ్రమంలోనే ఆమె విషంతో కూడిన గర్భాన్ని ప్రసవించింది. అలా మహాబలశాలి, ధార్మికుడు అయిన సాగరుడు జన్మించాడు.

ఔర్వస్తు జాతకర్మాదీన్ కృత్వా తస్య మహాత్మనః। అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్ ।। ౨౬.

ఔర్వుడు ఆ మహాత్ముడైన శిశువు కోసం జాతకర్మాది సంస్కారాలు చేసి, వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్పి, ఆ తరువాత ఆయుధాన్ని ఇచ్చాడు.

జామదగ్న్యాత్తదాగ్నేయమసురైరపి దుఃసహమ్। స తేనాస్త్రబలేనైవ బలేన చ సమన్వితః । జఘాన హైహయాన్ క్రుద్ధో రుద్రః పశుగణానివ ।। ౨౬.

జామదగ్న్యుని నుండి అగ్నాయాస్త్రాన్ని పొందాడు, దాన్ని అసురులు కూడా తట్టుకోలేరు. ఆ ఆయుధ బలంతో, తన శక్తితో కూడి, కోపంతో హేహయులను రుద్రుడు పశువులను సంహరించినట్లు సంహరించాడు.

తతః శకాన్ సయవనాన్ కామ్బోజాన్ పారదాంస్తథా। పహ్లవాంశ్చైవ నిఃశేషాన్ కర్తుం వ్యవసితో నృపః ।। ౨౬.

ఆ తరువాత రాజు, శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పారదులు, పహ్లవులను పూర్తిగా నాశనం చేయాలని సంకల్పించాడు.

తే వధ్యమానా వీరేణ సగరేణ మహాత్మనా। వసిష్ఠం శరణం సర్వ్వే ప్రపన్నాః శరణైషిణః ।। ౨౬.

మహాత్ముడైన సాగరుడు వీరిని సంహరిస్తుండగా, ప్రాణభయంతో ఉన్న వారందరూ రక్షణ కోసం వసిష్ఠుని ఆశ్రయించారు.

వసిష్ఠస్తాన్ తథేత్యుక్త్వా సమయేన మహామునిః । సగరం వారయామాస తేషాన్దత్త్వాఽభయన్తదా ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు, మహాముని, వారి కోరికను అంగీకరించి, సగరుని ఆపి, వారికి భయం లేకుండా చేశాడు.

సగరః స్వామ్ప్రతిజ్ఞాఞ్చ గురోర్వాస్యం నిశమ్య చ। ధర్మ్మం జఘాన తేషాం వై వేషాన్యత్వం చకార హ ।। ౨౬.

సగరు తన గురువు ఇచ్చిన హామీని, ఆయన నివాసాన్ని విని, వారికి ధర్మాన్ని పాటించి, వారి రూపాన్ని మార్చాడు.

అర్ద్ధం శకానాం శిరసో ముణ్డయిత్వా వ్యసర్జయత్। యవనానాం శిరః సర్వం కామ్బోజానాన్తథైవ చ।। ౨౬.

శకుల తలలు అర్థం వరకు ముండన చేసి పంపించాడు; యవనుల, కామ్బోజుల తలలు పూర్తిగా ముండన చేశాడు.

పారదా ముక్తకేశాశ్చ పహ్లవాః శ్మశ్రు ధారిణః। నిఃస్వాధ్యాయవషట్కారాః కృతాస్తేన మహాత్మనా ।। ౨౬.

పారదులు జుట్టు విడిచిపెట్టాలని, పహ్లవులు గడ్డం పెంచాలని చేశాడు; అందరికీ వేదపఠనం, హోమమంత్రములు నిషేధించాడు.

శకా యవనకామ్బోజాః పహ్లవాః పారదైః సహ। కేలిస్పర్శా మాహిషికా దార్వాశ్చోలాః ఖసాస్తథా ।। ౨౬.

శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పహ్లవులు, పారదులు, కేలిస్పర్శులు, మాహిషికులు, దార్వులు, చోళులు, ఖసులు—

సర్వ్వే తే క్షత్రియగణా ధర్మ్మస్తేషాం నిరాకృతః। వసిష్ఠవచనాత్పూర్వం సగరేణ మహాత్మనా ।। ౨౬.

ఈ క్షత్రియ వంశాలందరికీ ధర్మాన్ని వశిష్ఠుని మాట ప్రకారం సగరుడు తిరస్కరించాడు.

స ధర్మవిజయీ రాజా విజిత్యేమాం వసున్ధరామ్। అశ్వం విచారయామాస వాజిమేధాయ దీక్షితః ।। ౨౬.

ఆ రాజు ధర్మవిజయిగా భూమిని జయించి, అశ్వమేధయాగానికి దీక్ష తీసుకొని, అశ్వాన్ని విడిచాడు.

తస్య చారయతః సోఽశ్వః సముద్రే పూర్వదక్షిణే। వేలాసమీపేఽపహృతో భూమిఞ్చైవ ప్రవేశితః ।। ౨౬.

ఆ అశ్వాన్ని విడిచినప్పుడు, అది తూర్పు దక్షిణ సముద్ర తీరంలో దొంగిలించబడి, భూమిలోకి ప్రవేశించింది.

స తన్దేశం సుతైః సర్వైః ఖనయామాస పార్థివః। ఆసేదుశ్చ తతస్తస్మింస్తదన్తస్తే మహార్ణవే ।। ౨౬.

ఆ రాజు తన కుమారులందరితో ఆ ప్రాంతాన్ని తవ్వించాడు; వారు మహాసముద్రం చివరకు చేరుకున్నారు.

తమాదిపురుషం దేవం హరిం కృష్ణం ప్రజాపతిమ్। విష్ణుం కపిలరూపేణ హంసం నారాయణం ప్రభుమ్ ।। ౨౬.

అక్కడ వారు ఆదిపురుషుడైన హరి, కృష్ణుడు, ప్రజాపతి, విష్ణువు, కపిల రూపంలో ఉన్న హంస, నారాయణుడైన ప్రభువును చూశారు.

తస్య చక్షుః సమాసాద్య తేజస్తత్ ప్రతిపద్యతే। దగ్ధాః పుత్రాస్తదా సర్వే చత్వారస్త్వవశేషితాః ।। ౨౬.

వారు ఆయన దృష్టికి చేరగానే, ఆయన తేజస్సు వారికి తాకింది; వెంటనే అన్నీ కుమారులు కాలిపోయారు, నలుగురు మాత్రమే మిగిలారు.

బర్హికేతుః సకేతుశ్చ తథా ధర్మ్మరతస్త్రయః। శూరః పఞ్చవనశ్చైవ తస్య వంశకరాః ప్రభో ।। ౨౬.

బర్హికేతు, సకేతు, ధర్మంలో నిష్ఠ ఉన్న ముగ్గురు, శూరుడు, పంచవనుడు—ఇవాళ్లు ఆయన వంశాన్ని కొనసాగించారు.

ప్రాదాచ్చ తస్య భగవాన్ హరిర్నారాయణో వరాన్। అక్షయత్వం స్వవంశస్య వాజిమేధశతం తథా। విభుం పుత్రం సముద్రఞ్చ స్వర్గే వాసం తథాక్షయమ్ ।। ౨౬.

భగవంతుడు హరి, నారాయణుడు, అతనికి వరాలు ఇచ్చాడు: వంశం ఎప్పటికీ నిలిచిపోవడం, వంద అశ్వమేధయాగాలు, శక్తివంతమైన కుమారుడు, సముద్రాన్ని పొందడం, స్వర్గంలో శాశ్వత నివాసం.

స సముద్రోఽశ్వమాదాయ వన్దదే (?) సరితాంపతిః। సాగరత్వం చ లేభే స కర్మణా తేన తస్య వై ।। ౨౬.

ఆ సముద్రుడు అశ్వాన్ని తీసుకొని నదుల అధిపతికి వందనం చేశాడు; ఆ కార్యంతో అతనికి 'సాగరుడు' అనే పేరు వచ్చింది.

తం చాశ్వమేధికం సోఽశ్వం సముద్రాత్ ప్రాప్య పార్థివః। ఆజహారాశ్వమేధానాం శతం చైవ పునః పునః ।। ౨౬.

ఆ రాజు సముద్రం నుండి అశ్వాన్ని తిరిగి తెచ్చి, వంద అశ్వమేధయాగాలు పునఃపునః నిర్వహించాడు.

షష్టిపుత్రసహస్రాణి దగ్ధాన్యశ్వానుసారిణామ్। తేషాం నారాయణం తేజః ప్రవిష్టానాం మహాత్మనామ్। పుత్రాణాన్తు సహస్రాణి షష్టిస్తు ఇతి నః శ్రుతమ్ ।। ౨౬.

అశ్వాన్ని వెంబడించిన అరువెయ్యి కుమారులు కాలిపోయారు; వారి తేజస్సు నారాయణునిలో లీనమైంది. కుమారులు అరువెయ్యి అని మేము విన్నాము.

ఋషయ ఊచుః।. సగరస్యాత్మజా రాజ్ఞః కథం జాతా మహాబలాః। విక్రాన్తాః షష్టిసాహస్రా విధినా కేన వా వద ।। ౨౬.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: సగరుని మహాబలమైన కుమారులు ఎలా పుట్టారు? ఆ అరువెయ్యి వీరులు ఏ విధంగా జన్మించారు చెప్పు.

సూత ఉవాచ।। ద్వే పత్న్యౌ సగరస్యాస్తాం తపసా దగ్ధకిల్బిషే। జ్యేష్ఠా విదర్భదుహితా కేశినీ నామ నామతః ।। ౨౬.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: సగరునికి రెండు భార్యలు ఉండేవారు; వారు తపస్సుతో పాపాలు తొలగించుకున్నవారు. పెద్దది విదర్భ రాజు కుమార్తె, పేరు కేశినీ.