వాయుపురాణమ్

తస్య సత్యరతా నామ భార్య్యా కేకయవంశజా। కుమారం జనయామాస హరిశ్చన్ద్రమకల్మషమ్ ।। ౨౬.

త్రిశంకువుకు సత్యరత అనే భార్య, కేకయ వంశానికి చెందినది. ఆమె హరిశ్చంద్రుడనే పాపరహిత కుమారుని కనింది.

స తు రాజా హరిశ్చన్ద్రస్త్రైశఙ్కవ ఇతి శ్రుతః । ఆహర్త్తా రాజసూయస్య సమ్రాడితి పరిశ్రుతః ।। ౨౬.

ఆ రాజు హరిశ్చంద్రుడు త్రిశంకు కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. రాజసూయయాగాన్ని నిర్వహించిన సమ్రాట్‌గా పేరు గడించాడు.

హరిశ్చన్ద్రస్య తు సుతో రోహితో నామ వీర్య్యవాన్। హరితో రోహితస్యాథ చంచుహారీత ఉచ్యతే ।। ౨౬.

హరిశ్చంద్రునికి రోహితుడు అనే పరాక్రమశాలి కుమారుడు. రోహితునికి హరితుడు, హరితునికి చంచు హారితుడు అని చెప్పబడతారు.

విజయశ్చ సుదేవశ్చ చంచుపుత్రౌ బభూవతుః। జేతా సర్వ్వస్య క్షత్రస్య విజయస్తేన స స్మృతః ।। ౨౬.

విజయుడు, సుదేవుడు అనే ఇద్దరు చంచుపుత్రులుగా జన్మించారు. అందులో విజయుడు అన్ని క్షత్రియులను జయించినవాడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

రురుకస్తనయస్తత్ర రాజా ధర్మ్మార్థకోవిదః। రురుకాద్ధృతకః పుత్రస్తస్మాద్బాహుశ్చ జజ్ఞివాన్ ।। ౨౬.

ఆ ప్రాంతంలో రురుకుడు అనే కుమారుడు రాజుగా ఉండేవాడు. అతడు ధర్మంలో, ధన సంపాదనలో నిపుణుడు. రురుకుని కుమారుడిగా హృతకుడు పుట్టాడు. హృతకుని కుమారుడే బాహువు.

హైహయైస్తాలజఙ్ఘైశ్చ నిరస్తో వ్యసనీ నృపః। శకైర్యవనకామ్బోజైః పారదైః పహ్లవైస్తథా ।। ౨౬.

ఆ రాజు, హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పారదులు, పహ్లవులు కలిసి అతన్ని ఓడించి బాధించారు.

నాత్యర్థం ధార్మ్మికోఽభూత్ స ధర్మ్మ్యే సత్యయుగే తథా। సగరస్తు సుతో బాహోర్జజ్ఞే సహ గరేణ వై। భృగోరాశ్రమమాసాద్య తుర్వేణ పరిరక్షితః ।। ౨౬.

అతడు సత్యయుగంలోనూ పెద్దగా ధార్మికుడు కాలేదు. బాహువు కుమారుడైన సాగరుడు విషంతో పాటు జన్మించాడు. భృగువు ఆశ్రమానికి చేరుకుని, తుర్వుడు అతన్ని కాపాడాడు.

ఆగ్నేయమస్త్రం లబ్ధ్వా తు భార్గవాత్ సగరో నృపః। జఘాన పృథివీఙ్గత్వా తాలజంఘాన్ సహైహయాన్ ।। ౨౬.

భార్గవుని వద్ద నుండి అగ్నాయాస్త్రాన్ని పొందిన సాగరుడు, భూమిని జయించి, తాళజంఘులను హేహయులతో పాటు సంహరించాడు.

శకానాం పహ్లవానాఞ్చ ధర్మ్మాన్నిరసదచ్యుతః। క్షత్రియాణాం తథా తేషాం పారదానాఞ్చ ధర్మ్మవిత్ ।। ౨౬.

అడుగడుగునూ నిలకడగా ఉన్న సాగరుడు, శకులు, పహ్లవులను వారి ధర్మ మార్గాల నుండి తొలగించాడు. అలాగే క్షత్రియులను, పారదులను కూడా వారి కుల ధర్మాల నుండి విడదీశాడు.

ఋషయ ఊచుః।। కథం స సగరో రాజా గరేణ సహ జజ్ఞివాన్। కిమర్థఞ్చ శకాదీనాం క్షత్రియాణాం మహౌజసామ్। ధర్మ్మాన్ కులోచితాన్ క్రుద్ధో రాజా నిరసదచ్యుతః ।। ౨౬.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: రాజైన సాగరుడు విషంతో పాటు ఎలా జన్మించాడు? ఇంకా, రాజు కోపంతో శకులు మొదలైన మహాశక్తిశాలిక్షత్రియులను వారి కుల ధర్మాల నుండి ఎందుకు తొలగించాడు?

సూత ఉవాచ।। బాహోర్వ్యసనినస్తస్య హృతం రాజ్యం పురా కిల। హైహయైస్తాలజంవైశ్చ శకైః సార్ద్ధం సమాగతైః ।। ౨౬.

సూతుడు చెప్పాడు: బాహువు బాధతో ఉన్నప్పుడు, హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు కలిసి అతని రాజ్యాన్ని దోచుకున్నారు.

యవనాః పారదాశ్చైవ కామ్బోజాః పహ్లవాస్తథా। హైహయార్థం పరాక్రాన్తా ఏతే పఞ్చగణాస్తదా ।। ౨౬.

యవనులు, పారదులు, కామ్బోజులు, పహ్లవులు కూడా, ఈ ఐదు వర్గాలు అప్పట్లో హేహయుల కోసం ముందుకు వచ్చారు.

హృతం రాజ్యం బలీయోభిరేభిః క్షత్రియపుఙ్గవైః । హృతరాజ్యస్తదా బాహుః సంన్యస్య ను తదా నృపః। వనం ప్రవిశ్య ధర్మ్మాత్మా సహ పత్న్యా తపోఽచరత్ ।। ౨౬.

ఈ బలమైన క్షత్రియ నాయకులు రాజ్యాన్ని దక్కించుకున్నారు. రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన బాహువు, దాన్ని వదిలిపెట్టి, తన భార్యతో కలిసి అరణ్యంలోకి వెళ్లి ధర్మబుద్ధితో తపస్సు చేసాడు.

కస్యచిత్త్వథ కాలస్య తోయార్థం ప్రస్థితో నృపః। వృద్ధత్వాద్దుర్బ్బలత్వాచ్చ అన్తరా స మమార చ ।। ౨౬.

కొంత కాలం తర్వాత, రాజు నీళ్లు తేవడానికి బయలుదేరాడు. వృద్ధాప్యంతో, బలహీనతతో, మార్గమధ్యలోనే ప్రాణాలు విడిచాడు.

పత్నీ తు యాదవీ తస్య సగర్భా పృష్ఠతోఽన్వగాత్ । సపత్న్యా తు గరస్తస్యై దత్తో గర్భజిఘాంసయా ।। ౨౬.

ఆయన భార్య యాదవ వంశానికి చెందినవారు, గర్భవతిగా, ఆయన వెంట వెళ్ళింది. ఆమె సహపత్నీ, గర్భాన్ని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో విషాన్ని ఇచ్చింది.

సా తు భర్తుశ్చితాం కృత్వా వహ్నౌ తం సమరోహయత్। ఔర్వస్తాం భార్గవో దృష్ట్వా కారుణ్యాద్విన్యవర్త్తయత్ ।। ౨౬.

ఆమె భర్తకు చితి సిద్ధం చేసి, మంటలో అతన్ని ఉంచింది. ఆ సమయంలో భృగువంశీయుడైన ఔర్వుడు ఆమెను చూసి, దయతో ఆపాడు.

తస్యాశ్రమే తు తఙ్గర్భం సాగరేణ తదా సహ। వ్యజాయత మహాబాహుం సగరం నామ ధార్మికమ్ ।। ౨౬.

ఆ ఆశ్రమంలోనే ఆమె విషంతో కూడిన గర్భాన్ని ప్రసవించింది. అలా మహాబలశాలి, ధార్మికుడు అయిన సాగరుడు జన్మించాడు.

ఔర్వస్తు జాతకర్మాదీన్ కృత్వా తస్య మహాత్మనః। అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్ ।। ౨౬.

ఔర్వుడు ఆ మహాత్ముడైన శిశువు కోసం జాతకర్మాది సంస్కారాలు చేసి, వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్పి, ఆ తరువాత ఆయుధాన్ని ఇచ్చాడు.

జామదగ్న్యాత్తదాగ్నేయమసురైరపి దుఃసహమ్। స తేనాస్త్రబలేనైవ బలేన చ సమన్వితః । జఘాన హైహయాన్ క్రుద్ధో రుద్రః పశుగణానివ ।। ౨౬.

జామదగ్న్యుని నుండి అగ్నాయాస్త్రాన్ని పొందాడు, దాన్ని అసురులు కూడా తట్టుకోలేరు. ఆ ఆయుధ బలంతో, తన శక్తితో కూడి, కోపంతో హేహయులను రుద్రుడు పశువులను సంహరించినట్లు సంహరించాడు.

తతః శకాన్ సయవనాన్ కామ్బోజాన్ పారదాంస్తథా। పహ్లవాంశ్చైవ నిఃశేషాన్ కర్తుం వ్యవసితో నృపః ।। ౨౬.

ఆ తరువాత రాజు, శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పారదులు, పహ్లవులను పూర్తిగా నాశనం చేయాలని సంకల్పించాడు.

తే వధ్యమానా వీరేణ సగరేణ మహాత్మనా। వసిష్ఠం శరణం సర్వ్వే ప్రపన్నాః శరణైషిణః ।। ౨౬.

మహాత్ముడైన సాగరుడు వీరిని సంహరిస్తుండగా, ప్రాణభయంతో ఉన్న వారందరూ రక్షణ కోసం వసిష్ఠుని ఆశ్రయించారు.

వసిష్ఠస్తాన్ తథేత్యుక్త్వా సమయేన మహామునిః । సగరం వారయామాస తేషాన్దత్త్వాఽభయన్తదా ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు, మహాముని, వారి కోరికను అంగీకరించి, సగరుని ఆపి, వారికి భయం లేకుండా చేశాడు.

సగరః స్వామ్ప్రతిజ్ఞాఞ్చ గురోర్వాస్యం నిశమ్య చ। ధర్మ్మం జఘాన తేషాం వై వేషాన్యత్వం చకార హ ।। ౨౬.

సగరు తన గురువు ఇచ్చిన హామీని, ఆయన నివాసాన్ని విని, వారికి ధర్మాన్ని పాటించి, వారి రూపాన్ని మార్చాడు.

అర్ద్ధం శకానాం శిరసో ముణ్డయిత్వా వ్యసర్జయత్। యవనానాం శిరః సర్వం కామ్బోజానాన్తథైవ చ।। ౨౬.

శకుల తలలు అర్థం వరకు ముండన చేసి పంపించాడు; యవనుల, కామ్బోజుల తలలు పూర్తిగా ముండన చేశాడు.

పారదా ముక్తకేశాశ్చ పహ్లవాః శ్మశ్రు ధారిణః। నిఃస్వాధ్యాయవషట్కారాః కృతాస్తేన మహాత్మనా ।। ౨౬.

పారదులు జుట్టు విడిచిపెట్టాలని, పహ్లవులు గడ్డం పెంచాలని చేశాడు; అందరికీ వేదపఠనం, హోమమంత్రములు నిషేధించాడు.

శకా యవనకామ్బోజాః పహ్లవాః పారదైః సహ। కేలిస్పర్శా మాహిషికా దార్వాశ్చోలాః ఖసాస్తథా ।। ౨౬.

శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పహ్లవులు, పారదులు, కేలిస్పర్శులు, మాహిషికులు, దార్వులు, చోళులు, ఖసులు—

సర్వ్వే తే క్షత్రియగణా ధర్మ్మస్తేషాం నిరాకృతః। వసిష్ఠవచనాత్పూర్వం సగరేణ మహాత్మనా ।। ౨౬.

ఈ క్షత్రియ వంశాలందరికీ ధర్మాన్ని వశిష్ఠుని మాట ప్రకారం సగరుడు తిరస్కరించాడు.

స ధర్మవిజయీ రాజా విజిత్యేమాం వసున్ధరామ్। అశ్వం విచారయామాస వాజిమేధాయ దీక్షితః ।। ౨౬.

ఆ రాజు ధర్మవిజయిగా భూమిని జయించి, అశ్వమేధయాగానికి దీక్ష తీసుకొని, అశ్వాన్ని విడిచాడు.

తస్య చారయతః సోఽశ్వః సముద్రే పూర్వదక్షిణే। వేలాసమీపేఽపహృతో భూమిఞ్చైవ ప్రవేశితః ।। ౨౬.

ఆ అశ్వాన్ని విడిచినప్పుడు, అది తూర్పు దక్షిణ సముద్ర తీరంలో దొంగిలించబడి, భూమిలోకి ప్రవేశించింది.