వాయుపురాణమ్

భోజయామాస తచ్ఛ్రుత్వా వసిష్ఠస్తం తదాత్యజత్। ప్రోవాచ చైవ భగవాన్ వసిష్ఠస్తం నృపాత్మజమ్ ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు ఇది విని, అతడిని త్యజించాడు. ఆ సమయంలో వశిష్ఠ మహర్షి ఆ రాజకుమారునితో ఇలా అన్నాడు.

పాతయే క్రూర హే క్రూర తవ శంకుమయోమయమ్ । యది తే త్రీణి శంకూని న స్యుర్హి పురుషాధమ ।। ౨౬.

'క్రూరుడా, ఓ క్రూరుడా! నీ శరీరంలో మూడు ఇనుప ముళ్లులు గుచ్చబడాలి. లేకపోతే నీవు మానవులలో చెడ్డవాడివి కాను.'

పితుశ్చాపరితోషేణ గురోర్దోగ్ధ్రీవధేన చ। అప్రోషితోపయోగాచ్చ త్రివిధస్తే వ్యతిక్రమః ।। ౨౬.

నీవు తండ్రిని సంతుష్టిపర్చకపోవడం, గురువు ఆవును చంపడం, ప్రవాసంలో నిషిద్ధమైనది తినడం — ఇవన్నీ నీ మూడు తప్పులు.

ఏవం స త్రీణి శంకూని దృష్ట్వా తస్య మహా తపాః। త్రిశఙ్కురితి హోవాచ త్రిశఙ్కుస్తేన స స్మృతః ।। ౨౬.

అలా మూడు ముళ్లులను చూసి, ఆ గొప్ప తపస్వి అతడిని 'త్రిశంకు' అని పిలిచాడు. అప్పటి నుండి అతడు త్రిశంకు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

విశ్వామిత్రస్తు దారాణామాగతో భరణే కృతే। తతస్తస్మై వరం ప్రాదాత్తదా ప్రీతస్త్రిశఙ్కవే ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుడు తన కుటుంబ పోషణ కోసం తిరిగి వచ్చి, ఆనందంతో త్రిశంకువుకు వరం ఇచ్చాడు.

ఛన్ద్యమానో వరేణాథ గురుం వ్రవే నృపాత్మజః। అనావృష్టిభయే తస్మిన్ గతే ద్వాదశవార్షికే ।। ౨౬.

వరాన్ని కోరమని చెప్పినప్పుడు, ఆ రాజకుమారుడు తన గురువును అడిగాడు. అప్పటికి పన్నెండు సంవత్సరాల వర్షాభావం, దుర్భిక్ష భయం ఉండేది.

అభిషిచ్య రాజ్యే పిత్ర్యే యాజయామాస తం మునిః। మిషతాం దైవతానాఞ్చ వసిష్ఠస్య చ కౌశికః। సశరీరం తదా తం వై దివమారోపయత్ ప్రభుః ।। ౨౬.

ఆ తర్వాత కౌశికుడు, త్రిశంకువును పితృరాజ్యంలో అభిషేకించి, యజ్ఞాలు చేయించాడు. దేవతలు, వశిష్ఠుడు చూస్తుండగా, అతడిని శరీరంతో కూడి స్వర్గానికి ఎక్కించాడు.

మిషతస్తు వసిష్ఠస్య తదద్భుతమివాభవత్। అత్రాప్యుదాహరన్తీమౌ శ్లోకౌ పౌరాణికా జనాః ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు చూస్తుండగా అది అద్భుతంగా అనిపించింది. ఇక్కడ కూడా పురాణపండితులు ఈ రెండు శ్లోకాలను చెప్పుతారు.

విశ్వామిత్రప్రసాదేన త్రిశఙ్కుర్దివి రాజతే । దేవై సార్ద్ధం మహాతేజానుగ్రహాత్తస్య ధీమతః ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుని అనుగ్రహంతో త్రిశంకు స్వర్గంలో దేవతలతో కలిసి ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆ మహాత్ముని దయ వల్లే ఇది సాధ్యమైంది.

శనైర్యాత్యబలా రమ్యా హేమన్తే చన్ద్రమణ్డితా। అలంకృతా త్రిభిర్భావైస్త్రిశఙ్కుగ్రహభూషితా ।। ౨౬.

హేమంత ఋతువులో చంద్రునితో అలంకరించబడిన, మూడురకాల అలంకారాలతో, త్రిశంకు నక్షత్రంతో శోభపడే ఆ అందమైన, బలహీనమైనది మెల్లగా సాగిపోతుంది.

తస్య సత్యరతా నామ భార్య్యా కేకయవంశజా। కుమారం జనయామాస హరిశ్చన్ద్రమకల్మషమ్ ।। ౨౬.

త్రిశంకువుకు సత్యరత అనే భార్య, కేకయ వంశానికి చెందినది. ఆమె హరిశ్చంద్రుడనే పాపరహిత కుమారుని కనింది.

స తు రాజా హరిశ్చన్ద్రస్త్రైశఙ్కవ ఇతి శ్రుతః । ఆహర్త్తా రాజసూయస్య సమ్రాడితి పరిశ్రుతః ।। ౨౬.

ఆ రాజు హరిశ్చంద్రుడు త్రిశంకు కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. రాజసూయయాగాన్ని నిర్వహించిన సమ్రాట్‌గా పేరు గడించాడు.

హరిశ్చన్ద్రస్య తు సుతో రోహితో నామ వీర్య్యవాన్। హరితో రోహితస్యాథ చంచుహారీత ఉచ్యతే ।। ౨౬.

హరిశ్చంద్రునికి రోహితుడు అనే పరాక్రమశాలి కుమారుడు. రోహితునికి హరితుడు, హరితునికి చంచు హారితుడు అని చెప్పబడతారు.

విజయశ్చ సుదేవశ్చ చంచుపుత్రౌ బభూవతుః। జేతా సర్వ్వస్య క్షత్రస్య విజయస్తేన స స్మృతః ।। ౨౬.

విజయుడు, సుదేవుడు అనే ఇద్దరు చంచుపుత్రులుగా జన్మించారు. అందులో విజయుడు అన్ని క్షత్రియులను జయించినవాడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

రురుకస్తనయస్తత్ర రాజా ధర్మ్మార్థకోవిదః। రురుకాద్ధృతకః పుత్రస్తస్మాద్బాహుశ్చ జజ్ఞివాన్ ।। ౨౬.

ఆ ప్రాంతంలో రురుకుడు అనే కుమారుడు రాజుగా ఉండేవాడు. అతడు ధర్మంలో, ధన సంపాదనలో నిపుణుడు. రురుకుని కుమారుడిగా హృతకుడు పుట్టాడు. హృతకుని కుమారుడే బాహువు.

హైహయైస్తాలజఙ్ఘైశ్చ నిరస్తో వ్యసనీ నృపః। శకైర్యవనకామ్బోజైః పారదైః పహ్లవైస్తథా ।। ౨౬.

ఆ రాజు, హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు, యవనులు, కామ్బోజులు, పారదులు, పహ్లవులు కలిసి అతన్ని ఓడించి బాధించారు.

నాత్యర్థం ధార్మ్మికోఽభూత్ స ధర్మ్మ్యే సత్యయుగే తథా। సగరస్తు సుతో బాహోర్జజ్ఞే సహ గరేణ వై। భృగోరాశ్రమమాసాద్య తుర్వేణ పరిరక్షితః ।। ౨౬.

అతడు సత్యయుగంలోనూ పెద్దగా ధార్మికుడు కాలేదు. బాహువు కుమారుడైన సాగరుడు విషంతో పాటు జన్మించాడు. భృగువు ఆశ్రమానికి చేరుకుని, తుర్వుడు అతన్ని కాపాడాడు.

ఆగ్నేయమస్త్రం లబ్ధ్వా తు భార్గవాత్ సగరో నృపః। జఘాన పృథివీఙ్గత్వా తాలజంఘాన్ సహైహయాన్ ।। ౨౬.

భార్గవుని వద్ద నుండి అగ్నాయాస్త్రాన్ని పొందిన సాగరుడు, భూమిని జయించి, తాళజంఘులను హేహయులతో పాటు సంహరించాడు.

శకానాం పహ్లవానాఞ్చ ధర్మ్మాన్నిరసదచ్యుతః। క్షత్రియాణాం తథా తేషాం పారదానాఞ్చ ధర్మ్మవిత్ ।। ౨౬.

అడుగడుగునూ నిలకడగా ఉన్న సాగరుడు, శకులు, పహ్లవులను వారి ధర్మ మార్గాల నుండి తొలగించాడు. అలాగే క్షత్రియులను, పారదులను కూడా వారి కుల ధర్మాల నుండి విడదీశాడు.

ఋషయ ఊచుః।। కథం స సగరో రాజా గరేణ సహ జజ్ఞివాన్। కిమర్థఞ్చ శకాదీనాం క్షత్రియాణాం మహౌజసామ్। ధర్మ్మాన్ కులోచితాన్ క్రుద్ధో రాజా నిరసదచ్యుతః ।। ౨౬.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: రాజైన సాగరుడు విషంతో పాటు ఎలా జన్మించాడు? ఇంకా, రాజు కోపంతో శకులు మొదలైన మహాశక్తిశాలిక్షత్రియులను వారి కుల ధర్మాల నుండి ఎందుకు తొలగించాడు?

సూత ఉవాచ।। బాహోర్వ్యసనినస్తస్య హృతం రాజ్యం పురా కిల। హైహయైస్తాలజంవైశ్చ శకైః సార్ద్ధం సమాగతైః ।। ౨౬.

సూతుడు చెప్పాడు: బాహువు బాధతో ఉన్నప్పుడు, హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు కలిసి అతని రాజ్యాన్ని దోచుకున్నారు.

యవనాః పారదాశ్చైవ కామ్బోజాః పహ్లవాస్తథా। హైహయార్థం పరాక్రాన్తా ఏతే పఞ్చగణాస్తదా ।। ౨౬.

యవనులు, పారదులు, కామ్బోజులు, పహ్లవులు కూడా, ఈ ఐదు వర్గాలు అప్పట్లో హేహయుల కోసం ముందుకు వచ్చారు.

హృతం రాజ్యం బలీయోభిరేభిః క్షత్రియపుఙ్గవైః । హృతరాజ్యస్తదా బాహుః సంన్యస్య ను తదా నృపః। వనం ప్రవిశ్య ధర్మ్మాత్మా సహ పత్న్యా తపోఽచరత్ ।। ౨౬.

ఈ బలమైన క్షత్రియ నాయకులు రాజ్యాన్ని దక్కించుకున్నారు. రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన బాహువు, దాన్ని వదిలిపెట్టి, తన భార్యతో కలిసి అరణ్యంలోకి వెళ్లి ధర్మబుద్ధితో తపస్సు చేసాడు.

కస్యచిత్త్వథ కాలస్య తోయార్థం ప్రస్థితో నృపః। వృద్ధత్వాద్దుర్బ్బలత్వాచ్చ అన్తరా స మమార చ ।। ౨౬.

కొంత కాలం తర్వాత, రాజు నీళ్లు తేవడానికి బయలుదేరాడు. వృద్ధాప్యంతో, బలహీనతతో, మార్గమధ్యలోనే ప్రాణాలు విడిచాడు.

పత్నీ తు యాదవీ తస్య సగర్భా పృష్ఠతోఽన్వగాత్ । సపత్న్యా తు గరస్తస్యై దత్తో గర్భజిఘాంసయా ।। ౨౬.

ఆయన భార్య యాదవ వంశానికి చెందినవారు, గర్భవతిగా, ఆయన వెంట వెళ్ళింది. ఆమె సహపత్నీ, గర్భాన్ని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో విషాన్ని ఇచ్చింది.

సా తు భర్తుశ్చితాం కృత్వా వహ్నౌ తం సమరోహయత్। ఔర్వస్తాం భార్గవో దృష్ట్వా కారుణ్యాద్విన్యవర్త్తయత్ ।। ౨౬.

ఆమె భర్తకు చితి సిద్ధం చేసి, మంటలో అతన్ని ఉంచింది. ఆ సమయంలో భృగువంశీయుడైన ఔర్వుడు ఆమెను చూసి, దయతో ఆపాడు.

తస్యాశ్రమే తు తఙ్గర్భం సాగరేణ తదా సహ। వ్యజాయత మహాబాహుం సగరం నామ ధార్మికమ్ ।। ౨౬.

ఆ ఆశ్రమంలోనే ఆమె విషంతో కూడిన గర్భాన్ని ప్రసవించింది. అలా మహాబలశాలి, ధార్మికుడు అయిన సాగరుడు జన్మించాడు.

ఔర్వస్తు జాతకర్మాదీన్ కృత్వా తస్య మహాత్మనః। అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్ ।। ౨౬.

ఔర్వుడు ఆ మహాత్ముడైన శిశువు కోసం జాతకర్మాది సంస్కారాలు చేసి, వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్పి, ఆ తరువాత ఆయుధాన్ని ఇచ్చాడు.

జామదగ్న్యాత్తదాగ్నేయమసురైరపి దుఃసహమ్। స తేనాస్త్రబలేనైవ బలేన చ సమన్వితః । జఘాన హైహయాన్ క్రుద్ధో రుద్రః పశుగణానివ ।। ౨౬.

జామదగ్న్యుని నుండి అగ్నాయాస్త్రాన్ని పొందాడు, దాన్ని అసురులు కూడా తట్టుకోలేరు. ఆ ఆయుధ బలంతో, తన శక్తితో కూడి, కోపంతో హేహయులను రుద్రుడు పశువులను సంహరించినట్లు సంహరించాడు.