వాయుపురాణమ్

దారాంస్తు తస్య విషయే విశ్వామిత్రో మహాతపాః। సంన్యస్య సాగరానూపే చచార విపులం తపః ।। ౨౬.

ఆ భూమిలో విశ్వామిత్రుడు, గొప్ప తపస్సు చేసేవాడు, తన భార్యను వదిలి సముద్రతీరంలో ఘోర తపస్సు చేశాడు.

తస్య పత్నీ గలే బద్ధ్వా మధ్యమం పుత్రమౌరసమ్। శిఖయా భరణార్థాయ వ్యక్రీణాద్ఘోశతేన వై ।। ౨౬.

ఆమె తన మధ్యవయసు కుమారుడిని మెడకు కట్టేసి, పోషణ కోసం గొప్పగా అరుస్తూ అమ్మడానికి ప్రయత్నించింది.

తం తు బద్ధం గలే దృష్ట్వా విక్రీతం తం నరోత్తమః। మహర్షిపుత్రం ధర్మ్మాత్మా మోక్షయామాస సువ్రతః ।। ౨౬.

అతడిని మెడకు కట్టేసి అమ్ముతున్నదాన్ని చూసి, ధర్మబద్ధుడైన మహర్షి కుమారుడు, మంచి నియమంతో ఉన్న యువరాజు, అతన్ని విడిపించాడు.

సత్యవ్రతో మహాబుద్ధిర్భరణం తస్య చాకరోత్ । విశ్వామిత్రస్య తుష్ట్యర్థమనుకమ్పార్థమేవ చ ।। ౨౬.

సత్యవ్రతుడు, మహా బుద్ధిశాలి, విశ్వామిత్రుని సంతృప్తికోసం, దయతో, ఆ బాలుడికి పోషణను అందించాడు.

సోఽభవద్ఘాలవో నామ గలే బద్ధో మహాతపాః। మహర్షిః కౌశికస్తాతస్తేన వీర్యేణ మోక్షితః ।। ౨౬.

అతడు మెడకు బందించబడి గాలవుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. మహర్షి కౌశికుడు, అతని తండ్రి, ఆ వీర్యంతో విముక్తుడయ్యాడు.

తస్య వ్రతేన భక్త్యా చ కృపయా చ ప్రతిజ్ఞయా। విశ్వామిత్రకలత్రఞ్చ బభార వినయే స్థితః ।। ౨౬.

తన వ్రతం, భక్తి, దయ, ప్రతిజ్ఞ వల్ల, నియమంలో నిలిచిన సత్యవ్రతుడు విశ్వామిత్రుని భార్యను పోషించాడు.

హత్వా మృగాన్ వరాహాంశ్చ మహిషాంశ్చ వనేచరాన్। విశ్వామిత్రాశ్రమాభ్యాశే తన్మాంసమపచత్తతః ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుని ఆశ్రమం దగ్గర అడవి జంతువులను, పందులను, ఎద్దులను, ఇతర మృగాలను వేటాడి, వాటి మాంసాన్ని వండాడు.

ఉపాంశువ్రతమాస్థాయ దీక్షాం ద్వాదశవార్షికీమ్। పితుర్నియోగాతభజన్నృపే తు వనమాస్థితే ।। ౨౬.

ఉపాంశు వ్రతాన్ని ఆచరించి, పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను స్వీకరించి, తండ్రి ఆజ్ఞతో, రాజు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు సేవ చేశాడు.

అయోధ్యాఞ్చైవ రాజ్యఞ్చ తథైవాన్తఃపురం మునిః। యాజ్యోపాధ్యాయసంయోగాద్వసిష్ఠః పరిరక్షితః ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు, యాజకులు, గురువులు సహాయంతో అయోధ్యను, రాజ్యాన్ని, అంతఃపురాన్ని కాపాడాడు.

సత్యవ్రతస్తు బాల్యాత్తు భావినోఽర్థస్య వై బలాత్। వసిష్ఠేఽభ్యాధికం మన్యుం ధారయామాస మన్యునా ।। ౨౬.

సత్యవ్రతుడు చిన్నప్పటి నుంచే భవిష్యత్తు సంఘటనల ప్రభావంతో, వసిష్ఠునిపై అతనికంటే ఎక్కువ కోపాన్ని కలిగి ఉండేవాడు.

పిత్రా రుదంస్తదా రాష్ట్రాత్ పరిత్యక్తం స్వమాత్మజమ్। న వారయామాస మునిర్వసిష్ఠః కారణేన వై ।। ౨౬.

తండ్రి ఏడుస్తూ తన కుమారుడిని రాజ్యంనుంచి వెళ్లగొట్టినప్పుడు, వసిష్ఠుడు, ఆ కారణంతో, ఆపలేదు.

పాణిగ్రహణమన్త్రాణాం నిష్ఠా స్యాత్ సప్తమే పదే। ఏవం సత్యవ్రతస్తాన్ వై కృతవాన్ సప్తమే పదే ।। ౨౬.

పాణిగ్రహణ మంత్రాల ముగింపు ఏడవ అడుగులో జరుగుతుంది. అలా సత్యవ్రతుడు కూడా ఏడవ అడుగులో వాటిని నిర్వహించాడు.

జానన్ ధర్మ్మాన్ వసిష్ఠస్తు న చ మన్త్రానిహేచ్ఛతి। ఇతి సత్యవ్రతే రోషం వసిష్ఠో మనసాకరోత్ ।। ౨౬.

ధర్మాలు తెలిసిన వసిష్ఠుడు మంత్రాలు పలకాలని కోరలేదు. అందువల్ల వసిష్ఠుడు మనసులో సత్యవ్రతునిపై కోపాన్ని పెట్టుకున్నాడు.

గురుర్బుద్ధ్యా తు భగవాన్ వసిష్ఠః కృతవాంస్తదా। న తు సత్యవ్రతో బుద్ధ్యా ఉపాంశువ్రతమస్య వై ।। ౨౬.

ఆ సమయంలో గురువైన వసిష్ఠుడు జ్ఞానంతో వ్యవహరించాడు. కానీ సత్యవ్రతుడు ఉపాంశు వ్రతాన్ని జ్ఞానంతో పాటించలేదు.

తస్మింశ్చోపరతే యో యత్పితురాసీన్మహామనాః। తేన ద్వాదశవర్షాణి నావర్షత్ పాకశాసనః ।। ౨౬.

తండ్రి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ఎవరు గొప్ప మనస్సు కలవారో వారు ఉన్నప్పుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపించలేదు.

తేన త్విదానీం బహుధా దీక్షాం తాం దుర్బలాం భువి। కులస్య నిష్కృతిః స్వస్య కృతేయఞ్చ భవేదితి ।। ౨౬.

అందువల్ల ఇప్పుడు భూమిపై ఆ దీక్ష బలహీనంగా, ఎన్నో విధాలుగా మారిపోయింది. అది కుటుంబానికి, తనకూ పాపపరిహారంగా మారింది.

తతో వసిష్ఠో భగవాన్ పిత్రా త్యక్తం న్యవారయత్। అభిషేక్ష్యామ్యహం రాజ్యే పశ్చాదేనమితి ప్రభుః ।। ౨౬.

అప్పుడు మహర్షి వశిష్ఠుడు, తండ్రిచేత త్యజించబడిన అతనిని ఆపుతూ — 'నేను ఇతనికి రాజ్యాభిషేకం తర్వాత చేస్తాను' అని చెప్పాడు.

స తు ద్వాదశవర్షాణి దీక్షాన్తాముద్వహన్ బలీ। అవిద్యమానే మాంసే తు వసిష్ఠస్య మహాత్మనః ।। ౨౬.

ఆయన బలవంతుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు దీక్షను అనుభవించాడు. ఆ సమయంలో వశిష్ఠ మహర్షికి మాంసం దొరకలేదు.

సర్వ్వకామదుఘాం ధేనుం సందదర్శ నృపాత్మజః। తాం వై క్రోధాచ్చ మోహాచ్చ శ్రమాచ్చైవ క్షుధాన్వితః ।। ౨౬.

అప్పుడా రాజకుమారుడు, అన్ని కోరికలు తీరే ఆవును చూశాడు. కోపంతో, మోహంతో, అలసటతో, ఆకలితో కూడి అలా చేసాడు.

దస్యుధర్మ్మం గతో దృష్ట్వా జఘాన బలినాం వరః। స తు మాంసం స్వయం చైవ విశ్వామిత్రస్య చాత్మజాన్ ।। ౨౬.

దొంగల మాదిరిగా ప్రవర్తిస్తున్నాడని గమనించి, బలవంతులలో ఉత్తముడు ఆ ఆవును చంపాడు. ఆ తరువాత అతడూ, విశ్వామిత్రుని కుమారులూ ఆ మాంసాన్ని తిన్నారు.

భోజయామాస తచ్ఛ్రుత్వా వసిష్ఠస్తం తదాత్యజత్। ప్రోవాచ చైవ భగవాన్ వసిష్ఠస్తం నృపాత్మజమ్ ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు ఇది విని, అతడిని త్యజించాడు. ఆ సమయంలో వశిష్ఠ మహర్షి ఆ రాజకుమారునితో ఇలా అన్నాడు.

పాతయే క్రూర హే క్రూర తవ శంకుమయోమయమ్ । యది తే త్రీణి శంకూని న స్యుర్హి పురుషాధమ ।। ౨౬.

'క్రూరుడా, ఓ క్రూరుడా! నీ శరీరంలో మూడు ఇనుప ముళ్లులు గుచ్చబడాలి. లేకపోతే నీవు మానవులలో చెడ్డవాడివి కాను.'

పితుశ్చాపరితోషేణ గురోర్దోగ్ధ్రీవధేన చ। అప్రోషితోపయోగాచ్చ త్రివిధస్తే వ్యతిక్రమః ।। ౨౬.

నీవు తండ్రిని సంతుష్టిపర్చకపోవడం, గురువు ఆవును చంపడం, ప్రవాసంలో నిషిద్ధమైనది తినడం — ఇవన్నీ నీ మూడు తప్పులు.

ఏవం స త్రీణి శంకూని దృష్ట్వా తస్య మహా తపాః। త్రిశఙ్కురితి హోవాచ త్రిశఙ్కుస్తేన స స్మృతః ।। ౨౬.

అలా మూడు ముళ్లులను చూసి, ఆ గొప్ప తపస్వి అతడిని 'త్రిశంకు' అని పిలిచాడు. అప్పటి నుండి అతడు త్రిశంకు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

విశ్వామిత్రస్తు దారాణామాగతో భరణే కృతే। తతస్తస్మై వరం ప్రాదాత్తదా ప్రీతస్త్రిశఙ్కవే ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుడు తన కుటుంబ పోషణ కోసం తిరిగి వచ్చి, ఆనందంతో త్రిశంకువుకు వరం ఇచ్చాడు.

ఛన్ద్యమానో వరేణాథ గురుం వ్రవే నృపాత్మజః। అనావృష్టిభయే తస్మిన్ గతే ద్వాదశవార్షికే ।। ౨౬.

వరాన్ని కోరమని చెప్పినప్పుడు, ఆ రాజకుమారుడు తన గురువును అడిగాడు. అప్పటికి పన్నెండు సంవత్సరాల వర్షాభావం, దుర్భిక్ష భయం ఉండేది.

అభిషిచ్య రాజ్యే పిత్ర్యే యాజయామాస తం మునిః। మిషతాం దైవతానాఞ్చ వసిష్ఠస్య చ కౌశికః। సశరీరం తదా తం వై దివమారోపయత్ ప్రభుః ।। ౨౬.

ఆ తర్వాత కౌశికుడు, త్రిశంకువును పితృరాజ్యంలో అభిషేకించి, యజ్ఞాలు చేయించాడు. దేవతలు, వశిష్ఠుడు చూస్తుండగా, అతడిని శరీరంతో కూడి స్వర్గానికి ఎక్కించాడు.

మిషతస్తు వసిష్ఠస్య తదద్భుతమివాభవత్। అత్రాప్యుదాహరన్తీమౌ శ్లోకౌ పౌరాణికా జనాః ।। ౨౬.

వశిష్ఠుడు చూస్తుండగా అది అద్భుతంగా అనిపించింది. ఇక్కడ కూడా పురాణపండితులు ఈ రెండు శ్లోకాలను చెప్పుతారు.

విశ్వామిత్రప్రసాదేన త్రిశఙ్కుర్దివి రాజతే । దేవై సార్ద్ధం మహాతేజానుగ్రహాత్తస్య ధీమతః ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుని అనుగ్రహంతో త్రిశంకు స్వర్గంలో దేవతలతో కలిసి ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆ మహాత్ముని దయ వల్లే ఇది సాధ్యమైంది.