వాయుపురాణమ్

త్రసదశ్వోఽనరణ్యస్య హర్య్యశ్వస్తస్య చాత్మజః । హర్య్యశ్వాత్తు దృషద్వత్యాం జజ్ఞే వసుమతో నృపః ।। ౨౬.

అనరణ్యునికి త్రసదశ్వుడు కుమారుడు. త్రసదశ్వునికి హర్యశ్వుడు కుమారుడు. హర్యశ్వుని ద్వారా దృషద్వతి నదిలో వసుమతుడు అనే రాజు జన్మించాడు.

తస్య పుత్రోఽభవద్రాజా త్రిధన్వా నామ ధార్మ్మికః। ఆసీత్ త్రైధన్వనశ్చాపి విద్వాంస్త్రయ్యాం రణప్రభుః ।। ౨౬.

ఆ వసుమతునికి త్రిధన్వుడు అనే ధార్మికుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. త్రైధన్వుడు మూడు వేదాలలో నిపుణుడు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవాడు.

తస్య సత్యవ్రతో నామ కుమారోఽభూన్మహాబలః। తేన భార్య్యా విదర్భస్య హృతా హత్వా దివౌకసః ।। ౨౬.

ఆయన కుమారుడు సత్యవ్రతుడు, మహాబలశాలి. అతడు దేవతలను సంహరించి, విదర్భుని భార్యను అపహరించాడు.

పాణిగ్రహణమన్త్రేషు నిష్ఠాం సమ్ప్రాపితోష్విహ। విష్ణువృద్ధః సుతస్తస్య విష్ణు వృద్ధో యతః స్మృతః । ఏతే హ్యఙ్గిరసః పుత్రాః క్షాత్రోపేతాః సమాశ్రితాః ।। ౨౬.

వివాహ మంత్రాల్లో అతడికి స్థానం ఇవ్వలేదు. అతనికి విష్ణువృద్ధుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. విష్ణువు ఆశీర్వాదంతో అతడు ప్రసిద్ధి పొందాడు. వీరంతా అంగిరసుని సంతానంగా, బ్రాహ్మణులైనా క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించారు.

కామాద్బలాచ్చ మోహాచ్చ సఙ్కర్షణబలేన చ। భావినోఽర్థస్య చ బలాత్ తత్కృతం తేన ధీమతా ।। ౨౬.

కామం, బలం, మోహం, సంకర్షణుని బలంతో, భవిష్యత్తు విధిని బట్టి, ఆ జ్ఞాని ఆ పని చేసాడు.

తమధర్మ్మేణ సంయుక్తం పితా త్రయీగుణోఽత్యజత్। అపధ్వంసేతి బహుశోఽవదత్ క్రోధసమన్వితః ।। ౨౬.

అతడు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడంతో, మూడు వేదగుణాలు కలిగిన అతని తండ్రి కోపంతో అతన్ని విడిచిపెట్టాడు. 'పో!' అని పదే పదే చెప్పాడు.

పితరం సోఽబ్రవీదేకః క్వ గచ్ఛామీతి వై ముహుః। పితా చైనమథోవాచ శ్వపాకైః సహ వర్త్తయ ।। ౨౬.

అతడు తన తండ్రిని, 'నాకు ఎక్కడికి వెళ్లాలి?' అని మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు. తండ్రి, 'నీవు శ్వపాకులతో కలిసి జీవించు' అని చెప్పాడు.

నాహం పుత్రేణ పుత్రార్థీ త్వయాద్య కులపాంసన। ఇత్యుక్తః స నిరాక్రామన్నగరాద్వచనాద్విభో ।। ౨౬.

నేను నా కొడుకు ద్వారా మరొక కొడుకును కోరే వాడిని కాను, వంశానికి మచ్చ అయిన నీవు! అని ప్రభువు ఆజ్ఞతో అతను నగరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

న చైనం ధారయామాస వసిష్ఠో భగవానృషిః। స తు సత్యవ్రతో ధీమాఞ్ఛ్వపాకావసథాన్తికమ్। పిత్రా ముక్తోఽవసద్వీరః పితా చాస్య వనం యయౌ ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు, ఆ మహర్షి, అతన్ని ఆపలేదు. సత్యవ్రతుడు, తెలివైనవాడు, తండ్రి అనుమతితో శ్వపాకుల నివాసం దగ్గర ఉండగా, అతని తండ్రి అరణ్యానికి వెళ్లాడు.

తస్మింస్తు విషయే తస్య నావర్షత్ పాకశాసనః। సమా ద్వాదశ సంపూర్ణాస్తేనాధర్మ్మేణ వై తదా ।। ౨౬.

అప్పుడు అతని రాజ్యంలో ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపించలేదు. ఆ అధర్మం వల్ల పన్నెండు సంవత్సరాలు వర్షం పడలేదు.

దారాంస్తు తస్య విషయే విశ్వామిత్రో మహాతపాః। సంన్యస్య సాగరానూపే చచార విపులం తపః ।। ౨౬.

ఆ భూమిలో విశ్వామిత్రుడు, గొప్ప తపస్సు చేసేవాడు, తన భార్యను వదిలి సముద్రతీరంలో ఘోర తపస్సు చేశాడు.

తస్య పత్నీ గలే బద్ధ్వా మధ్యమం పుత్రమౌరసమ్। శిఖయా భరణార్థాయ వ్యక్రీణాద్ఘోశతేన వై ।। ౨౬.

ఆమె తన మధ్యవయసు కుమారుడిని మెడకు కట్టేసి, పోషణ కోసం గొప్పగా అరుస్తూ అమ్మడానికి ప్రయత్నించింది.

తం తు బద్ధం గలే దృష్ట్వా విక్రీతం తం నరోత్తమః। మహర్షిపుత్రం ధర్మ్మాత్మా మోక్షయామాస సువ్రతః ।। ౨౬.

అతడిని మెడకు కట్టేసి అమ్ముతున్నదాన్ని చూసి, ధర్మబద్ధుడైన మహర్షి కుమారుడు, మంచి నియమంతో ఉన్న యువరాజు, అతన్ని విడిపించాడు.

సత్యవ్రతో మహాబుద్ధిర్భరణం తస్య చాకరోత్ । విశ్వామిత్రస్య తుష్ట్యర్థమనుకమ్పార్థమేవ చ ।। ౨౬.

సత్యవ్రతుడు, మహా బుద్ధిశాలి, విశ్వామిత్రుని సంతృప్తికోసం, దయతో, ఆ బాలుడికి పోషణను అందించాడు.

సోఽభవద్ఘాలవో నామ గలే బద్ధో మహాతపాః। మహర్షిః కౌశికస్తాతస్తేన వీర్యేణ మోక్షితః ।। ౨౬.

అతడు మెడకు బందించబడి గాలవుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. మహర్షి కౌశికుడు, అతని తండ్రి, ఆ వీర్యంతో విముక్తుడయ్యాడు.

తస్య వ్రతేన భక్త్యా చ కృపయా చ ప్రతిజ్ఞయా। విశ్వామిత్రకలత్రఞ్చ బభార వినయే స్థితః ।। ౨౬.

తన వ్రతం, భక్తి, దయ, ప్రతిజ్ఞ వల్ల, నియమంలో నిలిచిన సత్యవ్రతుడు విశ్వామిత్రుని భార్యను పోషించాడు.

హత్వా మృగాన్ వరాహాంశ్చ మహిషాంశ్చ వనేచరాన్। విశ్వామిత్రాశ్రమాభ్యాశే తన్మాంసమపచత్తతః ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుని ఆశ్రమం దగ్గర అడవి జంతువులను, పందులను, ఎద్దులను, ఇతర మృగాలను వేటాడి, వాటి మాంసాన్ని వండాడు.

ఉపాంశువ్రతమాస్థాయ దీక్షాం ద్వాదశవార్షికీమ్। పితుర్నియోగాతభజన్నృపే తు వనమాస్థితే ।। ౨౬.

ఉపాంశు వ్రతాన్ని ఆచరించి, పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను స్వీకరించి, తండ్రి ఆజ్ఞతో, రాజు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు సేవ చేశాడు.

అయోధ్యాఞ్చైవ రాజ్యఞ్చ తథైవాన్తఃపురం మునిః। యాజ్యోపాధ్యాయసంయోగాద్వసిష్ఠః పరిరక్షితః ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు, యాజకులు, గురువులు సహాయంతో అయోధ్యను, రాజ్యాన్ని, అంతఃపురాన్ని కాపాడాడు.

సత్యవ్రతస్తు బాల్యాత్తు భావినోఽర్థస్య వై బలాత్। వసిష్ఠేఽభ్యాధికం మన్యుం ధారయామాస మన్యునా ।। ౨౬.

సత్యవ్రతుడు చిన్నప్పటి నుంచే భవిష్యత్తు సంఘటనల ప్రభావంతో, వసిష్ఠునిపై అతనికంటే ఎక్కువ కోపాన్ని కలిగి ఉండేవాడు.

పిత్రా రుదంస్తదా రాష్ట్రాత్ పరిత్యక్తం స్వమాత్మజమ్। న వారయామాస మునిర్వసిష్ఠః కారణేన వై ।। ౨౬.

తండ్రి ఏడుస్తూ తన కుమారుడిని రాజ్యంనుంచి వెళ్లగొట్టినప్పుడు, వసిష్ఠుడు, ఆ కారణంతో, ఆపలేదు.

పాణిగ్రహణమన్త్రాణాం నిష్ఠా స్యాత్ సప్తమే పదే। ఏవం సత్యవ్రతస్తాన్ వై కృతవాన్ సప్తమే పదే ।। ౨౬.

పాణిగ్రహణ మంత్రాల ముగింపు ఏడవ అడుగులో జరుగుతుంది. అలా సత్యవ్రతుడు కూడా ఏడవ అడుగులో వాటిని నిర్వహించాడు.

జానన్ ధర్మ్మాన్ వసిష్ఠస్తు న చ మన్త్రానిహేచ్ఛతి। ఇతి సత్యవ్రతే రోషం వసిష్ఠో మనసాకరోత్ ।। ౨౬.

ధర్మాలు తెలిసిన వసిష్ఠుడు మంత్రాలు పలకాలని కోరలేదు. అందువల్ల వసిష్ఠుడు మనసులో సత్యవ్రతునిపై కోపాన్ని పెట్టుకున్నాడు.

గురుర్బుద్ధ్యా తు భగవాన్ వసిష్ఠః కృతవాంస్తదా। న తు సత్యవ్రతో బుద్ధ్యా ఉపాంశువ్రతమస్య వై ।। ౨౬.

ఆ సమయంలో గురువైన వసిష్ఠుడు జ్ఞానంతో వ్యవహరించాడు. కానీ సత్యవ్రతుడు ఉపాంశు వ్రతాన్ని జ్ఞానంతో పాటించలేదు.

తస్మింశ్చోపరతే యో యత్పితురాసీన్మహామనాః। తేన ద్వాదశవర్షాణి నావర్షత్ పాకశాసనః ।। ౨౬.

తండ్రి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ఎవరు గొప్ప మనస్సు కలవారో వారు ఉన్నప్పుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపించలేదు.

తేన త్విదానీం బహుధా దీక్షాం తాం దుర్బలాం భువి। కులస్య నిష్కృతిః స్వస్య కృతేయఞ్చ భవేదితి ।। ౨౬.

అందువల్ల ఇప్పుడు భూమిపై ఆ దీక్ష బలహీనంగా, ఎన్నో విధాలుగా మారిపోయింది. అది కుటుంబానికి, తనకూ పాపపరిహారంగా మారింది.

తతో వసిష్ఠో భగవాన్ పిత్రా త్యక్తం న్యవారయత్। అభిషేక్ష్యామ్యహం రాజ్యే పశ్చాదేనమితి ప్రభుః ।। ౨౬.

అప్పుడు మహర్షి వశిష్ఠుడు, తండ్రిచేత త్యజించబడిన అతనిని ఆపుతూ — 'నేను ఇతనికి రాజ్యాభిషేకం తర్వాత చేస్తాను' అని చెప్పాడు.

స తు ద్వాదశవర్షాణి దీక్షాన్తాముద్వహన్ బలీ। అవిద్యమానే మాంసే తు వసిష్ఠస్య మహాత్మనః ।। ౨౬.

ఆయన బలవంతుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు దీక్షను అనుభవించాడు. ఆ సమయంలో వశిష్ఠ మహర్షికి మాంసం దొరకలేదు.

సర్వ్వకామదుఘాం ధేనుం సందదర్శ నృపాత్మజః। తాం వై క్రోధాచ్చ మోహాచ్చ శ్రమాచ్చైవ క్షుధాన్వితః ।। ౨౬.

అప్పుడా రాజకుమారుడు, అన్ని కోరికలు తీరే ఆవును చూశాడు. కోపంతో, మోహంతో, అలసటతో, ఆకలితో కూడి అలా చేసాడు.