వాయుపురాణమ్

అభిశస్తా తు సా భర్త్రా నదీ సా బాహుదా కృతా । తస్యాస్తు గౌరికః పుత్ర శ్చక్రవర్త్తీ బభూవ హ ।। ౨౬.

ఆమె భర్త ఆమెను శపించడంతో, ఆమె బాహుదా అనే నదిగా మారింది. ఆ గౌరీకి గౌరికుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు చక్రవర్తిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

మాన్ధాతా యౌవనాశ్వో వై త్రైలోక్యవిజయీ నృపః। అత్రాప్యుదాహరన్తీమౌ శ్లోకౌ పౌరాణికీ ద్విజాః ।। ౨౬.

యువనాశ్వుని కుమారుడైన మాంధాతుడు మూడు లోకాలను జయించిన రాజు. ఇక్కడ కూడా పండితులు ఈ రెండు పురాతన శ్లోకాలను ఉదాహరిస్తారు.

యావత్సూర్య ఉదయతి యావచ్చ ప్రతితిష్ఠతి। సర్వం తద్యౌవనాశ్వస్య మాన్ధాతుః క్షేత్రముచ్యతే ।। ౨౬.

సూర్యుడు ఎక్కడ ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడ అస్తమించునో, ఆ ప్రాంతం అంతా యువనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాతకి చెందిన రాజ్యం అని చెబుతారు.

అత్రాప్యుదాహరన్తీమం శ్లోకం వంశవిదో జనాః । యౌవనాశ్వం మహాత్మానం యజ్వాన మమితౌజసమ్। మాన్ధాతా తు తనుర్విష్ణోః పురాణజ్ఞాః ప్రజక్షతే ।। ౨౬.

ఇక్కడ కూడా వంశాన్ని తెలిసిన వారు ఈ శ్లోకాన్ని చెప్పుతారు: యువనాశ్వుడు మహాత్ముడు, గొప్ప యజ్ఞకర్త, అపారమైన బలశాలి. పురాణజ్ఞులు మాంధాతను విష్ణువు అవతారంగా పేర్కొంటారు.

తస్య చైత్రరథీ భార్య్యా శశబిన్దోః సుతాఽభవత్। సాధ్వీ బిన్దుమతీ నామ రూపేణాప్రతిమా భువి ।। ౨౬.

ఆయన భార్య చైత్రరథి, శశబిందువు కుమార్తె. ఆమె పేరు బిందుమతి. ఆమె భూమిపై అందంలో ఎవరికీ సమానురాలికాదు. ఆమె సద్గుణాలవల్ల ప్రసిద్ధి చెందింది.

పతివ్రతా చ జ్యేష్ఠా చ భ్రాతౄణామయుతస్య సా। తస్యాముత్పాదయామాస మాన్ధాతా త్రీన్ సుతాన్ ప్రభుః ।। ౨౬.

ఆమె భర్తకు విధేయురాలు, తన పది వేల మంది అన్నదమ్ములలో పెద్దదాలు. ఆ బిందుమతిని మాంధాతుడు మూడు కుమారులను పొందాడు.

పురుకుత్సమమ్బరీషం ముచుకున్దఞ్చ విశ్రుతమ్। అమ్బరీషస్య దాయాదో యువనాశ్వోఽపరః స్మృతః ।। ౨౬.

ఆ ముగ్గురు కుమారులు పురుకుత్సుడు, అంబరీషుడు, ప్రసిద్ధుడైన ముచుకుందుడు. అంబరీషునికి వారసుడిగా మరొక యువనాశ్వుడు పుట్టాడు.

హరితో యువనాశ్వస్య హారితాః శూరయః స్మృతాః । ఏతే హ్యఙ్గిరసః పుత్రాః క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః ।। ౨౬.

హరితుడు యువనాశ్వుని కుమారుడు. హారితులు వీరులుగా ప్రసిద్ధి. వీరు అంగిరసుని సంతానంగా, బ్రాహ్మణులైనా క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించినవారు.

పురుకుత్సస్య దాయాదస్త్రసద్దస్యుర్మహాయశాః। నర్మదాయాం సముత్పన్నః సమ్భూతస్తస్య చాత్మజః ।। ౨౬.

పురుకుత్సునికి వారసుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన త్రసద్దస్యుడు పుట్టాడు. అతడు నర్మదా నదిలో జన్మించాడు. అతనికి సంభూతుడు కుమారుడుగా పుట్టాడు.

సమ్భూతస్యాత్మజః పుత్రో హ్యనరణ్యః ప్రతాపవాన్। రావణేన హతో యేన త్రిలోకీవిజయే పురా ।। ౨౬.

సంభూతుని కుమారుడు అనరణ్యుడు, అతడు పరాక్రమంలో మహానుభావుడు. మూడు లోకాలను జయించిన సమయంలో రావణుడు అతన్ని హతమార్చాడు.

త్రసదశ్వోఽనరణ్యస్య హర్య్యశ్వస్తస్య చాత్మజః । హర్య్యశ్వాత్తు దృషద్వత్యాం జజ్ఞే వసుమతో నృపః ।। ౨౬.

అనరణ్యునికి త్రసదశ్వుడు కుమారుడు. త్రసదశ్వునికి హర్యశ్వుడు కుమారుడు. హర్యశ్వుని ద్వారా దృషద్వతి నదిలో వసుమతుడు అనే రాజు జన్మించాడు.

తస్య పుత్రోఽభవద్రాజా త్రిధన్వా నామ ధార్మ్మికః। ఆసీత్ త్రైధన్వనశ్చాపి విద్వాంస్త్రయ్యాం రణప్రభుః ।। ౨౬.

ఆ వసుమతునికి త్రిధన్వుడు అనే ధార్మికుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. త్రైధన్వుడు మూడు వేదాలలో నిపుణుడు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవాడు.

తస్య సత్యవ్రతో నామ కుమారోఽభూన్మహాబలః। తేన భార్య్యా విదర్భస్య హృతా హత్వా దివౌకసః ।। ౨౬.

ఆయన కుమారుడు సత్యవ్రతుడు, మహాబలశాలి. అతడు దేవతలను సంహరించి, విదర్భుని భార్యను అపహరించాడు.

పాణిగ్రహణమన్త్రేషు నిష్ఠాం సమ్ప్రాపితోష్విహ। విష్ణువృద్ధః సుతస్తస్య విష్ణు వృద్ధో యతః స్మృతః । ఏతే హ్యఙ్గిరసః పుత్రాః క్షాత్రోపేతాః సమాశ్రితాః ।। ౨౬.

వివాహ మంత్రాల్లో అతడికి స్థానం ఇవ్వలేదు. అతనికి విష్ణువృద్ధుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. విష్ణువు ఆశీర్వాదంతో అతడు ప్రసిద్ధి పొందాడు. వీరంతా అంగిరసుని సంతానంగా, బ్రాహ్మణులైనా క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించారు.

కామాద్బలాచ్చ మోహాచ్చ సఙ్కర్షణబలేన చ। భావినోఽర్థస్య చ బలాత్ తత్కృతం తేన ధీమతా ।। ౨౬.

కామం, బలం, మోహం, సంకర్షణుని బలంతో, భవిష్యత్తు విధిని బట్టి, ఆ జ్ఞాని ఆ పని చేసాడు.

తమధర్మ్మేణ సంయుక్తం పితా త్రయీగుణోఽత్యజత్। అపధ్వంసేతి బహుశోఽవదత్ క్రోధసమన్వితః ।। ౨౬.

అతడు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడంతో, మూడు వేదగుణాలు కలిగిన అతని తండ్రి కోపంతో అతన్ని విడిచిపెట్టాడు. 'పో!' అని పదే పదే చెప్పాడు.

పితరం సోఽబ్రవీదేకః క్వ గచ్ఛామీతి వై ముహుః। పితా చైనమథోవాచ శ్వపాకైః సహ వర్త్తయ ।। ౨౬.

అతడు తన తండ్రిని, 'నాకు ఎక్కడికి వెళ్లాలి?' అని మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు. తండ్రి, 'నీవు శ్వపాకులతో కలిసి జీవించు' అని చెప్పాడు.

నాహం పుత్రేణ పుత్రార్థీ త్వయాద్య కులపాంసన। ఇత్యుక్తః స నిరాక్రామన్నగరాద్వచనాద్విభో ।। ౨౬.

నేను నా కొడుకు ద్వారా మరొక కొడుకును కోరే వాడిని కాను, వంశానికి మచ్చ అయిన నీవు! అని ప్రభువు ఆజ్ఞతో అతను నగరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

న చైనం ధారయామాస వసిష్ఠో భగవానృషిః। స తు సత్యవ్రతో ధీమాఞ్ఛ్వపాకావసథాన్తికమ్। పిత్రా ముక్తోఽవసద్వీరః పితా చాస్య వనం యయౌ ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు, ఆ మహర్షి, అతన్ని ఆపలేదు. సత్యవ్రతుడు, తెలివైనవాడు, తండ్రి అనుమతితో శ్వపాకుల నివాసం దగ్గర ఉండగా, అతని తండ్రి అరణ్యానికి వెళ్లాడు.

తస్మింస్తు విషయే తస్య నావర్షత్ పాకశాసనః। సమా ద్వాదశ సంపూర్ణాస్తేనాధర్మ్మేణ వై తదా ।। ౨౬.

అప్పుడు అతని రాజ్యంలో ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపించలేదు. ఆ అధర్మం వల్ల పన్నెండు సంవత్సరాలు వర్షం పడలేదు.

దారాంస్తు తస్య విషయే విశ్వామిత్రో మహాతపాః। సంన్యస్య సాగరానూపే చచార విపులం తపః ।। ౨౬.

ఆ భూమిలో విశ్వామిత్రుడు, గొప్ప తపస్సు చేసేవాడు, తన భార్యను వదిలి సముద్రతీరంలో ఘోర తపస్సు చేశాడు.

తస్య పత్నీ గలే బద్ధ్వా మధ్యమం పుత్రమౌరసమ్। శిఖయా భరణార్థాయ వ్యక్రీణాద్ఘోశతేన వై ।। ౨౬.

ఆమె తన మధ్యవయసు కుమారుడిని మెడకు కట్టేసి, పోషణ కోసం గొప్పగా అరుస్తూ అమ్మడానికి ప్రయత్నించింది.

తం తు బద్ధం గలే దృష్ట్వా విక్రీతం తం నరోత్తమః। మహర్షిపుత్రం ధర్మ్మాత్మా మోక్షయామాస సువ్రతః ।। ౨౬.

అతడిని మెడకు కట్టేసి అమ్ముతున్నదాన్ని చూసి, ధర్మబద్ధుడైన మహర్షి కుమారుడు, మంచి నియమంతో ఉన్న యువరాజు, అతన్ని విడిపించాడు.

సత్యవ్రతో మహాబుద్ధిర్భరణం తస్య చాకరోత్ । విశ్వామిత్రస్య తుష్ట్యర్థమనుకమ్పార్థమేవ చ ।। ౨౬.

సత్యవ్రతుడు, మహా బుద్ధిశాలి, విశ్వామిత్రుని సంతృప్తికోసం, దయతో, ఆ బాలుడికి పోషణను అందించాడు.

సోఽభవద్ఘాలవో నామ గలే బద్ధో మహాతపాః। మహర్షిః కౌశికస్తాతస్తేన వీర్యేణ మోక్షితః ।। ౨౬.

అతడు మెడకు బందించబడి గాలవుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. మహర్షి కౌశికుడు, అతని తండ్రి, ఆ వీర్యంతో విముక్తుడయ్యాడు.

తస్య వ్రతేన భక్త్యా చ కృపయా చ ప్రతిజ్ఞయా। విశ్వామిత్రకలత్రఞ్చ బభార వినయే స్థితః ।। ౨౬.

తన వ్రతం, భక్తి, దయ, ప్రతిజ్ఞ వల్ల, నియమంలో నిలిచిన సత్యవ్రతుడు విశ్వామిత్రుని భార్యను పోషించాడు.

హత్వా మృగాన్ వరాహాంశ్చ మహిషాంశ్చ వనేచరాన్। విశ్వామిత్రాశ్రమాభ్యాశే తన్మాంసమపచత్తతః ।। ౨౬.

విశ్వామిత్రుని ఆశ్రమం దగ్గర అడవి జంతువులను, పందులను, ఎద్దులను, ఇతర మృగాలను వేటాడి, వాటి మాంసాన్ని వండాడు.

ఉపాంశువ్రతమాస్థాయ దీక్షాం ద్వాదశవార్షికీమ్। పితుర్నియోగాతభజన్నృపే తు వనమాస్థితే ।। ౨౬.

ఉపాంశు వ్రతాన్ని ఆచరించి, పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను స్వీకరించి, తండ్రి ఆజ్ఞతో, రాజు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు సేవ చేశాడు.

అయోధ్యాఞ్చైవ రాజ్యఞ్చ తథైవాన్తఃపురం మునిః। యాజ్యోపాధ్యాయసంయోగాద్వసిష్ఠః పరిరక్షితః ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు, యాజకులు, గురువులు సహాయంతో అయోధ్యను, రాజ్యాన్ని, అంతఃపురాన్ని కాపాడాడు.