వాయుపురాణమ్

తస్య పుత్రాస్తు నిర్ద్దగ్ధాస్త్రిభిరూనాస్తు రాక్షసాః। తతః స రాజాతిబలో ధున్ధుబన్ధునిబర్హణః ।। ౨౬.

రాక్షసుని అగ్నిలో అతని కుమారులు ముగ్గురిని తప్పించి అందరూ దహించబడ్డారు. తరువాత ఆ మహాబలుడు రాజు, ధుంధువు బంధువులను సంహరించాడు.

తస్య వారిమయం వేగమపిబత్ స నరాధిపః। యోగీ యోగేన వహ్నిం వా శమయామాస వారిణా ।। ౨౬.

ఆ నరాధిపుడు ఆ ప్రవాహాన్ని తాగి, యోగబలంతో నీటితో అగ్నిని శాంతింపజేశాడు.

నిరస్యత్తం మహాకాయం బలేనోదకరాక్షసమ్। ఉత్తఙ్కం దర్శయామాస కృతకర్మ్మా నరాధిపః ।। ౨౬.

తన బలంతో ఆ మహాకాయుడైన జలరాక్షసుని జయించి, తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసిన రాజు, ఉత్తంకునికి అతడిని చూపించాడు.

ఉత్తఙ్కశ్చ వరం ప్రాదాత్తస్మై రాజ్ఞే మహాత్మనే। అదాత్తస్యాక్షయం విత్తం శత్రుభిశ్చాప్యధృష్యతామ్ ।। ౨౬.

ఉత్తంకుడు ఆ మహాత్ముడైన రాజుకు వరంగా, ఎప్పటికీ తరుగని ధనం, శత్రువులచేత కూడా జయించలేని శక్తిని ఇచ్చాడు.

ధర్మ్మే రతిఞ్చ సతతం స్వర్గే వాసం తథాక్షయమ్। పుత్రాణాం చాక్షయాఁల్లోకాన్ స్వర్గే యే రాక్షసా హతాః ।। ౨౬.

ధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ ఆనందం, స్వర్గంలో శాశ్వత నివాసం, రాక్షసుని చేతిలో హతమైన కుమారులకు స్వర్గంలో ఎప్పటికీ ఉండే లోకాలను వరంగా ఇచ్చాడు.

తస్య పుత్రాస్త్రయః శిష్టా దృఢాశ్వో జ్యేష్ఠ ఉచ్యతే। భద్రాశ్వః కపిలాశ్వశ్చ కనీయాసౌ తు తౌ స్మృతౌ ।। ౨౬.

అతని కుమారుల్లో ముగ్గురు మిగిలారు: పెద్దవాడు దృఢాశ్వుడు, చిన్నవారు భద్రాశ్వుడు, కపిలాశ్వుడు అని గుర్తించబడతారు.

ధౌన్ధుమారిర్దృఢాశ్వస్తు హర్యశ్వస్తస్య చాత్మజః। హర్యశ్వస్య నికుమ్భోఽభూత్ క్షత్రధర్మరతః సదా ।। ౨౬.

ధౌంధుమారి అనేది దృఢాశ్వుడే, అతని కుమారుడు హర్యశ్వుడు. హర్యశ్వునికి నికుంభుడు పుట్టాడు, అతడు ఎల్లప్పుడూ క్షత్రియ ధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉండేవాడు.

సంహతాశ్వో నికుమ్భస్య శ్రుతో రణవిశారదః । కృశాశ్వశ్చాక్షయాశ్వశ్చ సంహతాశ్చ సుతావుభౌ ।। ౨౬.

నికుంభునికి సంహతాశ్వుడు పుట్టాడు, అతడు యుద్ధంలో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. సంహతాశ్వునికి కృష్ణాశ్వుడు, అక్షయాశ్వుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు.

తస్య పత్నీ హైమవతీ సతాం మతిదృషద్వతీ। విఖ్యాతా త్రిషు లోకేషు పుత్రస్తస్యాః ప్రసేనజిత్ ।। ౨౬.

ఆయన భార్య హేమవతీ, సత్పురుషుల బుద్ధిలో స్థిరంగా ఉండేవారు, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధురాలు. ఆమె కుమారుడు ప్రసేనజిత్.

యువనాశ్వః సుతస్తస్య త్రిషు లోకేష్వతిద్యుతిః। అత్యన్తధార్మికో గౌరీ తస్య పత్నీ పతివ్రతా ।। ౨౬.

ఆయనకు యువనాశ్వుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతని కాంతి మూడు లోకాల్లోకన్నా ఎక్కువగా ప్రకాశించింది. అతడు పరమధార్మికుడు. అతనికి గౌరీ అనే భార్య ఉండేది. ఆమె భర్తకు ఎంతో విధేయత కలిగినవారు.

అభిశస్తా తు సా భర్త్రా నదీ సా బాహుదా కృతా । తస్యాస్తు గౌరికః పుత్ర శ్చక్రవర్త్తీ బభూవ హ ।। ౨౬.

ఆమె భర్త ఆమెను శపించడంతో, ఆమె బాహుదా అనే నదిగా మారింది. ఆ గౌరీకి గౌరికుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు చక్రవర్తిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

మాన్ధాతా యౌవనాశ్వో వై త్రైలోక్యవిజయీ నృపః। అత్రాప్యుదాహరన్తీమౌ శ్లోకౌ పౌరాణికీ ద్విజాః ।। ౨౬.

యువనాశ్వుని కుమారుడైన మాంధాతుడు మూడు లోకాలను జయించిన రాజు. ఇక్కడ కూడా పండితులు ఈ రెండు పురాతన శ్లోకాలను ఉదాహరిస్తారు.

యావత్సూర్య ఉదయతి యావచ్చ ప్రతితిష్ఠతి। సర్వం తద్యౌవనాశ్వస్య మాన్ధాతుః క్షేత్రముచ్యతే ।। ౨౬.

సూర్యుడు ఎక్కడ ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడ అస్తమించునో, ఆ ప్రాంతం అంతా యువనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాతకి చెందిన రాజ్యం అని చెబుతారు.

అత్రాప్యుదాహరన్తీమం శ్లోకం వంశవిదో జనాః । యౌవనాశ్వం మహాత్మానం యజ్వాన మమితౌజసమ్। మాన్ధాతా తు తనుర్విష్ణోః పురాణజ్ఞాః ప్రజక్షతే ।। ౨౬.

ఇక్కడ కూడా వంశాన్ని తెలిసిన వారు ఈ శ్లోకాన్ని చెప్పుతారు: యువనాశ్వుడు మహాత్ముడు, గొప్ప యజ్ఞకర్త, అపారమైన బలశాలి. పురాణజ్ఞులు మాంధాతను విష్ణువు అవతారంగా పేర్కొంటారు.

తస్య చైత్రరథీ భార్య్యా శశబిన్దోః సుతాఽభవత్। సాధ్వీ బిన్దుమతీ నామ రూపేణాప్రతిమా భువి ।। ౨౬.

ఆయన భార్య చైత్రరథి, శశబిందువు కుమార్తె. ఆమె పేరు బిందుమతి. ఆమె భూమిపై అందంలో ఎవరికీ సమానురాలికాదు. ఆమె సద్గుణాలవల్ల ప్రసిద్ధి చెందింది.

పతివ్రతా చ జ్యేష్ఠా చ భ్రాతౄణామయుతస్య సా। తస్యాముత్పాదయామాస మాన్ధాతా త్రీన్ సుతాన్ ప్రభుః ।। ౨౬.

ఆమె భర్తకు విధేయురాలు, తన పది వేల మంది అన్నదమ్ములలో పెద్దదాలు. ఆ బిందుమతిని మాంధాతుడు మూడు కుమారులను పొందాడు.

పురుకుత్సమమ్బరీషం ముచుకున్దఞ్చ విశ్రుతమ్। అమ్బరీషస్య దాయాదో యువనాశ్వోఽపరః స్మృతః ।। ౨౬.

ఆ ముగ్గురు కుమారులు పురుకుత్సుడు, అంబరీషుడు, ప్రసిద్ధుడైన ముచుకుందుడు. అంబరీషునికి వారసుడిగా మరొక యువనాశ్వుడు పుట్టాడు.

హరితో యువనాశ్వస్య హారితాః శూరయః స్మృతాః । ఏతే హ్యఙ్గిరసః పుత్రాః క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః ।। ౨౬.

హరితుడు యువనాశ్వుని కుమారుడు. హారితులు వీరులుగా ప్రసిద్ధి. వీరు అంగిరసుని సంతానంగా, బ్రాహ్మణులైనా క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించినవారు.

పురుకుత్సస్య దాయాదస్త్రసద్దస్యుర్మహాయశాః। నర్మదాయాం సముత్పన్నః సమ్భూతస్తస్య చాత్మజః ।। ౨౬.

పురుకుత్సునికి వారసుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన త్రసద్దస్యుడు పుట్టాడు. అతడు నర్మదా నదిలో జన్మించాడు. అతనికి సంభూతుడు కుమారుడుగా పుట్టాడు.

సమ్భూతస్యాత్మజః పుత్రో హ్యనరణ్యః ప్రతాపవాన్। రావణేన హతో యేన త్రిలోకీవిజయే పురా ।। ౨౬.

సంభూతుని కుమారుడు అనరణ్యుడు, అతడు పరాక్రమంలో మహానుభావుడు. మూడు లోకాలను జయించిన సమయంలో రావణుడు అతన్ని హతమార్చాడు.

త్రసదశ్వోఽనరణ్యస్య హర్య్యశ్వస్తస్య చాత్మజః । హర్య్యశ్వాత్తు దృషద్వత్యాం జజ్ఞే వసుమతో నృపః ।। ౨౬.

అనరణ్యునికి త్రసదశ్వుడు కుమారుడు. త్రసదశ్వునికి హర్యశ్వుడు కుమారుడు. హర్యశ్వుని ద్వారా దృషద్వతి నదిలో వసుమతుడు అనే రాజు జన్మించాడు.

తస్య పుత్రోఽభవద్రాజా త్రిధన్వా నామ ధార్మ్మికః। ఆసీత్ త్రైధన్వనశ్చాపి విద్వాంస్త్రయ్యాం రణప్రభుః ।। ౨౬.

ఆ వసుమతునికి త్రిధన్వుడు అనే ధార్మికుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. త్రైధన్వుడు మూడు వేదాలలో నిపుణుడు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవాడు.

తస్య సత్యవ్రతో నామ కుమారోఽభూన్మహాబలః। తేన భార్య్యా విదర్భస్య హృతా హత్వా దివౌకసః ।। ౨౬.

ఆయన కుమారుడు సత్యవ్రతుడు, మహాబలశాలి. అతడు దేవతలను సంహరించి, విదర్భుని భార్యను అపహరించాడు.

పాణిగ్రహణమన్త్రేషు నిష్ఠాం సమ్ప్రాపితోష్విహ। విష్ణువృద్ధః సుతస్తస్య విష్ణు వృద్ధో యతః స్మృతః । ఏతే హ్యఙ్గిరసః పుత్రాః క్షాత్రోపేతాః సమాశ్రితాః ।। ౨౬.

వివాహ మంత్రాల్లో అతడికి స్థానం ఇవ్వలేదు. అతనికి విష్ణువృద్ధుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. విష్ణువు ఆశీర్వాదంతో అతడు ప్రసిద్ధి పొందాడు. వీరంతా అంగిరసుని సంతానంగా, బ్రాహ్మణులైనా క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించారు.

కామాద్బలాచ్చ మోహాచ్చ సఙ్కర్షణబలేన చ। భావినోఽర్థస్య చ బలాత్ తత్కృతం తేన ధీమతా ।। ౨౬.

కామం, బలం, మోహం, సంకర్షణుని బలంతో, భవిష్యత్తు విధిని బట్టి, ఆ జ్ఞాని ఆ పని చేసాడు.

తమధర్మ్మేణ సంయుక్తం పితా త్రయీగుణోఽత్యజత్। అపధ్వంసేతి బహుశోఽవదత్ క్రోధసమన్వితః ।। ౨౬.

అతడు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడంతో, మూడు వేదగుణాలు కలిగిన అతని తండ్రి కోపంతో అతన్ని విడిచిపెట్టాడు. 'పో!' అని పదే పదే చెప్పాడు.

పితరం సోఽబ్రవీదేకః క్వ గచ్ఛామీతి వై ముహుః। పితా చైనమథోవాచ శ్వపాకైః సహ వర్త్తయ ।। ౨౬.

అతడు తన తండ్రిని, 'నాకు ఎక్కడికి వెళ్లాలి?' అని మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు. తండ్రి, 'నీవు శ్వపాకులతో కలిసి జీవించు' అని చెప్పాడు.

నాహం పుత్రేణ పుత్రార్థీ త్వయాద్య కులపాంసన। ఇత్యుక్తః స నిరాక్రామన్నగరాద్వచనాద్విభో ।। ౨౬.

నేను నా కొడుకు ద్వారా మరొక కొడుకును కోరే వాడిని కాను, వంశానికి మచ్చ అయిన నీవు! అని ప్రభువు ఆజ్ఞతో అతను నగరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

న చైనం ధారయామాస వసిష్ఠో భగవానృషిః। స తు సత్యవ్రతో ధీమాఞ్ఛ్వపాకావసథాన్తికమ్। పిత్రా ముక్తోఽవసద్వీరః పితా చాస్య వనం యయౌ ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు, ఆ మహర్షి, అతన్ని ఆపలేదు. సత్యవ్రతుడు, తెలివైనవాడు, తండ్రి అనుమతితో శ్వపాకుల నివాసం దగ్గర ఉండగా, అతని తండ్రి అరణ్యానికి వెళ్లాడు.