వాయుపురాణమ్

రాజా సంన్యస్తశస్త్రోఽహమయన్తు తనయో మమ। భవిష్యతి ద్విజశ్వేష్ఠ ధున్ధుమారో న సంశయః ।। ౨౬.

రాజు ఇలా అన్నాడు: నేను ఆయుధాలు వదిలేశాను. నా కుమారుడు వెళ్లనివ్వండి. ద్విజశ్రేష్ఠుడా! అతడే ధుంధుమారుడవుతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు.

స తం వ్యాదిశ్య తనయం ధున్ధుమారణముద్యతమ్। జగామ పర్వ్వతాయైవ తపసే శంసితవ్రతః ।। ౨౬.

తనయుడైన ధుంధుమారుణ్ణి సంహరించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న కుమారుడికి ఆజ్ఞ ఇచ్చి, తపస్సు చేయడానికి పర్వతానికి, తన వ్రతాన్ని দৃఢంగా నిశ్చయించుకుని, వెళ్లాడు.

కుబలాశ్వస్తు ధర్మ్మాత్మా పితుర్వచనమాస్థితః। సహస్రైరేకవింశత్యా పుత్రాణాం సహ పార్థివః। ప్రాయాదుత్తఙ్క సహితో ధున్ధోస్తస్య నివారణే ।। ౨౬.

ధర్మబుద్ధి కలిగిన కుబలాశ్వుడు తండ్రి మాటను పాటించి, తన ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులతో పాటు, ఉత్తంక మహర్షితో కలిసి, రాజు ధుంధువును సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు.

తమావిశత్తతో విష్ణుర్భగవాన్ స్వేన తేజసా। ఉత్తఙ్కస్య నియోగాత్తు లోకానాం హితకామ్యయా ।। ౨౬.

ఆ సమయంలో ఉత్తంకుని ఆజ్ఞతో, లోకాలకు మేలు కోసం, భగవంతుడైన విష్ణువు తన తేజస్సుతో అతనిలో ప్రవేశించాడు.

తస్మిన్ ప్రయాతే దుర్ద్ధర్షే దివి శబ్దో మహానభూత్। అద్యప్రుభృత్యేష నృపో ధున్ధుమారో భవిష్యతి ।। ౨౬.

అతడు బయలుదేరినప్పుడు, ఆకాశంలో భయంకరమైన గొప్ప శబ్దం వినిపించింది. 'ఈ రోజు నుండి ఈ రాజు ధుంధుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందుతాడు' అని ప్రకటించబడింది.

దివ్యైః పుష్పైశ్చ తం దేవాః సమమంసత అద్భుతమ్। సగత్వా పురుష వ్యాఘ్రస్తనయైః సహ వీర్య్యవాన్ ।। ౨౬.

దేవతలు, అద్భుతంగా కనిపించే దివ్యపుష్పాలతో, పురుషవృశభుడైన ఆ వీరుడిని, తన కుమారులతో కలిసి బయలుదేరినప్పుడు సత్కరించారు.

సముద్రం ఖనయామాస వాలుకార్ణవమవ్యయమ్। నారాయణేన రాజర్షిస్తేజసాప్యాయితో హి సః ।। ౨౬.

నారాయణుని తేజస్సుతో పరిపూర్ణుడైన ఆ రాజర్షి, అంతులేని మట్టికొలను తవ్వడం ప్రారంభించాడు.

బభూవాతిబలో భూయ ఉత్తఙ్కస్య వశే స్థితః। తస్య పుత్రైః ఖనద్భిశ్చ వాలుకాన్తర్హితస్తదా ।। ౨౬.

ఉత్తంకుని నియంత్రణలో ఉండి, అతడు అపారమైన బలాన్ని సంపాదించాడు. ఆ సమయంలో, అతని కుమారులు మట్టిలో దాగి ఉన్న ధుంధువును తవ్వారు.

ధున్ధురాసాదితస్తత్ర దిశమాశ్రిత్య పశ్చిమామ్। ముఖజేనాగ్నినా క్రుద్ధో లోకానుద్వర్త్తయన్నివ ।। ౨౬.

అక్కడ, పశ్చిమ దిశను ఆశ్రయించిన ధుంధువు, తన నోటిలోంచి అగ్ని పొగలు వెదజల్లుతూ, లోకాలను తిప్పేసినట్టు కోపంతో ఎదురయ్యాడు.

వారి శుశ్రావ యోగేన మహోదధిరివోదయే। సోమస్య సోమపశ్రేష్ఠ ధారోర్మికలిలో మహాన్ ।। ౨౬.

యోగబలంతో, అతడు నీటి శబ్దాన్ని వినిపించాడు. అది మహాసముద్రం ఉప్పొంగినట్టు, అలల కలకలతో కూడిన గొప్ప ధ్వని.

తస్య పుత్రాస్తు నిర్ద్దగ్ధాస్త్రిభిరూనాస్తు రాక్షసాః। తతః స రాజాతిబలో ధున్ధుబన్ధునిబర్హణః ।। ౨౬.

రాక్షసుని అగ్నిలో అతని కుమారులు ముగ్గురిని తప్పించి అందరూ దహించబడ్డారు. తరువాత ఆ మహాబలుడు రాజు, ధుంధువు బంధువులను సంహరించాడు.

తస్య వారిమయం వేగమపిబత్ స నరాధిపః। యోగీ యోగేన వహ్నిం వా శమయామాస వారిణా ।। ౨౬.

ఆ నరాధిపుడు ఆ ప్రవాహాన్ని తాగి, యోగబలంతో నీటితో అగ్నిని శాంతింపజేశాడు.

నిరస్యత్తం మహాకాయం బలేనోదకరాక్షసమ్। ఉత్తఙ్కం దర్శయామాస కృతకర్మ్మా నరాధిపః ।। ౨౬.

తన బలంతో ఆ మహాకాయుడైన జలరాక్షసుని జయించి, తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసిన రాజు, ఉత్తంకునికి అతడిని చూపించాడు.

ఉత్తఙ్కశ్చ వరం ప్రాదాత్తస్మై రాజ్ఞే మహాత్మనే। అదాత్తస్యాక్షయం విత్తం శత్రుభిశ్చాప్యధృష్యతామ్ ।। ౨౬.

ఉత్తంకుడు ఆ మహాత్ముడైన రాజుకు వరంగా, ఎప్పటికీ తరుగని ధనం, శత్రువులచేత కూడా జయించలేని శక్తిని ఇచ్చాడు.

ధర్మ్మే రతిఞ్చ సతతం స్వర్గే వాసం తథాక్షయమ్। పుత్రాణాం చాక్షయాఁల్లోకాన్ స్వర్గే యే రాక్షసా హతాః ।। ౨౬.

ధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ ఆనందం, స్వర్గంలో శాశ్వత నివాసం, రాక్షసుని చేతిలో హతమైన కుమారులకు స్వర్గంలో ఎప్పటికీ ఉండే లోకాలను వరంగా ఇచ్చాడు.

తస్య పుత్రాస్త్రయః శిష్టా దృఢాశ్వో జ్యేష్ఠ ఉచ్యతే। భద్రాశ్వః కపిలాశ్వశ్చ కనీయాసౌ తు తౌ స్మృతౌ ।। ౨౬.

అతని కుమారుల్లో ముగ్గురు మిగిలారు: పెద్దవాడు దృఢాశ్వుడు, చిన్నవారు భద్రాశ్వుడు, కపిలాశ్వుడు అని గుర్తించబడతారు.

ధౌన్ధుమారిర్దృఢాశ్వస్తు హర్యశ్వస్తస్య చాత్మజః। హర్యశ్వస్య నికుమ్భోఽభూత్ క్షత్రధర్మరతః సదా ।। ౨౬.

ధౌంధుమారి అనేది దృఢాశ్వుడే, అతని కుమారుడు హర్యశ్వుడు. హర్యశ్వునికి నికుంభుడు పుట్టాడు, అతడు ఎల్లప్పుడూ క్షత్రియ ధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉండేవాడు.

సంహతాశ్వో నికుమ్భస్య శ్రుతో రణవిశారదః । కృశాశ్వశ్చాక్షయాశ్వశ్చ సంహతాశ్చ సుతావుభౌ ।। ౨౬.

నికుంభునికి సంహతాశ్వుడు పుట్టాడు, అతడు యుద్ధంలో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. సంహతాశ్వునికి కృష్ణాశ్వుడు, అక్షయాశ్వుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు.

తస్య పత్నీ హైమవతీ సతాం మతిదృషద్వతీ। విఖ్యాతా త్రిషు లోకేషు పుత్రస్తస్యాః ప్రసేనజిత్ ।। ౨౬.

ఆయన భార్య హేమవతీ, సత్పురుషుల బుద్ధిలో స్థిరంగా ఉండేవారు, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధురాలు. ఆమె కుమారుడు ప్రసేనజిత్.

యువనాశ్వః సుతస్తస్య త్రిషు లోకేష్వతిద్యుతిః। అత్యన్తధార్మికో గౌరీ తస్య పత్నీ పతివ్రతా ।। ౨౬.

ఆయనకు యువనాశ్వుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతని కాంతి మూడు లోకాల్లోకన్నా ఎక్కువగా ప్రకాశించింది. అతడు పరమధార్మికుడు. అతనికి గౌరీ అనే భార్య ఉండేది. ఆమె భర్తకు ఎంతో విధేయత కలిగినవారు.

అభిశస్తా తు సా భర్త్రా నదీ సా బాహుదా కృతా । తస్యాస్తు గౌరికః పుత్ర శ్చక్రవర్త్తీ బభూవ హ ।। ౨౬.

ఆమె భర్త ఆమెను శపించడంతో, ఆమె బాహుదా అనే నదిగా మారింది. ఆ గౌరీకి గౌరికుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు చక్రవర్తిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

మాన్ధాతా యౌవనాశ్వో వై త్రైలోక్యవిజయీ నృపః। అత్రాప్యుదాహరన్తీమౌ శ్లోకౌ పౌరాణికీ ద్విజాః ।। ౨౬.

యువనాశ్వుని కుమారుడైన మాంధాతుడు మూడు లోకాలను జయించిన రాజు. ఇక్కడ కూడా పండితులు ఈ రెండు పురాతన శ్లోకాలను ఉదాహరిస్తారు.

యావత్సూర్య ఉదయతి యావచ్చ ప్రతితిష్ఠతి। సర్వం తద్యౌవనాశ్వస్య మాన్ధాతుః క్షేత్రముచ్యతే ।। ౨౬.

సూర్యుడు ఎక్కడ ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడ అస్తమించునో, ఆ ప్రాంతం అంతా యువనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాతకి చెందిన రాజ్యం అని చెబుతారు.

అత్రాప్యుదాహరన్తీమం శ్లోకం వంశవిదో జనాః । యౌవనాశ్వం మహాత్మానం యజ్వాన మమితౌజసమ్। మాన్ధాతా తు తనుర్విష్ణోః పురాణజ్ఞాః ప్రజక్షతే ।। ౨౬.

ఇక్కడ కూడా వంశాన్ని తెలిసిన వారు ఈ శ్లోకాన్ని చెప్పుతారు: యువనాశ్వుడు మహాత్ముడు, గొప్ప యజ్ఞకర్త, అపారమైన బలశాలి. పురాణజ్ఞులు మాంధాతను విష్ణువు అవతారంగా పేర్కొంటారు.

తస్య చైత్రరథీ భార్య్యా శశబిన్దోః సుతాఽభవత్। సాధ్వీ బిన్దుమతీ నామ రూపేణాప్రతిమా భువి ।। ౨౬.

ఆయన భార్య చైత్రరథి, శశబిందువు కుమార్తె. ఆమె పేరు బిందుమతి. ఆమె భూమిపై అందంలో ఎవరికీ సమానురాలికాదు. ఆమె సద్గుణాలవల్ల ప్రసిద్ధి చెందింది.

పతివ్రతా చ జ్యేష్ఠా చ భ్రాతౄణామయుతస్య సా। తస్యాముత్పాదయామాస మాన్ధాతా త్రీన్ సుతాన్ ప్రభుః ।। ౨౬.

ఆమె భర్తకు విధేయురాలు, తన పది వేల మంది అన్నదమ్ములలో పెద్దదాలు. ఆ బిందుమతిని మాంధాతుడు మూడు కుమారులను పొందాడు.

పురుకుత్సమమ్బరీషం ముచుకున్దఞ్చ విశ్రుతమ్। అమ్బరీషస్య దాయాదో యువనాశ్వోఽపరః స్మృతః ।। ౨౬.

ఆ ముగ్గురు కుమారులు పురుకుత్సుడు, అంబరీషుడు, ప్రసిద్ధుడైన ముచుకుందుడు. అంబరీషునికి వారసుడిగా మరొక యువనాశ్వుడు పుట్టాడు.

హరితో యువనాశ్వస్య హారితాః శూరయః స్మృతాః । ఏతే హ్యఙ్గిరసః పుత్రాః క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః ।। ౨౬.

హరితుడు యువనాశ్వుని కుమారుడు. హారితులు వీరులుగా ప్రసిద్ధి. వీరు అంగిరసుని సంతానంగా, బ్రాహ్మణులైనా క్షత్రియ ధర్మాన్ని అనుసరించినవారు.

పురుకుత్సస్య దాయాదస్త్రసద్దస్యుర్మహాయశాః। నర్మదాయాం సముత్పన్నః సమ్భూతస్తస్య చాత్మజః ।। ౨౬.

పురుకుత్సునికి వారసుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన త్రసద్దస్యుడు పుట్టాడు. అతడు నర్మదా నదిలో జన్మించాడు. అతనికి సంభూతుడు కుమారుడుగా పుట్టాడు.