వాయుపురాణమ్

వృషదశ్వః పృథోః పుత్రస్తస్మాదన్ధ్రస్తు వీర్య్యవాన్ । ఆన్ధ్రస్తు యవనాశ్వస్తు శ్రావస్తస్తస్య చాత్మజః ।। ౨౬.

పృథురోమునికి కుమారుడిగా వృషదశ్వుడు పుట్టాడు. అతనికి వీరుడైన ఆంధ్రుడు జన్మించాడు. ఆంధ్రుని నుండి యవనుడు, అశ్వుడు, శ్రావస్తుడు పుట్టారు.

జజ్ఞే శ్రావస్తకో రాజా శ్రావస్తీ యేన నిర్మితా। శ్రావస్తస్య తు దాయాదో బృహదశ్వో మహాయశాః ।। ౨౬.

శ్రావస్తకుడు అనే రాజు జన్మించాడు. అతడే శ్రావస్తిని నిర్మించాడు. శ్రావస్తునికి వారసుడిగా మహాప్రఖ్యాతుడైన బృహదశ్వుడు పుట్టాడు.

బృహదశ్వసుతశ్చాపి కుబలాశ్చ ఇతి శ్రుతిః। యః స ధున్ధువధాద్రాజా ధున్ధుమారత్వమాగతః ।। ౨౬.

బృహదశ్వునికి కుమారుడిగా కుబలుడు పుట్టాడు అని శృతి చెబుతుంది. అతడే ధుంధును సంహరించి 'ధుంధుమారుడు' అనే బిరుదు పొందాడు.

ఋషయ ఊచుః ।। ధున్ధువధం మహాప్రాజ్ఞ శ్రోతుమిచ్ఛమి విస్తరాత్। యదర్థం కుబలాశ్వః స ధున్ధుమారత్వమాగతః ।। ౨౬.

ఋషులు ఇలా అన్నారు: మహాపండితుడా! ధుంధును సంహరించిన కథను పూర్తిగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము. కుబలాశ్వుడు ఎలా ధుంధుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడో కూడా చెప్పండి.

సూత ఉవాచ।। బృహదశ్వస్య పుత్రాణాం సహస్రాణ్యేకవింశతిః । సర్వే విద్యాసు నిష్ణాతా బలవన్తో దురాసదాః ।। ౨౬.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: బృహదశ్వునికి ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులు ఉండేవారు. వారందరూ విద్యల్లో నిపుణులు, బలవంతులు, ఎదుర్కోవడానికి చాలా కష్టమైనవారు.

బభూవుర్ద్ధార్మికాః సర్వే యజ్వానో భూరిదక్షిణాః। కుబలాశ్వం మహావీర్యం శూరముత్తమధార్మికమ్ ।। ౨౬.

వారు అందరూ ధార్మికులు, యజ్ఞాలు చేసే వారు, విరాళాలు ఇచ్చే వారు. కానీ వారిలో కుబలాశ్వుడు అత్యంత పరాక్రమశాలి, వీరుడు, సర్వోత్తమ ధార్మికుడు.

బృహదశ్వోఽభ్యషిఞ్చత్తం తస్మిన్ రాష్ట్రే నరాధిపః। పుత్రసంక్రామితశ్రీస్తు వనం రాజా వివేశ హ ।। ౨౬.

బృహదశ్వుడు ఆ రాజ్యంలో కుబలాశ్వుని రాజుగా అభిషేకించి, తన ఐశ్వర్యాన్ని కుమారుడికి అప్పగించి, తాను అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.

బృహదశ్వం మహారాజం శూరముత్తమధార్మ్మికమ్ । ప్రయాతం తముత్తఙ్కస్తు బ్రహ్మర్షిః ప్రత్యవారయత్ ।। ౨౬.

బృహదశ్వుడు, మహారాజు, పరాక్రమశాలి, ఉత్తమ ధార్మికుడు అడవిలోకి వెళ్లే సమయంలో బ్రహ్మర్షి ఉత్తంకుడు అతన్ని ఆపాడు.

ఉత్తఙ్క ఉవాచ।। భవతో రక్షణం కార్య్యం తత్తావత్ కర్తుమర్హతి। నిరుద్విగ్నస్తపః కర్తుం న హి శక్నోమి పార్థివ ।। ౨౬.

ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! మీరు నాకు ఒక రక్షణ చేయాలి. ఆ తరువాతే మీరు వెళ్లాలి. నేను భయభ్రాంతిగా ఉండగా తపస్సు చేయలేను.

మమాశ్రమసమీపేషు సమేషు మరుధన్వసు। సముద్రో వాలుకాపూర్ణస్తత్ర తిష్ఠతి భూపతే ।। ౨౬.

నా ఆశ్రమం దగ్గర సమతలమైన ఎడారిలో, ఓ రాజా, ఇసుకతో నిండిన సముద్రం ఉంది.

దేవతానామవధ్యస్తు మహాకాయో మహాబలః। అన్తర్భూమిగతస్తత్ర వాలుకాన్తర్హితో మహాన్ ।। ౨౬.

అక్కడ, ఆ ఇసుకలో దాగి ఉన్న ఒక మహా శక్తివంతుడైన ప్రాణి ఉంది. అతడిని దేవతలు కూడా చంపలేరు.

స మనోస్తనయః క్రూరో ధున్ధుర్నామ సుదారుణః। శతం లోకవినాశాయ తప ఆస్థాయ దారుణమ్ ।। ౨౬.

అతడు మనువు కుమారుడు, ధుంధు అని పిలవబడే భయంకరుడు. అతడు లోకాలను నాశనం చేయాలని ఉద్దేశించి ఘోర తపస్సు చేస్తున్నాడు.

సంవత్సరస్య పర్య్యన్తే స నిఃశ్వాసం ప్రముఞ్చతి। యదా తదా మహీ తత్ర చలితా స్మ సకాననా ।। ౨౬.

ప్రతి సంవత్సరం చివరలో అతడు ఊపిరి విడిచినప్పుడు, అక్కడ భూమి అడవులతో కూడి కంపిస్తుంది.

తస్య నిఃశ్వాసవాతేన రజ ఉద్ధూయతే మహత్। ఆదిత్యపథమావృత్య సప్తాహం భూమికమ్పనమ్ ।। ౨౬.

అతని ఊపిరి వల్ల గొప్ప దుమ్ము లేచి, సూర్యుని మార్గాన్ని కప్పేస్తుంది. ఏడురోజులు భూమి కంపించిపోతుంది.

సవిస్ఫులిఙ్గం సజ్వాలం సధూమమతిదారుణమ్ । తేన రాజన్న శక్నోమి తస్మిన్ స్థాతుం స్వ ఆశ్రమే ।। ౨౬.

ఆ దుమ్ములో మంటలు, నిప్పు రేఖలు, పొగలతో భయంకరంగా ఉంటుంది. అందుకే రాజా! నేను నా ఆశ్రమంలో ఉండలేకపోతున్నాను.

తం వారయ మహాబాహో లోకానాం హితకామ్యయా। తేజస్తే సుమహావిష్ణుస్తేజసాప్యాయయిష్యతి ।। ౨౬.

మహాబాహువైన రాజా! లోకాల మేలుకోసం అతడిని అడ్డుకోండి. మీ తేజస్సు విష్ణువు తేజస్సు లాగా అతని శక్తిని జయిస్తుంది.

లోకాః స్వస్థా భవన్త్వద్య తస్మిన్ వినిహతేఽసురే । త్వం హి తస్య వధాయాద్య సమర్థః పృథివీపతే ।। ౨౬.

ఆ రాక్షసుడు చంపబడిన రోజు నుంచి లోకాలు ప్రశాంతంగా ఉంటాయి. భూమిపాలకుడా! అతడిని సంహరించగల శక్తి మీకే ఉంది.

విష్ణునా చ వరో దత్తో మమ పూర్వ్వం తతోఽనఘ। న హి ధున్ధుర్మహావీర్య్యస్తేజసాల్పేన శక్యతే ।। ౨౬.

పాపరహితుడా! ఒకప్పుడు విష్ణువు నాకు వరమిచ్చాడు. ధుంధు వంటి మహాశక్తివంతుడిని చిన్న శక్తితో సంహరించలేరు.

నిర్ద్దగ్ధుం పృథివీపాల అపి వర్ష శతైరిహ। వీర్య్యం హి సుమహత్తస్య దేవైరపి దురాసహమ్ ।। ౨౬.

భూమిని పాలించే రాజా! వందేళ్లు ప్రయత్నించినా అతడిని ఇక్కడ కాల్చలేరు. అతని బలం దేవతలకు కూడా తట్టుకోలేనిది.

ఏవముక్తస్తు రాజర్షిరుత్తఙ్కేన మహాత్మనా। కుబలాశ్వం సుతం ప్రాదాత్తస్మిన్ ధున్ధునివారణే ।। ౨౬.

ఇలా మహాత్ముడైన ఉత్తంకుడు చెప్పిన తరువాత, రాజర్షి తన కుమారుడు కుబలాశ్వుని ధుంధును అడ్డుకునే పనికి అప్పగించాడు.

రాజా సంన్యస్తశస్త్రోఽహమయన్తు తనయో మమ। భవిష్యతి ద్విజశ్వేష్ఠ ధున్ధుమారో న సంశయః ।। ౨౬.

రాజు ఇలా అన్నాడు: నేను ఆయుధాలు వదిలేశాను. నా కుమారుడు వెళ్లనివ్వండి. ద్విజశ్రేష్ఠుడా! అతడే ధుంధుమారుడవుతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు.

స తం వ్యాదిశ్య తనయం ధున్ధుమారణముద్యతమ్। జగామ పర్వ్వతాయైవ తపసే శంసితవ్రతః ।। ౨౬.

తనయుడైన ధుంధుమారుణ్ణి సంహరించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న కుమారుడికి ఆజ్ఞ ఇచ్చి, తపస్సు చేయడానికి పర్వతానికి, తన వ్రతాన్ని দৃఢంగా నిశ్చయించుకుని, వెళ్లాడు.

కుబలాశ్వస్తు ధర్మ్మాత్మా పితుర్వచనమాస్థితః। సహస్రైరేకవింశత్యా పుత్రాణాం సహ పార్థివః। ప్రాయాదుత్తఙ్క సహితో ధున్ధోస్తస్య నివారణే ।। ౨౬.

ధర్మబుద్ధి కలిగిన కుబలాశ్వుడు తండ్రి మాటను పాటించి, తన ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులతో పాటు, ఉత్తంక మహర్షితో కలిసి, రాజు ధుంధువును సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు.

తమావిశత్తతో విష్ణుర్భగవాన్ స్వేన తేజసా। ఉత్తఙ్కస్య నియోగాత్తు లోకానాం హితకామ్యయా ।। ౨౬.

ఆ సమయంలో ఉత్తంకుని ఆజ్ఞతో, లోకాలకు మేలు కోసం, భగవంతుడైన విష్ణువు తన తేజస్సుతో అతనిలో ప్రవేశించాడు.

తస్మిన్ ప్రయాతే దుర్ద్ధర్షే దివి శబ్దో మహానభూత్। అద్యప్రుభృత్యేష నృపో ధున్ధుమారో భవిష్యతి ।। ౨౬.

అతడు బయలుదేరినప్పుడు, ఆకాశంలో భయంకరమైన గొప్ప శబ్దం వినిపించింది. 'ఈ రోజు నుండి ఈ రాజు ధుంధుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందుతాడు' అని ప్రకటించబడింది.

దివ్యైః పుష్పైశ్చ తం దేవాః సమమంసత అద్భుతమ్। సగత్వా పురుష వ్యాఘ్రస్తనయైః సహ వీర్య్యవాన్ ।। ౨౬.

దేవతలు, అద్భుతంగా కనిపించే దివ్యపుష్పాలతో, పురుషవృశభుడైన ఆ వీరుడిని, తన కుమారులతో కలిసి బయలుదేరినప్పుడు సత్కరించారు.

సముద్రం ఖనయామాస వాలుకార్ణవమవ్యయమ్। నారాయణేన రాజర్షిస్తేజసాప్యాయితో హి సః ।। ౨౬.

నారాయణుని తేజస్సుతో పరిపూర్ణుడైన ఆ రాజర్షి, అంతులేని మట్టికొలను తవ్వడం ప్రారంభించాడు.

బభూవాతిబలో భూయ ఉత్తఙ్కస్య వశే స్థితః। తస్య పుత్రైః ఖనద్భిశ్చ వాలుకాన్తర్హితస్తదా ।। ౨౬.

ఉత్తంకుని నియంత్రణలో ఉండి, అతడు అపారమైన బలాన్ని సంపాదించాడు. ఆ సమయంలో, అతని కుమారులు మట్టిలో దాగి ఉన్న ధుంధువును తవ్వారు.

ధున్ధురాసాదితస్తత్ర దిశమాశ్రిత్య పశ్చిమామ్। ముఖజేనాగ్నినా క్రుద్ధో లోకానుద్వర్త్తయన్నివ ।। ౨౬.

అక్కడ, పశ్చిమ దిశను ఆశ్రయించిన ధుంధువు, తన నోటిలోంచి అగ్ని పొగలు వెదజల్లుతూ, లోకాలను తిప్పేసినట్టు కోపంతో ఎదురయ్యాడు.