వాయుపురాణమ్

అమ్బరీషస్తు నాభాగిర్విరూపస్తస్య చాత్మజః। పృషదశ్వో విరూపస్య తస్య పుత్రో రథీతరః ।। ౨౬.

నభాగుని కుమారుడు అంబరీషుడు, అతని కుమారుడు విరూపుడు, విరూపుని కుమారుడు పృషదశ్వుడు, అతని కుమారుడు రథీతరుడు.

ఏతే క్షత్రప్రసూతా వై పునశ్చాఙ్గిరసః స్మృతాః । రథీతరాణాం ప్రవరాః క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః ।। ౨౬.

వారు క్షత్రియ వంశంలో పుట్టినా, అంగిరసుని సంతానంగా కూడా గుర్తించబడ్డారు. రథీతరులలో ఉత్తములు, క్షత్రియ వంశాన్ని కలిగి ఉన్న బ్రాహ్మణులు.

క్షువతస్తు మనోః పూర్వ్వమిక్ష్యాకురభినిఃసృతః । తస్య పుత్రశతం త్వాసీదిక్ష్వాకోర్భూరిదక్షిణమ్ ।। ౨౬.

క్షువతుడు మనువుకు పెద్దవాడు. అతని నుంచి ఇక్ష్వాకు పుట్టాడు. అతనికి వంద మంది కుమారులు ఉండేవారు. ఇక్ష్వాకు చాలా దానశీలుడు.

తేషాం జ్యేష్ఠో వికుక్షిశ్చ నేమిర్దణ్డశ్చ తే త్రయః। శకునిప్రముఖాస్తస్య పుత్రాః పంచాశతస్తు తే ।। ౨౬.

వారిలో పెద్దవాడు వికుక్షి, నేమి, దండ — ఈ ముగ్గురు. అతనికి శకుని మొదలైన యాభై మంది కుమారులు.

ఉత్తరాపథదేశస్య రక్షితారో మహీక్షితః। చత్వారింశత్తథాష్టౌ చ దక్షిణస్యాఞ్చ తే దిశి ।। ౨౬.

ఉత్తరాపథ దేశాన్ని రక్షించిన రాజులు నలభై ఎనిమిది మంది, అలాగే దక్షిణ దిశలో కూడా ఉండేవారు.

వింశతిప్రముఖాస్తే తు దక్షిణాపథరక్షిణః। ఇక్ష్వాకుస్తు వికుక్షిం వై అష్టకాయామథాదిశేత్ ।। ౨౬.

అప్పటికే ఇరవై మంది ప్రధానులు దక్షిణ దిక్కును కాపాడుతూ ఉన్నారు. అప్పుడు ఇక్ష్వాకు, అష్టకా కార్యక్రమం కోసం వికుక్షిని ఆదేశించాడు.

రాజోవాచ।। మాంసమానయ శ్రాద్ధేయం మృగాన్ హత్వా మహాబల। శ్రాద్ధమద్య ను కర్తవ్యమష్టకాయాం న సంశయః ।। ౨౬.

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'శ్రాద్ధానికి మాంసం తీసుకురా. బలమైనవాడా, జంతువులను వేటాడి తేవాలి. ఈ రోజు అష్టకా శ్రాద్ధం తప్పకుండా చేయాలి.'

స గతస్తు మృగవ్యాం వై వచనాత్తస్య ధీమతః। మృగాన్ సహస్రశో హత్వా పరిశ్రాన్తశ్చ వీర్య్యవాన్। భక్షయచ్ఛశకన్తత్ర వికుక్షిర్మృగయాఙ్గతః ।। ౨౬.

ఆ జ్ఞానవంతుడి మాటలు వినిపించి వికుక్షి వేటకు వెళ్లాడు. వేలాది జంతువులను వేటాడి, అలసిపోయి, అక్కడే ఒక ముషికాన్ని తిన్నాడు.

ఆగతే స వికుక్షౌ తు సమాంసే సహసైనికే। వసిష్ఠఞ్చోదయామాస మాంసం ప్రోక్షయతామితి ।। ౨౬.

వికుక్షి మాంసంతో తన సైన్యంతో తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వసిష్ఠుడిని పిలిచి, 'ఈ మాంసాన్ని శుద్ధి చేయి' అని కోరాడు.

తథేతి చోదితో రాజ్ఞా విధివత్సముపస్థితః। స దృష్ట్వోపహతం మాంసం క్రుద్ధో రాజానమబ్రవీత్ ।। ౨౬.

రాజు చెప్పినట్లు వసిష్ఠుడు విధిగా మాంసాన్ని సిద్ధం చేశాడు. కానీ అది అపవిత్రమైందని చూసి, కోపంగా రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

శూద్రేణోపహతం మాంసం పుత్రేణ తవ పార్థివ। శశభక్షాదభోజ్యం వై తవ మాంసం మహాద్యుతే ।। ౨౬.

'రాజా! నీ కుమారుడు, శూద్రుడు, ముషికాన్ని తినడం వల్ల ఈ మాంసం అపవిత్రమైంది. మహాతేజస్వీ, నీ మాంసం శ్రాద్ధానికి అనర్హం.'

శశో దురాత్మనా పూర్వమరణ్యే భక్షితోఽనఘ। తేన మాంసమిదం దుష్టం పితౄణాం నృపసత్తమ ।। ౨౬.

'పాపహీనుడా రాజా! ఆ దుర్మార్గుడు అడవిలో ముందే ముషికాన్ని తిన్నాడు. అందువల్ల ఈ మాంసం పితృదేవతలకు అపవిత్రమైంది.'

ఇక్ష్వాకుస్తు తతః క్రుద్ధో వికుక్షిమిదమబ్రవీత్। పితృకర్మ్మణి నిర్ద్దిష్టో మయా త్వం మృగయాఙ్కతః। శశం భక్షయసేఽరణ్యే నిర్ఘృణః పూర్వ్వమద్య ను ।। ౨౬.

ఇక్ష్వాకు కోపంతో వికుక్షిని ఇలా అడిగాడు: 'నేను నిన్ను పితృకార్యానికి నియమించాను. నువ్వు వేటకు వెళ్లి, కార్యక్రమానికి ముందు అడవిలో ముషికాన్ని తిన్నావు. నిస్సహాయుడివి.'

తస్మాత్పరిత్యజామి త్వాం గచ్ఛ త్వం స్వేన కర్మ్మణా। ఏవమిక్ష్వాకునా త్యక్తో వసిష్ఠవచనాత్ సుతః ।। ౨౬.

'కాబట్టి, నేను నిన్ను వదిలేస్తున్నాను. నీవు నీ మార్గంలోకి వెళ్లిపో. వసిష్ఠుడి మాట విని, ఇక్ష్వాకు తన కుమారుణ్ణి త్యజించాడు.'

ఇక్ష్వాకౌ సంస్థితే తస్మిఞ్ఛశీ స పృథివీమిమామ్ । ప్రాప్తః పరమధర్మ్మాత్మా స చాయోధ్యాధిపోఽభవత్ ।। ౨౬.

ఇక్ష్వాకు పరమపదానికి వెళ్లిన తర్వాత, శశి ఈ భూమిని పొందాడు. అతడు పరమధర్మాన్ని కలిగి అయోధ్యకు అధిపతిగా అయ్యాడు.

తదాకరోత్స రాజ్యం వై వసిష్ఠపరినోదితః। తతః స్తేనేన సా పూర్ణో రాజ్యావస్థా మహీపతేః ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు ప్రోత్సహించడంతో అతడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. ఆ తరువాత, ఆ రాజు పాలనలో రాజ్యం సంపదతో నిండిపోయింది.

కాలేన గతవాంస్తత్ర స చ న్యూనతరాఙ్గతిమ్। జ్ఞాత్వైవమేతదాఖ్యానం నా విధిర్భక్షయేత్తు వై ।। ౨౬.

కాలక్రమంలో అతడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయి, తక్కువ స్థితిని పొందాడు. ఈ కథను తెలిసినవారు శ్రాద్ధంలో మాంసం తినకూడదని గ్రహించాలి.

మాం సభక్షయితాముత్ర యస్య మాంసమిహాజ్యహమ్। ఏతన్మాంసస్య మాంసత్వం ప్రవదన్తి మనీషిణః ।। ౨౬.

ఈ లోకంలో ఎవరు మాంసం తింటారో, పరలోకంలో వారి మాంసాన్ని నేనే తింటాను. మాంసానికి ఇదే స్వభావమని జ్ఞానులు చెబుతారు.

శశాదస్య తు దాయాదః కకుత్స్థో నామ వీర్య్యవాన్। ఇన్ద్రస్య వృషభూతస్య కకుత్స్థో జాయతే పురా ।। ౨౬.

శశికి కుమారుడిగా వీరుడైన కకుత్థుడు జన్మించాడు. ఇంద్రుడు ఎద్దుగా రూపం ధరించినప్పుడు కకుత్థుడు పుట్టాడు.

పూర్వ్వమాడీబకే యుద్ధే కకుత్స్థస్తేన స స్మృతః । అనేనాస్తు కకుత్స్థస్య పృథురోమా చ స స్మృతః ।। ౨౬.

పూర్వం ఆడీబక యుద్ధంలో అతడిని కకుత్థుడు అని పిలిచేవారు. అతని వంశంలో పృథురోముడు కూడా అదే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు.

వృషదశ్వః పృథోః పుత్రస్తస్మాదన్ధ్రస్తు వీర్య్యవాన్ । ఆన్ధ్రస్తు యవనాశ్వస్తు శ్రావస్తస్తస్య చాత్మజః ।। ౨౬.

పృథురోమునికి కుమారుడిగా వృషదశ్వుడు పుట్టాడు. అతనికి వీరుడైన ఆంధ్రుడు జన్మించాడు. ఆంధ్రుని నుండి యవనుడు, అశ్వుడు, శ్రావస్తుడు పుట్టారు.

జజ్ఞే శ్రావస్తకో రాజా శ్రావస్తీ యేన నిర్మితా। శ్రావస్తస్య తు దాయాదో బృహదశ్వో మహాయశాః ।। ౨౬.

శ్రావస్తకుడు అనే రాజు జన్మించాడు. అతడే శ్రావస్తిని నిర్మించాడు. శ్రావస్తునికి వారసుడిగా మహాప్రఖ్యాతుడైన బృహదశ్వుడు పుట్టాడు.

బృహదశ్వసుతశ్చాపి కుబలాశ్చ ఇతి శ్రుతిః। యః స ధున్ధువధాద్రాజా ధున్ధుమారత్వమాగతః ।। ౨౬.

బృహదశ్వునికి కుమారుడిగా కుబలుడు పుట్టాడు అని శృతి చెబుతుంది. అతడే ధుంధును సంహరించి 'ధుంధుమారుడు' అనే బిరుదు పొందాడు.

ఋషయ ఊచుః ।। ధున్ధువధం మహాప్రాజ్ఞ శ్రోతుమిచ్ఛమి విస్తరాత్। యదర్థం కుబలాశ్వః స ధున్ధుమారత్వమాగతః ।। ౨౬.

ఋషులు ఇలా అన్నారు: మహాపండితుడా! ధుంధును సంహరించిన కథను పూర్తిగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము. కుబలాశ్వుడు ఎలా ధుంధుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడో కూడా చెప్పండి.

సూత ఉవాచ।। బృహదశ్వస్య పుత్రాణాం సహస్రాణ్యేకవింశతిః । సర్వే విద్యాసు నిష్ణాతా బలవన్తో దురాసదాః ।। ౨౬.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: బృహదశ్వునికి ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులు ఉండేవారు. వారందరూ విద్యల్లో నిపుణులు, బలవంతులు, ఎదుర్కోవడానికి చాలా కష్టమైనవారు.

బభూవుర్ద్ధార్మికాః సర్వే యజ్వానో భూరిదక్షిణాః। కుబలాశ్వం మహావీర్యం శూరముత్తమధార్మికమ్ ।। ౨౬.

వారు అందరూ ధార్మికులు, యజ్ఞాలు చేసే వారు, విరాళాలు ఇచ్చే వారు. కానీ వారిలో కుబలాశ్వుడు అత్యంత పరాక్రమశాలి, వీరుడు, సర్వోత్తమ ధార్మికుడు.

బృహదశ్వోఽభ్యషిఞ్చత్తం తస్మిన్ రాష్ట్రే నరాధిపః। పుత్రసంక్రామితశ్రీస్తు వనం రాజా వివేశ హ ।। ౨౬.

బృహదశ్వుడు ఆ రాజ్యంలో కుబలాశ్వుని రాజుగా అభిషేకించి, తన ఐశ్వర్యాన్ని కుమారుడికి అప్పగించి, తాను అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.

బృహదశ్వం మహారాజం శూరముత్తమధార్మ్మికమ్ । ప్రయాతం తముత్తఙ్కస్తు బ్రహ్మర్షిః ప్రత్యవారయత్ ।। ౨౬.

బృహదశ్వుడు, మహారాజు, పరాక్రమశాలి, ఉత్తమ ధార్మికుడు అడవిలోకి వెళ్లే సమయంలో బ్రహ్మర్షి ఉత్తంకుడు అతన్ని ఆపాడు.

ఉత్తఙ్క ఉవాచ।। భవతో రక్షణం కార్య్యం తత్తావత్ కర్తుమర్హతి। నిరుద్విగ్నస్తపః కర్తుం న హి శక్నోమి పార్థివ ।। ౨౬.

ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! మీరు నాకు ఒక రక్షణ చేయాలి. ఆ తరువాతే మీరు వెళ్లాలి. నేను భయభ్రాంతిగా ఉండగా తపస్సు చేయలేను.