వాయుపురాణమ్

అర్ద్ధేన పాదసామ్యస్య పాదభాగాచ్చ పఞ్చకే। పాదభాగం సపాదం తు ప్రకృత్యామపి సంస్థితమ్ ।। ౨౫.

అర్ధ కాలి సమతా, ఐదవ భాగంలో కాలి భాగం, అలాగే కాలి భాగంతో కూడినది కూడా అసలు రూపంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.

చతుర్థముత్తరే చైవ మద్రవత్యాం చ మద్రకే। మద్రకే దక్షిణస్యాపి యథోక్తా వర్త్తతే కలా ।। ౨౫.

నాలుగవదానిలో ఉత్తర దిశలో, మద్రవతిలో, మద్రకంలో, అలాగే దక్షిణ మద్రకంలో కూడా చెప్పిన విధంగా ఆ కాల పరిమాణం ఉంటుంది.

పూర్వ్వమేవానుయోగన్తు ద్వితీయా బుద్ధిరిష్యతే। పాదౌ చాహరణం చాస్మత్ పారం నాత్ర విధీయతే ।। ౨౫.

ముందుగా అన్వయమే, రెండవది జ్ఞానం అని భావించాలి. ఇక్కడ మనం కాలును తీసుకోవడం తప్ప, దాటి పోవడం లేదు.

ఏకత్వముపయోగస్య ద్వయోర్యద్ధి ద్విజోత్తమ। అనేకసమవాయస్తు పతాకాహరిణం స్మృతమ్ ।। ౨౫.

ఉపయోగం ఏకత్వం ఇద్దరిదీ, ఓ ఉత్తమ ద్విజా. కానీ అనేకం కలిసినప్పుడు 'పతాకాహరిణ' అని అంటారు.

తిసౄణాం చైవ వృత్తీనాం వృత్తౌ వృత్తా చ దక్షిణా। అష్టౌ తు సమవాయాస్తే సౌవీరా మూర్చ్ఛనా తథా। కుశత్యనుత్తరః సత్యం సప్త సత్త్వస్వరం తు యః ।। ౨౫.

మూడు ఛందస్సులలో, ఛందస్సు కుడి వైపు ఉంటుంది. ఎనిమిది కలయికలు 'సౌవీర' అని, అలాగే 'మూర్ఛన' అని పిలుస్తారు. కుశత్యుడిని మించిపోయిన వాడికి ఏడు స్వచ్చమైన స్వరాలు ఉంటాయని అంటారు.

సూత ఉవాచ।। కకుద్మినస్తు తం లోకం రైవతస్య గతస్య హ। హతాః పుణ్యజనైః సర్వ్వా రాక్షసైః సా కుశస్థలీ ।। ౨౬.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: రైవతుడు ఆ లోకానికి వెళ్లిన తర్వాత, రాక్షసులు అందరు పుణ్యజనులను హత్య చేయగా, కుశస్థళీ నాశనం అయింది.

తద్వై భ్రాతృశతం తస్య ధార్మ్మికస్య మహాత్మనః। నిబధ్యమానా రక్షోభిర్దిశః సంప్రాద్రవన్ భయాత్ ।। ౨౬.

ఆ ధార్మికుడు, మహాత్ముడైన వాడికి వంద మంది అన్నదమ్ములు ఉండేవారు. వారిని రాక్షసులు బంధించగా, భయంతో అందరూ దిక్కులా పారిపోయారు.

తేషాన్తు తే భయాక్రాన్తాః క్షత్రియాస్తత్ర తత్ర హి। అన్వవాయస్తు సుమహాన్ మహాంస్తత్ర ద్విజోత్తమాః ।। ౨౬.

వారిలో ఆ క్షత్రియులు భయంతో ఇక్కడ అక్కడ చెల్లాచెదురయ్యారు. అయినా అక్కడ గొప్ప వంశం ఏర్పడింది, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.

ప్రయతా ఇతి విఖ్యాతా దిక్షు సర్వ్వాసు ధార్మ్మికాః। ధృష్టస్య ధార్ష్టకం క్షత్రం రణధృష్టం బభూవ హ ।। ౨౬.

వారు అన్ని దిక్కులలో 'ప్రయతా'లు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధికెక్కారు. ధృష్టుని నుంచి ధార్ష్టక క్షత్రియులు, యుద్ధంలో ధైర్యంగా ఉండేవారు.

త్రిసాహస్రన్తు సగణం క్షత్రియాణాం మహాత్మనామ్। నభగస్య చ దాయాదో నాభాగో నామ వీర్య్యవాన్ ।। ౨౬.

వారి అనుచరులతో కలిసి మూడు వేల మంది మహాత్ములైన క్షత్రియులు ఉండేవారు. నభగుని వారసుడైన నభాగుడు, పరాక్రమవంతుడు.

అమ్బరీషస్తు నాభాగిర్విరూపస్తస్య చాత్మజః। పృషదశ్వో విరూపస్య తస్య పుత్రో రథీతరః ।। ౨౬.

నభాగుని కుమారుడు అంబరీషుడు, అతని కుమారుడు విరూపుడు, విరూపుని కుమారుడు పృషదశ్వుడు, అతని కుమారుడు రథీతరుడు.

ఏతే క్షత్రప్రసూతా వై పునశ్చాఙ్గిరసః స్మృతాః । రథీతరాణాం ప్రవరాః క్షాత్రోపేతా ద్విజాతయః ।। ౨౬.

వారు క్షత్రియ వంశంలో పుట్టినా, అంగిరసుని సంతానంగా కూడా గుర్తించబడ్డారు. రథీతరులలో ఉత్తములు, క్షత్రియ వంశాన్ని కలిగి ఉన్న బ్రాహ్మణులు.

క్షువతస్తు మనోః పూర్వ్వమిక్ష్యాకురభినిఃసృతః । తస్య పుత్రశతం త్వాసీదిక్ష్వాకోర్భూరిదక్షిణమ్ ।। ౨౬.

క్షువతుడు మనువుకు పెద్దవాడు. అతని నుంచి ఇక్ష్వాకు పుట్టాడు. అతనికి వంద మంది కుమారులు ఉండేవారు. ఇక్ష్వాకు చాలా దానశీలుడు.

తేషాం జ్యేష్ఠో వికుక్షిశ్చ నేమిర్దణ్డశ్చ తే త్రయః। శకునిప్రముఖాస్తస్య పుత్రాః పంచాశతస్తు తే ।। ౨౬.

వారిలో పెద్దవాడు వికుక్షి, నేమి, దండ — ఈ ముగ్గురు. అతనికి శకుని మొదలైన యాభై మంది కుమారులు.

ఉత్తరాపథదేశస్య రక్షితారో మహీక్షితః। చత్వారింశత్తథాష్టౌ చ దక్షిణస్యాఞ్చ తే దిశి ।। ౨౬.

ఉత్తరాపథ దేశాన్ని రక్షించిన రాజులు నలభై ఎనిమిది మంది, అలాగే దక్షిణ దిశలో కూడా ఉండేవారు.

వింశతిప్రముఖాస్తే తు దక్షిణాపథరక్షిణః। ఇక్ష్వాకుస్తు వికుక్షిం వై అష్టకాయామథాదిశేత్ ।। ౨౬.

అప్పటికే ఇరవై మంది ప్రధానులు దక్షిణ దిక్కును కాపాడుతూ ఉన్నారు. అప్పుడు ఇక్ష్వాకు, అష్టకా కార్యక్రమం కోసం వికుక్షిని ఆదేశించాడు.

రాజోవాచ।। మాంసమానయ శ్రాద్ధేయం మృగాన్ హత్వా మహాబల। శ్రాద్ధమద్య ను కర్తవ్యమష్టకాయాం న సంశయః ।। ౨౬.

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'శ్రాద్ధానికి మాంసం తీసుకురా. బలమైనవాడా, జంతువులను వేటాడి తేవాలి. ఈ రోజు అష్టకా శ్రాద్ధం తప్పకుండా చేయాలి.'

స గతస్తు మృగవ్యాం వై వచనాత్తస్య ధీమతః। మృగాన్ సహస్రశో హత్వా పరిశ్రాన్తశ్చ వీర్య్యవాన్। భక్షయచ్ఛశకన్తత్ర వికుక్షిర్మృగయాఙ్గతః ।। ౨౬.

ఆ జ్ఞానవంతుడి మాటలు వినిపించి వికుక్షి వేటకు వెళ్లాడు. వేలాది జంతువులను వేటాడి, అలసిపోయి, అక్కడే ఒక ముషికాన్ని తిన్నాడు.

ఆగతే స వికుక్షౌ తు సమాంసే సహసైనికే। వసిష్ఠఞ్చోదయామాస మాంసం ప్రోక్షయతామితి ।। ౨౬.

వికుక్షి మాంసంతో తన సైన్యంతో తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వసిష్ఠుడిని పిలిచి, 'ఈ మాంసాన్ని శుద్ధి చేయి' అని కోరాడు.

తథేతి చోదితో రాజ్ఞా విధివత్సముపస్థితః। స దృష్ట్వోపహతం మాంసం క్రుద్ధో రాజానమబ్రవీత్ ।। ౨౬.

రాజు చెప్పినట్లు వసిష్ఠుడు విధిగా మాంసాన్ని సిద్ధం చేశాడు. కానీ అది అపవిత్రమైందని చూసి, కోపంగా రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

శూద్రేణోపహతం మాంసం పుత్రేణ తవ పార్థివ। శశభక్షాదభోజ్యం వై తవ మాంసం మహాద్యుతే ।। ౨౬.

'రాజా! నీ కుమారుడు, శూద్రుడు, ముషికాన్ని తినడం వల్ల ఈ మాంసం అపవిత్రమైంది. మహాతేజస్వీ, నీ మాంసం శ్రాద్ధానికి అనర్హం.'

శశో దురాత్మనా పూర్వమరణ్యే భక్షితోఽనఘ। తేన మాంసమిదం దుష్టం పితౄణాం నృపసత్తమ ।। ౨౬.

'పాపహీనుడా రాజా! ఆ దుర్మార్గుడు అడవిలో ముందే ముషికాన్ని తిన్నాడు. అందువల్ల ఈ మాంసం పితృదేవతలకు అపవిత్రమైంది.'

ఇక్ష్వాకుస్తు తతః క్రుద్ధో వికుక్షిమిదమబ్రవీత్। పితృకర్మ్మణి నిర్ద్దిష్టో మయా త్వం మృగయాఙ్కతః। శశం భక్షయసేఽరణ్యే నిర్ఘృణః పూర్వ్వమద్య ను ।। ౨౬.

ఇక్ష్వాకు కోపంతో వికుక్షిని ఇలా అడిగాడు: 'నేను నిన్ను పితృకార్యానికి నియమించాను. నువ్వు వేటకు వెళ్లి, కార్యక్రమానికి ముందు అడవిలో ముషికాన్ని తిన్నావు. నిస్సహాయుడివి.'

తస్మాత్పరిత్యజామి త్వాం గచ్ఛ త్వం స్వేన కర్మ్మణా। ఏవమిక్ష్వాకునా త్యక్తో వసిష్ఠవచనాత్ సుతః ।। ౨౬.

'కాబట్టి, నేను నిన్ను వదిలేస్తున్నాను. నీవు నీ మార్గంలోకి వెళ్లిపో. వసిష్ఠుడి మాట విని, ఇక్ష్వాకు తన కుమారుణ్ణి త్యజించాడు.'

ఇక్ష్వాకౌ సంస్థితే తస్మిఞ్ఛశీ స పృథివీమిమామ్ । ప్రాప్తః పరమధర్మ్మాత్మా స చాయోధ్యాధిపోఽభవత్ ।। ౨౬.

ఇక్ష్వాకు పరమపదానికి వెళ్లిన తర్వాత, శశి ఈ భూమిని పొందాడు. అతడు పరమధర్మాన్ని కలిగి అయోధ్యకు అధిపతిగా అయ్యాడు.

తదాకరోత్స రాజ్యం వై వసిష్ఠపరినోదితః। తతః స్తేనేన సా పూర్ణో రాజ్యావస్థా మహీపతేః ।। ౨౬.

వసిష్ఠుడు ప్రోత్సహించడంతో అతడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. ఆ తరువాత, ఆ రాజు పాలనలో రాజ్యం సంపదతో నిండిపోయింది.

కాలేన గతవాంస్తత్ర స చ న్యూనతరాఙ్గతిమ్। జ్ఞాత్వైవమేతదాఖ్యానం నా విధిర్భక్షయేత్తు వై ।। ౨౬.

కాలక్రమంలో అతడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయి, తక్కువ స్థితిని పొందాడు. ఈ కథను తెలిసినవారు శ్రాద్ధంలో మాంసం తినకూడదని గ్రహించాలి.

మాం సభక్షయితాముత్ర యస్య మాంసమిహాజ్యహమ్। ఏతన్మాంసస్య మాంసత్వం ప్రవదన్తి మనీషిణః ।। ౨౬.

ఈ లోకంలో ఎవరు మాంసం తింటారో, పరలోకంలో వారి మాంసాన్ని నేనే తింటాను. మాంసానికి ఇదే స్వభావమని జ్ఞానులు చెబుతారు.

శశాదస్య తు దాయాదః కకుత్స్థో నామ వీర్య్యవాన్। ఇన్ద్రస్య వృషభూతస్య కకుత్స్థో జాయతే పురా ।। ౨౬.

శశికి కుమారుడిగా వీరుడైన కకుత్థుడు జన్మించాడు. ఇంద్రుడు ఎద్దుగా రూపం ధరించినప్పుడు కకుత్థుడు పుట్టాడు.