యేన త్వామావిశత్క్రోధో ధర్మ్మజ్ఞం సత్యవాదినమ్। న శక్యమేతన్మిథ్యా తు కర్త్తుం మాతుర్వచస్తవ ।। ౨౨.
నీకు కోపం వచ్చిందేమిటి? నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, నిజం చెప్పేవాడివి. తల్లి మాటలు అబద్ధంగా చేయడం సాధ్యం కాదు.
కృమయో మాంసమాదాయ యాస్యన్తి తు మహీం తవ। తతః పాదం మహాప్రాజ్ఞ పునః సంప్రాప్స్యసే సుఖమ్ ।। ౨౨.
పురుగు నీ మాంసాన్ని తీసుకొని భూమికి తీసుకెళ్తాయి. ఆ తరువాత, మహాజ్ఞానివా, నీ పాదం మళ్లీ లభించి, సుఖంగా ఉంటావు.
కృతమేవం వచః సత్యం మాతుస్తవ భవిష్యతి। శాపస్య పరిహారేణ త్వం చ త్రాతా భవిష్యసి ।। ౨౨.
ఇలా నీ తల్లి మాట నిజమవుతుంది. శాపం తొలగిపోతే, నువ్వు కూడా రక్షించబడతావు.
ఆదిత్యస్త్వబ్రవీత్ సంజ్ఞాం కిమర్థం తనయేషు వై। తుల్యేష్వప్యధికః స్నేహ ఏకస్మిన్ క్రియతే త్వయా ।। ౨౨.
అయితే ఆదిత్యుడు సంజ్ఞను అడిగాడు: "నీ పిల్లలు అందరూ సమానమే కదా, మరి ఒకరిని ఎక్కువగా ఎందుకు ప్రేమిస్తున్నావు?"
సా తత్పరిహరన్తీ వై నాచచక్షే వివస్వతః। ఆత్మనా స సమాధాయ యోగన్తథ్యమపశ్యత ।। ౨౨.
ఆమె దాన్ని తప్పించుకోవాలని, వివస్వత్కు చెప్పలేదు. కానీ అతడు మనస్సు ఏకాగ్రతతో యోగబలంతో నిజాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
తాం శప్తుకామో భగవాన్ నాశాయ కుపితః ప్రభుః । సా తత్సర్వం యథాతత్త్వమాచచక్షే వివస్వతః ।। ౨౨.
ఆ దైవుడు కోపంతో శపించాలనుకొని, సంజ్ఞను నాశనం చేయాలనుకున్నాడు. కానీ ఆమె అన్నీ నిజంగా వివస్వత్కు చెప్పింది.
వివస్వానథ తచ్ఛ్రుత్వా క్రుద్ధస్త్వష్టారమభ్యయాత్। త్వష్టా తు తం యథాన్యాయమర్చయిత్వా విభావసుమ్ ।। ౨౨.
అది విని, వివస్వాన్ కోపంతో త్వష్టను దగ్గరకు వెళ్లాడు. త్వష్టుడు, సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా, ఆ ప్రకాశవంతుడిని సత్కరించాడు.
నిర్ద్దగ్ధుకామం రోషేణ సాన్త్వయామాస వై శనైః। తవాతితేజసా యుక్తమిదం రూపం న శోభతే ।। ౨౨.
తన కోపంతో కాల్చేయాలనుకున్నా, త్వష్టుడు మృదువుగా శాంతింపజేశాడు: "నీకు ఉన్న అతిపెద్ద తేజస్సుతో ఈ రూపం నీవు ధరించడానికి తగదు."
అసహన్తీ తు తత్ సంజ్ఞా వనే చరతి శాద్వలే। ద్రక్ష్యతే తాం భవానద్య స్వాం భార్యాం శుభచారిణీమ్ ।। ౨౨.
ఆ తేజస్సును భరించలేక సంజ్ఞ పచ్చని అడవిలో తిరుగుతోంది. నీవు నేడు నీ స్వంత భార్యను, సద్గుణాలతో నడిచే ఆమెను చూస్తావు.
శ్లాఘ్యాం యౌవనసమ్పన్నాం యోగమాస్థాయ గోపతే। అనుకూలం భవేదేవం యది స్యాత్ సమయో మతః ।। ౨౨.
యౌవనంతో నిండిన, ప్రశంసించదగిన ఆమె యోగాన్ని ఆశ్రయించింది. గోపాలకా, సమయం అనుకూలంగా ఉంటే ఇది మంచిదే.
రూపం వివర్త్తయేదన్తే ఆద్యం శ్రేష్ఠమరిన్దమ। రూపం వివస్వతస్త్వాసీత్తిర్యగూర్ధ్వమధస్తథా ।। ౨౨.
శత్రువులను జయించినవాడా, చివరికి ఆ ప్రాథమికమైన, ఉత్తమమైన రూపం మారుతుంది. వివస్వత్కు ఉన్న రూపం అన్ని దిక్కులా, పైకీ, కిందకీ వ్యాపించింది.
తేనాసౌ వ్రీడితో దేవో రూపేణ తు దివస్పతిః। తస్మాత్త్వష్టా స చక్రం తు బహుమేనే మహాతపాః ।। ౨౨.
దాంతో ఆ దినపతి దేవుడు తన రూపం వల్ల సిగ్గుపడ్డాడు. అందుకే గొప్ప తపస్సు చేసిన త్వష్టుడు చక్రాన్ని చేయాలని భావించాడు.
అనుజ్ఞాతస్తతస్త్వష్టా రూపనిర్వర్త్తనాయ తు। తతోఽభ్యుపగమాత్త్వష్టా మార్త్తణ్డస్య వివస్వతః ।। ౨౨.
అనుమతి లభించాక త్వష్టుడు కొత్త రూపాన్ని సృష్టించేందుకు ముందుకు వచ్చాడు. అలా త్వష్టుడు మార్తండుడైన వివస్వత్కు దగ్గరికి చేరాడు.
భ్రమిమారోప్య తత్తేజః శాతయామాస తస్య వై। తత్తు నిర్భాసితన్తేజస్తేజసాపహృతేన తు ।। ౨౨.
ఒక చక్రాన్ని అమర్చి, అతని తేజస్సును త్వష్టుడు తగ్గించాడు. ఆ తేజస్సు వేరుగా వెలిగిపోయింది.
కాన్తాత్ కాన్తతరం ద్రష్టుమశుభం శుశుభే తతః। దదర్శ యోగమాస్థాయ స్వామ్భార్యాం వడవాం తథా ।। ౨౨.
తన భార్య కన్నా మరింత అందమైనవారిని చూడాలని ఆశించి, యోగబలంతో తన భార్యలో ఒక అశ్విని రూపాన్ని దర్శించాడు.
అదృశ్యాం సర్వభూతానాం తేజసా నియమేన చ। అశ్వరూపేణ మార్త్తణ్డస్తాం ముఖే సమభావయత్ ।। ౨౨.
అతడు తన తేజస్సుతో, సంకల్పంతో అందరికీ కనిపించకుండా, గుర్రం రూపంలో మారి, ఆమె నోటిలో ప్రవేశించాడు.
మైథునాయ విచేష్టన్తీ పరపుంసోపశఙ్కయా। సా తన్నిరధమచ్ఛుక్రం నాసికాభ్యాం వివస్వతః ।। ౨౨.
ఆమె, వేరొక వాడితో అనుమానం కలిగి, సంయోగానికి ఒప్పుకోకుండా, ఆ వివస్వత్కు తక్కువమైన వీర్యాన్ని తన ముక్కు ద్వారా బయటకు తోసింది.
దేవౌ తస్మాదజాయేతామశ్వినౌ భిషజాం వరౌ । నాసత్యశ్చైవ దస్రశ్చ స్మృతౌ ద్వావశ్వినావితి ।। ౨౨.
ఆ విధంగా, అశ్వినీదేవతలు జన్మించారు. వారు వైద్యులలో శ్రేష్ఠులు. నాసత్యుడు, దస్రుడు అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందారు.
మార్త్తణ్డస్య సుతావేతావష్టమస్య ప్రజాపతేః। తాన్తు రూపేణ కాన్తేన దర్శయామాస భాస్కరః ।। ౨౨.
వారు మర్తాండుని కుమారులు, ఎనిమిదవ ప్రజాపతి సావర్ణి. భాస్కరుడు ఆమెకు ఆకర్షణీయమైన రూపంలో దర్శనమిచ్చాడు.
సా తం దృష్ట్వాత్తదా భార్యా తుతోష చ ముమోహ చ। యమస్తు తేన శాపేన భృశమ్పీడితమానసః ।। ౨౨.
ఆమె అతన్ని చూసి సంతోషించి, మూర్చిపోయింది. ఆ శాపం వల్ల యముడు తీవ్రమైన మనోవేదనతో బాధపడుతూ ఉన్నాడు.
ధర్మ్మేణ రఞ్జయామాస ధర్మ్మరాజస్తతస్తు సః । సోఽలభత్ కర్మణా తేన శుభేన పరమద్యుతిః ।। ౨౨.
తర్వాత ధర్మరాజు ధర్మపరాయణతతో ఆమెను సంతోషపరిచాడు. ఆ శుభమైన కార్యం వల్ల అతడు పరమ తేజస్సును పొందాడు.
పితౄణామాధిపత్యఞ్చ లోకపాలత్వమేవ చ। మనుః ప్రజాపతిశ్చైవ సావర్ణిః స మహాయశాః ।। ౨౨.
అతడు పితృదేవతల అధిపత్యాన్ని, లోకపాలుని పదవిని, మానవులలో ప్రసిద్ధి చెందిన సావర్ణి ప్రజాపతిగా కూడా స్థానం పొందాడు.
భావ్యసౌ నాగతే తస్మిన్ మనుః సావర్ణికేఽన్తరే। మేరుపృష్ఠే సురమ్యే వై అద్యాపి చరతే ప్రభుః ।। ౨౨.
భవిష్యత్తులో సావర్ణి మన్వంతరంలో ఆ మనువు జన్మించవలసి ఉన్నాడు. ఇప్పటికీ ఆయన మేరు పర్వతంపై అందమైన ప్రదేశంలో విహరిస్తూ ఉన్నాడు.
భ్రాతా శనైశ్చరస్తత్ర గ్రహత్వం స తు లబ్ధవాన్। త్వష్టాఽను తేన రూపేణ విష్ణోశ్చక్రమకల్పయత్। మహాఽప్రతిహతం యుద్ధే దానవ ప్రతివారణే ।। ౨౨.
అక్కడ అతని సోదరుడు శనైశ్చరుడు గ్రహస్థానాన్ని పొందాడు. త్వష్టా ఆ రూపంతో విష్ణువు కోసం యుద్ధంలో దానవులను ఎదుర్కొనే మహాశక్తివంతమైన చక్రాన్ని తయారు చేశాడు.
యవీయసీ తయోర్యా తు యమునా చ యశస్వినీ। అభవత్ సా సరిచ్ఛ్రేష్ఠా యమునా లోకభావినీ ।। ౨౨.
వారిలో చిన్నదైన యమునా, లోకాలకు మేలు చేసే నదులలో శ్రేష్ఠమైన యమునగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
యస్తు జ్యేష్ఠో మహాతేజాః సర్గో యస్య తు సామ్ప్రతమ్। విస్తరం తస్య వక్ష్యామి మనోర్వైవస్వతస్య హ ।। ౨౨.
ఇప్పుడు నేను పెద్దవాడైన, మహాతేజస్సుతో ఉన్న, ప్రస్తుతం సృష్టి చేస్తున్న వైవస్వత మనువు సంతానాన్ని విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను.
ఇదం తు జన్మ దేవానాం శ్రృణుయాద్వా పఠేత వా। వైవస్వతస్య పుత్రాణాం సప్తానాన్తు మహౌజసామ్। ఆపదం ప్రాప్య ముచ్యేత ప్రాప్నుయాచ్చ మహద్యశః ।। ౨౨.
వైవస్వతుని ఏడుగురు మహాశక్తివంతమైన కుమారుల జన్మకథను ఎవరు వినినా లేదా పఠించినా, వారు అన్ని కష్టాలనుండి విముక్తి పొందుతారు, గొప్ప పేరు కూడా పొందుతారు.
సూత ఉవాచ।। తతో మన్వన్తరేఽతీతే చాక్షుషే దైవతైః సహ। వైవస్వతాయ మహతే పృథివీరాజ్యమాదిశత్ ।। ౨౩.
సూతుడు చెప్పాడు: చాక్షుష మన్వంతరం ముగిసిన తర్వాత, దేవతలతో కలిసి, భూమిపై పరిపాలనను వైవస్వతునికి అప్పగించారు.
తస్య వైవస్వతో వక్ష్యే సామ్ప్రతస్య మహాత్మనః। ఆనుపూర్వ్యేణ వై విప్రాః కీర్త్త్యమానం నిబోధత ।। ౨౩.
ఇప్పుడు నేను మహాత్ముడైన వైవస్వతుని వంశాన్ని క్రమంగా వివరించబోతున్నాను. మునులారా, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
మనోర్వైవస్వతస్యేహ సర్గమాదాయ సామ్ప్రతమ్ । మనోః ప్రథమజస్యాసన్ నవపుత్రాస్తు తత్సమాః ।। ౨౩.
ఈ వైవస్వత మనువు సృష్టిని వివరించబోతున్నాను. ఆ మనువుకు తొలుత తొమ్మిది మంది కుమారులు పుట్టారు.