వాయుపురాణమ్

హవిర్ద్ధానాత్షడాగ్నేయీ ధిషణాఽజనయత్సుతాన్। ప్రాచీనబర్హిషం శుక్రం గయం కృష్ణం వ్రజాజినౌ ।। ౨.

హవిర్దానుడు, అతని భార్య ధిషణతో కలిసి, ఆరుగురు కుమారులను పొందాడు: ప్రాచీనబర్హి, శుక్రుడు, గయుడు, కృష్ణుడు, వ్రజుడు, అజినుడు.

ప్రాచీనబర్హిర్భగవాన్ మహానాసీత్ ప్రజాపతిః। బలుశ్రుతతపోవీర్యైః పృథివ్యామేకరాఢసౌ। ప్రాచీనాగ్రాః కుశాస్తస్య తస్మాత్ప్రాచీన బర్హ్యసౌ ।। ౨.

ప్రాచీనబర్హి భగవంతుడు, గొప్ప ప్రజాపతి, బలంతో, తపస్సుతో, జ్ఞానంతో పేరుగాంచినవాడు. భూమిపై ఏకరాజుగా ఉండేవాడు. అతని కుశాలు తూర్పు వైపు ఉండేవి కనుక, అతడిని ప్రాచీనబర్హి అని పిలిచారు.

సముద్రతనయాయాన్తు కృతదారః స వై ప్రభుః। మహతస్తమసః పారే సవర్ణాయాం ప్రజాపతేః। సవర్ణాఽఽధత్త సాముద్రీ దశ ప్రాచీన బర్హిషః ।। ౨.

ఆ ప్రభువు సముద్ర కుమార్తె అయిన సవర్ణను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. మహత్తమమైన తిమిరాన్ని దాటి పుట్టిన సవర్ణ నుండి, ప్రాచీనబర్హికి పది కుమారులు పుట్టారు. వారిని ప్రచేతసులు అంటారు.

సర్వే ప్రచేతసో నామ ధనుర్వేదస్య పారగాః। అపృథగ్ధర్మచరణాస్తేఽతప్యన్త మహత్తపః। దశవర్షసహస్రాణి సముద్రసలిలేశయాః ।। ౨.

వారు అందరూ ప్రచేతసులు అని పిలవబడేవారు. ధనుర్వేదంలో నిపుణులు, ధర్మాన్ని ఏకముగా ఆచరించేవారు. వారు పదివేల సంవత్సరాలు సముద్ర జలాల్లో పడుకుని గొప్ప తపస్సు చేశారు.

తపశ్చరత్సు పృథివీం ప్రచేతఃసు మహీరుహాః। అరక్ష్యమాణామావవృర్బభూవాథ ప్రజాక్షయః ।। ౨.

ప్రచేతసులు తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు, భూమిపై చెట్లు నిర్బంధం లేకుండా పెరిగిపోయాయి. దాంతో ప్రాణులు తగ్గిపోవడం జరిగింది.

ప్రత్యాహతే తదా తస్మింశ్చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః । నాశకన్ మారుతో వాతుం వృతం ఖమభవద్ద్రుమైః। దశవర్షసహస్రాణి న శేకుశ్చేష్టితుం ప్రజాః ।। ౨.

ఆ చాక్షుష మను కాలానికి మధ్యలో, ఆకాశం చెట్లతో పూర్తిగా మూసుకుపోయి, గాలి ఊదలేకపోయింది. దాంతో పది వేలు సంవత్సరాలు ప్రాణులు కదలలేక, ఏ పనీ చేయలేక నిలిచిపోయారు.

తదుపశ్రుత్య తపసా సర్వే యుక్తాః ప్రచేతసః। ముఖేభ్యో వాయుమగ్నిఞ్చ ససృజుర్జ్జాతమన్యవః ।। ౨.

ఇలా జరిగిందని విని, తపస్సులో నిమగ్నమైన ప్రతిచేతసులు కోపంతో, తమ నోళ్ల నుండి గాలినీ, అగ్నినీ విడిచిపెట్టారు.

ఉన్మూలానథ తాన్ వృక్షాన్ కృత్వా వాయురశోషయత్। తానగ్నిరదహద్వోర ఏవమాసీద్ ద్రుమక్షయః ।। ౨.

ఆ తర్వాత గాలి ఆ చెట్లను పెకిలించి ఎండబెట్టింది. అగ్ని వాటిని కాల్చేసింది. ఈ విధంగా చెట్లు నాశనం అయ్యాయి.

ద్రుమక్షయమథో బుద్ధ్వా కిఞ్చిచ్ఛేషేషు శాఖిషు। ఉపగమ్యాబ్రవీదేతాన్ రాజా సోమః ప్రచేతసః ।। ౨.

చెట్ల నాశనం తెలిసిన తర్వాత, కొంత కొమ్మలు మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, సోముడు రాజు ప్రతిచేతసులను దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.

దృష్ట్వా ప్రయోజనం సర్వం లోకసన్తానకారణాత్। కోపన్త్యజత రాజానః సర్వం ప్రాచీనబర్హిషః ।। ౨.

ప్రపంచం కొనసాగేందుకు ఇది అవసరమని గ్రహించి, ప్రాచీనబర్హి రాజు ఇతర రాజులతో కలిసి తమ కోపాన్ని వదిలేశారు.

వృక్షాః క్షిత్యాం జనిష్యన్తి శామ్యేతామగ్నిమారుతౌ। రత్నభూతా తు కన్యేయం వృక్షాణాం వరవర్ణినీ ।। ౨.

మళ్ళీ భూమిపై చెట్లు పుట్టుతాయి. అగ్నీ గాలులు శాంతించాలి. ఈ కన్య, చెట్ల మధ్య ప్రకాశంగా కనిపించే ఈమె, వాటికి అమూల్యమైన రత్నం.

భవిష్యం జానతా హ్యేషా మయా గోభిర్వివర్ద్ధితా। మారిషా నామ నామ్నైషా వృక్షైరేవ వినిర్మితా। భార్యా భవతు వో హ్యేషా సోమగర్భవివర్ద్ధితా ।। ౨.

భవిష్యత్తు తెలుసుకుని, నేను ఈమెను ఆవులతో పోషించాను. ఈమె పేరు మారిషా. ఈమె చెట్ల నుండే ఏర్పడింది. సోముని ఆశీస్సుతో పెరిగిన ఈమె మీకు భార్యగా ఉండాలి.

యుష్మాకం తేజసోఽర్ద్ధేన మమ చార్ద్ధేన తేజసః। అస్యాముత్పత్స్యతే విద్వాన్ దక్షో నామ ప్రజాపతిః ।। ౨.

మీ తేజస్సులో సగం, నా తేజస్సులో సగంతో, ఈమె నుండి ఒక జ్ఞానవంతుడు పుట్టుతాడు. అతడే ప్రజాపతి దక్షుడు.

స ఇమాం దగ్ధభూయిష్ఠాం యుష్మత్తేజోమయేన వై। అగ్నినాగ్నిసమో భూయః ప్రజాః సంవర్ద్ధయిష్యతి ।। ౨.

మీ తేజస్సుతో నిండిన అతడు, అగ్నికి సమానంగా ఉండి, ఇప్పుడు ఎక్కువగా కాలిపోయిన భూమిపై మళ్ళీ ప్రాణులను పెంచుతాడు.

తతః సోమస్య వచనాజ్జగృహుస్తే ప్రచేతసః। సంహృత్య కోపం వృక్షేభ్యః పత్నీం ధర్మేణ మారిషామ్ ।। ౨.

అప్పుడు సోముని మాట విని, ప్రతిచేతసులు చెట్లపై ఉన్న కోపాన్ని తగ్గించుకుని, మారిషాను ధర్మబద్ధంగా భార్యగా స్వీకరించారు.

మారిషాయాం తతస్తే వై మనసా గర్భమాదధుః। దశభ్యస్తు ప్రచేతోభ్యో మారిషాయాం ప్రజాపతిః ।। ౨.

అప్పుడు వారు మారిషాలో మనసుతో గర్భాన్ని ఏర్పరిచారు. పది ప్రతిచేతసులు, మారిషా కలసి ప్రజాపతిని కనారు.

దక్షో జజ్ఞే మహాతేజాః సోమస్యాంశేన వీర్యవాన్ । అసృజన్మానసానాదౌ ప్రజా దక్షోఽథ మైథునాత్ ।। ౨.

దక్షుడు గొప్ప తేజస్సుతో, సోముని భాగంతో పుట్టాడు. మొదట దక్షుడు మనసు ద్వారా సృష్టిని చేశాడు, తరువాత సంయోగం ద్వారా సృష్టించాడు.

అచరాంశ్చ చరాంశ్చైవ ద్విపదోఽథ చతుష్పదాన్। విసృజ్య మనసా దక్షః పశ్చాదసృజత స్త్రియః ।। ౨.

దక్షుడు స్థిరమైనవాటిని, చలించే వాటిని, రెండు కాళ్లు ఉన్నవాటిని, నాలుగు కాళ్లు ఉన్నవాటిని మనసుతో సృష్టించాడు. తరువాత స్త్రీలను సృష్టించాడు.

దదౌ స దశ ధర్మాయ కశ్యపాయ త్రయోదశ। కాలస్య నయనే యుక్తాః సప్తవింశతిమిన్దవే ।। ౨.

అతడు పది కుమార్తెలను ధర్మునికి, పదమూడు కశ్యపునికి, కాలాన్ని నియంత్రించేందుకు ఇరవైఏడు కుమార్తెలను చంద్రునికి ఇచ్చాడు.

ఏభ్యో దత్త్వా తతోఽన్యా వై చతస్రోఽరిష్టనేమినే । ద్వే చైవ బాహుపుత్రాయ ద్వే చైవాఙ్గిరసే తథా। కన్యామేకాం కృశాశ్వాయ తేభ్యోఽపత్యం నిబోధత ।। ౨.

ఇవి ఇచ్చిన తర్వాత, నలుగురిని అరిష్టనేమికి, ఇద్దరిని బాహుపుత్రునికి, ఇద్దరిని అంగిరసునికి, ఒకరిని కృశాశ్వునికి ఇచ్చాడు. వీరి సంతానం గురించి వినండి.

అన్తరం చాక్షుషస్యాత్ర మనోః షష్ఠన్తు హీయతే। మనోర్వైవస్వతస్యాపి సప్తమస్య ప్రజాపతేః ।। ౨.

ఇక్కడ చాక్షుష మను మరియు ఆరవ మను మధ్య కాలాన్ని, అలాగే వైవస్వత మను ఏడవ ప్రజాపతి కాలాన్ని వదిలిపెట్టారు.

తాసు దేవాః ఖగా గావో నాగా దితిజదానవాః। గన్ధర్వోప్సరసశ్చైవ జజ్ఞిరేఽన్యాశ్చ జాతయః ।। ౨.

వారిలో నుండి దేవతలు, పక్షులు, పశువులు, నాగులు, దితి సంతానం, దానవులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు మరియు ఇతర జాతులు పుట్టాయి.

తతః ప్రభృతి లోకేఽస్మిన్ ప్రజా మైథునసమ్భవాః। సఙ్కల్పాద్దర్శనాత్స్పర్శాత్పూర్వేషాం సృష్టిరుచ్యతే ।। ౨.

అప్పటి నుండి ఈ లోకంలో ప్రాణులు సంయోగం ద్వారా పుడుతున్నారు. ముందుగా సంకల్పం, దర్శనం, స్పర్శ ద్వారా సృష్టి జరిగిందని చెబుతారు.

దేవానాం దానవానాఞ్చ దేవర్షీణాఞ్చ తే శుభః। సమ్భవః కథితః పూర్వం దక్షస్య చ మహాత్మనః ।। ౨.

దేవతలు, దానవులు, దేవర్షులు, మహాత్ముడైన దక్షుడు వీరందరి ఉద్భవం గురించి మునుపే వివరంగా చెప్పబడింది.

ప్రాణాత్ప్రజాపతేర్జన్మ దక్షస్య కథితం త్వయా। కథం ప్రచేతసత్వఞ్చ పునర్లేభే మహాతపాః ।। ౨.

ప్రజాపతి ప్రాణం నుంచి దక్షుని జననం నువ్వు వివరించావు. మరి, ఆ మహాతపస్వి మళ్లీ ప్రచేతసుడు ఎలా అయ్యాడో చెప్పు.

ఏతన్నః సంశయం సూత వ్యాఖ్యాతుం త్వమిహార్హసి। స దౌహిత్రశ్చ సోమస్య కథం శ్వశురతాఙ్గతః ।। ౨.

సూతా! మాకు ఈ సందేహం కలిగింది. దయచేసి వివరంగా చెప్పు. సోముని మనవడైన వాడు, ఎలా అతని మామయ్య అయ్యాడో చెప్పు.

ఉత్పత్తిశ్చ నిరోధశ్చ నిత్యం భూతేషు సత్తమాః। ఋషయోఽత్ర న ముహ్యన్తి విద్యావన్తశ్చ యే నరాః ।। ౨.

ఈ లోకంలో ఉన్నతమైన వారు, ఋషులు, జ్ఞానం కలిగిన మనుష్యులు — భూతాల ఉద్భవం, లయం ఎప్పుడూ జరుగుతుంటాయని తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ మాయలో పడరు.

యుగే యుగే భవన్త్యేతే సర్వే దక్షాదయో ద్విజాః । పునశ్చైవ నిరుధ్యన్తే విద్వాంస్తత్ర న ముహ్యతి ।। ౨.

ప్రతి యుగంలో దక్షుడు మొదలైనవారు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, మళ్లీ లయమవుతారు. దీనిలో జ్ఞానులు ఎలాంటి సందేహానికి లోనవ్వరు.

జ్యైష్‌ఠ్యం కానిష్ఠ్యమప్యేషాం పూర్వం నాసీద్ ద్విజోత్తమాః। తప ఏవ గరీయోఽభూత్ ప్రభావశ్చైవ కారణమ్ ।। ౨.

ద్విజశ్రేష్ఠులారా! అప్పట్లో వీరిలో పెద్దదనం, చిన్నదనం లేవు. తపస్సే గొప్పదిగా భావించబడేది. శక్తే కారణంగా ఉండేది.