వదస్వ కిం మయా కార్యం సా సంజ్ఞా తామథాబ్రవీత్। అహం యాస్యామి భద్రన్తే స్వమేవ భవనం పితుః ।। ౨౨.
"నేను ఏమి చేయాలి చెప్పు" అని అడిగింది. దానికి సంజ్ఞ ఇలా సమాధానం చెప్పింది: "నీ ఆశీర్వాదంతో నేను నా తండ్రి ఇంటికి వెళ్తాను."
త్వయేహ భవనే మహ్యం వస్తవ్యం నిర్విశఙ్కయా। ఇమౌ చ బాలకౌ మహ్యం కన్యా చ వరవర్ణినీ ।। ౨౨.
"నీవు భయపడకుండా ఇక్కడ నా స్థానంలో ఉండాలి. ఈ ఇద్దరు కుమారులు, మరియు నా అందమైన కుమార్తెను నీ సంరక్షణకు అప్పగిస్తున్నాను."
భర్త్రే వై నైవమాఖ్యేయమిదం భగవతే త్వయా। ఏవముక్తాబ్రవీత్ సంజ్ఞాం సంజ్ఞాయాః పార్థివీ తు సా ।। ౨౨.
"ఈ విషయం నా భర్తకు, ప్రభువుకి ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు." అని సంజ్ఞ చెప్పగా, భూమిలో పుట్టిన ఆ మహిళ సంజ్ఞను ఉద్దేశించి ఇలా అంది.
ఆకాశగ్రహణాద్దేవి ఆశయం నైవ కర్హిచిత్। ఆఖ్యాస్యామి మతం తుభ్యం గచ్ఛ దేవి స్వమాలయమ్ ।। ౨౨.
"దేవీ, ఆకాశాన్ని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించినా, గమ్యం చేరలేరు. నేను నీ మాటలు పాటిస్తాను. దేవీ, నీవు నీ ఇంటికి వెళ్ళు."
సమాధాయ చ తాం సంజ్ఞా తథేత్యుక్తా తయా చ సా। త్వష్టుః సమీపమగమద్వ్రీడితేవ తపస్వినీ ।। ౨౨.
ఆమె అంగీకరించగా, సంజ్ఞ కూడా "అలాగే" అని చెప్పి, సిగ్గుతో తపస్సు చేసే త్వష్టృవద్దకు వెళ్లింది.
పితా తామాగతాం దృష్ట్వా క్రుద్ధః సంజ్ఞామథాబ్రవీత్। భర్తుః సమీపం గచ్ఛ త్వం మా జుగుప్స దివాకరమ్ ।। ౨౨.
తన కుమార్తె సంజ్ఞను చూసి, ఆమె తండ్రి కోపంతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు నీ భర్తవద్దకు వెళ్ళు. ఆ ప్రకాశవంతుడిని తక్కువగా చూడవద్దు."
సైవముక్తా తదా పిత్రా నియుక్తా చ పునః పునః। వర్షాణాన్తు సహస్రం వై వసతి స్మ పితుర్గృహే ।। ౨౨.
తండ్రి ఇలా పలుమార్లు చెప్పగా, సంజ్ఞ వెళ్ళకుండా తన తండ్రి ఇంట్లో వెయ్యేళ్ళు నివసించింది.
భర్తుః సమీపం గచ్ఛ త్వం నియుక్తా చ పునః పునః। అగమద్వడవా భూత్వాచ్ఛాద్య రూపమనిన్దితా। ఉత్తరాన్ సా కురూన్ గత్వా తృణాన్యథ చచార సా ।। ౨౨.
తన భర్తవద్దకు వెళ్ళమని మళ్లీ మళ్లీ ఆదేశించగా, ఆమె తన రూపాన్ని మార్చుకొని, ఒక గాడిదగా మారి, ఉత్తర కురుల దేశానికి వెళ్లి అక్కడ గడ్డి మేకింది.
ద్వితీయాయాన్తు సంజ్ఞాయాం సంజ్ఞేయమితి చిన్త్యతామ్। ఆదిత్యో జనయామాస పుత్రావాదిత్యవర్చసౌ ।। ౨౨.
రెండవ సంజ్ఞ నుండి, సూర్యుడు తన తేజస్సుతో కూడిన ఇద్దరు కుమారులను పుట్టించాడు.
పూర్వజస్య మనోస్తుల్యౌ సాదృశ్యేన తు తౌ ప్రభూ । శ్రుతశ్రవం తు ధర్మ్మజ్ఞం శ్రుతకర్మ్మాణమేవ చ ।। ౨౨.
వారు ఇద్దరూ మునుపటి మనువు లాగా ఉండేవారు. వారిలో ఒకడు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన శ్రుతశ్రవ, మరొకడు శ్రుతకర్ముడు.
శ్రుతశ్రవా మనుః సోఽపి సావర్ణిర్వైభవిష్యతి। శ్రుతకర్మ్మా తు విజ్ఞేయో గ్రహో వై యః శనైశ్చరః ।। ౨౨.
శ్రుతశ్రవుడు మనువు, భవిష్యత్తులో సావర్ణి అని పిలవబడతాడు. శ్రుతకర్ముడు శనైశ్చరుడు అనే గ్రహంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
మనురేవాభవత్సో వై సావర్ణ్య ఇతి బుధ్యతే। సంజ్ఞా తు పార్థివీ సా వై స్వస్య పుత్రస్య వై తదా ।। ౨౨.
అతడు నిజంగా సావర్ణి మనువుగా మారాడు. భూమిలో పుట్టిన సంజ్ఞ తన కుమారుడిపై అప్పట్లో ఎక్కువ ప్రేమ చూపింది.
చకారాభ్యధికం స్నేహం న తథా పూర్వజేషు వై। మనుస్తచ్చాక్షమత్సర్వం యమస్తద్వై న చాక్షమత్ ।। ౨౨.
ఆమె అతనిపై మునుపటి పిల్లలకంటే ఎక్కువ ప్రేమ చూపింది. మనువు దాన్ని సహించగా, యముడు మాత్రం సహించలేదు.
బహుశో యస్యమానస్తు సాపత్న్యాదతిదుఃఖితః। తాం వై రోషాచ్చ బాల్యాచ్చ భావినోఽర్థస్య వై బలాత్ ।। ౨౨.
తన సతీమాత తరచూ దుఃఖపరిచేది. చిన్నదనంతో, కోపంతో, భవిష్యత్తులో జరగబోయే విషయాల బలంతో యముడు బాధపడ్డాడు.
పదా సన్తర్జయామాస సంజ్ఞాం చైవ స్వతో యమః। సా శశావ తతః క్రోధాత్ సవర్ణా జననీ యమమ్ ।। ౨౨.
యముడు తన కాలితో సంజ్ఞను బెదిరించాడు. దాంతో కోపంతో సవర్ణా అనే తల్లి యముని శపించింది.
పదా తర్జయసే యస్మాత్ పితృభార్యాం యశస్వినీమ్। తస్మాత్తవైష చరణః పతిష్యతి న సంశయః ।। ౨౨.
"నీవు నీ తండ్రి భార్యను, మహిమాన్వితురాలిని కాలితో బెదిరించావు కాబట్టి, నీ కాలు తప్పక ఊడిపోతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
యమస్తు తేన శాపేన భృశం పీడితమానసః। మనునా సహ ధర్మ్మాత్మా పితుః సర్వ్వం న్యవేదయత్ ।। ౨౨.
ఆ శాపం వల్ల యముడు ఎంతో మనస్సు బాధతో, ధర్మాన్ని పాటించే మనువుతో కలిసి, తండ్రికి జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పాడు.
భృశం శాపభయోద్విగ్నః సంజ్ఞావాక్యైర్వినిర్జితః। బాల్యాద్వా యది వా మోహాన్మాం భవాంస్త్రాతుమర్హతి ।। ౨౨.
శాప భయంతో ఎంతో కలవరపడి, జ్ఞానమాటలతో కూడా ఓడిపోయాను. చిన్నతనం వల్లా, లేక మాయ వల్లా అయినా, మీరు నన్ను రక్షించాలి.
శప్తోఽహమస్మిఁల్లోకేశ జనన్యా తపతాం వర। తవ ప్రసాదో నస్త్రాతుం హ్యేతస్మాన్మహతో భయాత్ ।। ౨౨.
లోకాధిపతీ, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను తల్లి శపించింది. మీ దయతో ఈ మహా భయం నుంచి మమ్మల్ని తప్పించండి.
వివస్వానేవముక్తస్తు యమం ప్రోవాచ వై ప్రభుః। అసంశయం పుత్ర మహద్భవిష్యం తత్ర కారణమ్ ।। ౨౨.
ఇలా యముడు అడిగినపుడు, వివస్వాన్ యముని చూచి, "నిస్సందేహంగా, దీనికొక గొప్ప కారణం ఉంది కుమారా," అని అన్నాడు.
యేన త్వామావిశత్క్రోధో ధర్మ్మజ్ఞం సత్యవాదినమ్। న శక్యమేతన్మిథ్యా తు కర్త్తుం మాతుర్వచస్తవ ।। ౨౨.
నీకు కోపం వచ్చిందేమిటి? నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, నిజం చెప్పేవాడివి. తల్లి మాటలు అబద్ధంగా చేయడం సాధ్యం కాదు.
కృమయో మాంసమాదాయ యాస్యన్తి తు మహీం తవ। తతః పాదం మహాప్రాజ్ఞ పునః సంప్రాప్స్యసే సుఖమ్ ।। ౨౨.
పురుగు నీ మాంసాన్ని తీసుకొని భూమికి తీసుకెళ్తాయి. ఆ తరువాత, మహాజ్ఞానివా, నీ పాదం మళ్లీ లభించి, సుఖంగా ఉంటావు.
కృతమేవం వచః సత్యం మాతుస్తవ భవిష్యతి। శాపస్య పరిహారేణ త్వం చ త్రాతా భవిష్యసి ।। ౨౨.
ఇలా నీ తల్లి మాట నిజమవుతుంది. శాపం తొలగిపోతే, నువ్వు కూడా రక్షించబడతావు.
ఆదిత్యస్త్వబ్రవీత్ సంజ్ఞాం కిమర్థం తనయేషు వై। తుల్యేష్వప్యధికః స్నేహ ఏకస్మిన్ క్రియతే త్వయా ।। ౨౨.
అయితే ఆదిత్యుడు సంజ్ఞను అడిగాడు: "నీ పిల్లలు అందరూ సమానమే కదా, మరి ఒకరిని ఎక్కువగా ఎందుకు ప్రేమిస్తున్నావు?"
సా తత్పరిహరన్తీ వై నాచచక్షే వివస్వతః। ఆత్మనా స సమాధాయ యోగన్తథ్యమపశ్యత ।। ౨౨.
ఆమె దాన్ని తప్పించుకోవాలని, వివస్వత్కు చెప్పలేదు. కానీ అతడు మనస్సు ఏకాగ్రతతో యోగబలంతో నిజాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
తాం శప్తుకామో భగవాన్ నాశాయ కుపితః ప్రభుః । సా తత్సర్వం యథాతత్త్వమాచచక్షే వివస్వతః ।। ౨౨.
ఆ దైవుడు కోపంతో శపించాలనుకొని, సంజ్ఞను నాశనం చేయాలనుకున్నాడు. కానీ ఆమె అన్నీ నిజంగా వివస్వత్కు చెప్పింది.
వివస్వానథ తచ్ఛ్రుత్వా క్రుద్ధస్త్వష్టారమభ్యయాత్। త్వష్టా తు తం యథాన్యాయమర్చయిత్వా విభావసుమ్ ।। ౨౨.
అది విని, వివస్వాన్ కోపంతో త్వష్టను దగ్గరకు వెళ్లాడు. త్వష్టుడు, సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా, ఆ ప్రకాశవంతుడిని సత్కరించాడు.
నిర్ద్దగ్ధుకామం రోషేణ సాన్త్వయామాస వై శనైః। తవాతితేజసా యుక్తమిదం రూపం న శోభతే ।। ౨౨.
తన కోపంతో కాల్చేయాలనుకున్నా, త్వష్టుడు మృదువుగా శాంతింపజేశాడు: "నీకు ఉన్న అతిపెద్ద తేజస్సుతో ఈ రూపం నీవు ధరించడానికి తగదు."
అసహన్తీ తు తత్ సంజ్ఞా వనే చరతి శాద్వలే। ద్రక్ష్యతే తాం భవానద్య స్వాం భార్యాం శుభచారిణీమ్ ।। ౨౨.
ఆ తేజస్సును భరించలేక సంజ్ఞ పచ్చని అడవిలో తిరుగుతోంది. నీవు నేడు నీ స్వంత భార్యను, సద్గుణాలతో నడిచే ఆమెను చూస్తావు.
శ్లాఘ్యాం యౌవనసమ్పన్నాం యోగమాస్థాయ గోపతే। అనుకూలం భవేదేవం యది స్యాత్ సమయో మతః ।। ౨౨.
యౌవనంతో నిండిన, ప్రశంసించదగిన ఆమె యోగాన్ని ఆశ్రయించింది. గోపాలకా, సమయం అనుకూలంగా ఉంటే ఇది మంచిదే.