వాయుపురాణమ్

అసూత తపసా సా తు మనుం జ్యేష్ఠం వివస్వతః। యమౌ పునరసూతాసౌ యమఞ్చ యమునాఞ్చ హ ।। ౨౨.

ఆమె తపస్సుతో వివస్వంతునికి పెద్దవాడైన మనువును కనింది. మళ్లీ, ఆమె యముడు, యమున అనే ఇద్దరు కవలలను ప్రసవించింది.

సా తు గత్వా కురూన్ దేవీ వడవారూపధారిణీ। సవితుశ్చాశ్వరూపస్య నాసికాభ్యాం తు తౌ స్మృతౌ ।। ౨౨.

ఆ దేవి, గుర్రపు రూపం ధరించి కురుల దేశానికి వెళ్లింది. గుర్రపు రూపంలో ఉన్న సవితృ నాసికల ద్వారా ఆ ఇద్దరూ జన్మించినవారిగా గుర్తించబడ్డారు.

అసూత సా మహాభాగా త్వన్తరిక్షేఽశ్వినౌ కిల। నాసత్యఞ్చైవ దస్రఞ్చ మార్త్తణ్డస్యాత్మజావుభౌ ।। ౨౨.

ఆ మహాభాగ్యవంతురాలు, ఆకాశంలో నాసత్యుడు, దస్రుడు అనే అశ్వినులను కనింది. వీరిద్దరూ మార్తాండుని కుమారులు.

ఋషయ ఊచుః।। కస్మాన్మార్త్తణ్డ ఇత్యేష వివస్వానుచ్యతే బుధైః। కిమర్థం సాఽశ్వరూపా వై నాసికాభ్యామసూయత। ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామస్తత్త్వం విబ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౨౨.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: జ్ఞానులు వివస్వంతుని ఎందుకు మార్తాండుడు అని పిలుస్తారు? ఆమె గుర్రపు రూపంలో నాసికల ద్వారా ఎందుకు ప్రసవించింది? ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము. దయచేసి మాకు వివరించండి.

సూత ఉవాచ।। చిరోత్పన్నమతిర్భిన్నమణ్డం త్వష్ట్రా విదారితమ్। దృష్ట్వా గర్భవధాద్భీతః కశ్యపో దుఃశితోఽభవత్ ।। ౨౨.

సూతుడు చెప్పాడు: చాలా కాలంగా పెరిగిన గుడ్డును త్వష్టృ విడగొట్టగా, లోపల ఉన్న శిశువు నాశనం అయినదాన్ని చూసి, కశ్యపుడు భయంతో బాధపడ్డాడు.

అణ్డే ద్విధాకృతే త్వణ్డం దృష్ట్వా త్వష్టారమబ్రవీత్। నైతదణ్డం భవాన్నూనం మార్త్తణ్డస్త్వం భవానఘ ।। ౨౨.

ఆ గుడ్డు రెండు భాగాలుగా విడిపోయినప్పుడు, త్వష్టృను చూసి, 'ఇది నిజంగా గుడ్డు కాదు; నీవు మార్తాండుడవు, పాపరహితుడవు' అని అన్నాడు.

న ఖల్వయం మృతోఽణ్డే చ ఇతి స్నేహాత్ పితాఽబ్రవీత్। తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా నామాన్వర్థముదాహరత్ ।। ౨౨.

'ఇతడు గుడ్డులో చనిపోలేదు' అని తండ్రి ప్రేమతో అన్నాడు. ఆ మాట విని, ఆ పేరును అర్థప్రాయంగా పెట్టారు.

యన్మార్త్తణ్డో భవేత్యుక్తః పిత్రాఽణ్డే వై ద్విధా కృతే। తస్మాద్వివస్వాన్మార్త్తణ్డః పురాణజ్ఞైర్విభాష్యతే ।। ౨౨.

తండ్రి గుడ్డు రెండు భాగాలుగా విడిపోయినప్పుడు 'నీవు మార్తాండుడు' అని అన్నందువల్ల, పురాణాలను తెలిసినవారు వివస్వంతుని మార్తాండుడు అని పిలుస్తారు.

తతః ప్రజాః ప్రవక్ష్యామి మార్త్తణ్డస్య వివస్వతః। విజజ్ఞే సవితుః సంజ్ఞాభార్యాయాన్తు త్రయం పురా ।। ౨౨.

ఇప్పుడు నేను మార్తాండుడు అయిన వివస్వంతుని సంతానాన్ని చెబుతాను. ప్రాచీన కాలంలో, సవితృ భార్య అయిన సంజ్ఞ నుండి ముగ్గురు జన్మించారు.

మనుర్యవీయాన్ సావర్ణిః సంజ్ఞాయాఞ్చ తథాశ్వినౌ। శనైశ్చరశ్చ సప్తైతే మార్త్తణ్డస్యాత్మజాః స్మృతాః ।। ౨౨.

మనువు, చిన్నవాడు అయిన సావర్ణి, సంజ్ఞ నుండి అశ్వినులు, అలాగే శనైశ్చరుడు—ఈ ఏడుగురు మార్తాండుని కుమారులుగా గుర్తించబడ్డారు.

వివస్వాన్ కశ్యపాజ్జజ్ఞే దాక్షాయణ్యాం మహాయశాః। తస్య భార్యాఽభవత్త్వాష్ట్రీ మహాదేవీ వివస్వతః। సురేణురితి విఖ్యాతా పునః సంజ్ఞేతి విశ్రుతా ।। ౨౨.

పెద్ద కీర్తి కలిగిన వివస్వంతుడు కశ్యపుడు, దాక్షాయణి నుండి జన్మించాడు. అతని భార్య త్వష్టృ కుమార్తె, మహాదేవి, వివస్వంతునికి సురేణువు అని ప్రసిద్ధి, తరువాత సంజ్ఞ అని పిలవబడింది.

సా తు భార్యా భగవతో మార్త్తణ్డస్యాతితేజసః। నాతుష్యద్భర్తృరూపేణ రూపయౌవనశాలినీ ।। ౨౨.

ఆమె అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న మార్తాండుని భార్య. అందం, యవ్వనం కలిగినప్పటికీ, భర్త రూపం ఆమెకు నచ్చలేదు.

ఆదిత్యస్య హి తద్రూపం మార్త్తణ్డస్య హి తేజసా। గోత్రేషు ప్రతిరుద్ధం వై నాతి కాన్తమివాభవత్ ।। ౨౨.

ఆదిత్యుడైన మార్తాండుని రూపం అతని తేజస్సు వల్ల వంశాలలో అదుపులో ఉండేది. అది అంత ఆకర్షణీయంగా కనిపించలేదు.

న ఖల్వయం మృతో హ్యణ్డే ఇతి స్నేహాత్తమబ్రవీత్ । అజ్ఞానః కశ్యపః స్నేహాన్మార్త్తణ్డ ఇతి చోచ్యతే ।। ౨౨.

'ఇతడు గుడ్డులో చనిపోలేదు' అని తండ్రి ప్రేమతో అన్నాడు. అజ్ఞానంతో, ప్రేమతో కశ్యపుడు అతనిని మార్తాండుడు అని పిలిచాడు.

తేజస్త్వభ్యధికం తస్య నిత్యమేవ వివస్వతః। యేనాపి తాపయామాస త్రీల్లోఁకాన్ కశ్యపాత్మజః ।। ౨౨.

వివస్వంతునికి ఎప్పుడూ అపారమైన తేజస్సు ఉండేది. ఆ తేజంతో కశ్యపుని కుమారుడు మూడు లోకాల్నీ కాల్చాడు.

త్రీణ్యపత్యాని సంజ్ఞాయాం జనయామాస వై రవిః । ద్వౌ సుతౌ తు మహావీర్యౌ కన్యాం కాలిన్దిమేవ చ ।। ౨౨.

రవి సంజ్ఞతో ముగ్గురు పిల్లలను కనాడు. ఇద్దరు మహాశక్తివంతులైన కుమారులు, ఒక కుమార్తె కాలిందిని.

మనుర్వివస్వతో జ్యేష్ఠః శ్రాద్ధదేవః ప్రజాపతిః। తతో యమో యమీ చైవ యమజౌ సంబభూవతుః ।। ౨౨.

వివస్వంతునికి పెద్దవాడైన మనువు, శ్రాద్ధదేవుడు, ప్రజాపతి. తరువాత యముడు, యమీ అనే కవలలు జన్మించారు.

శాన్తవర్ణన్తు తద్రూపం దృష్ట్వా సంజ్ఞా వివస్వతః। అసహన్తీ స్వకాం జాయాం సవర్ణాం నిర్మమే పునః ।। ౨౨.

ఆ శాంతమైన రూపాన్ని చూసి వివస్వంతుడు స్పృహ కోల్పోయాడు. తన భార్యను భరించలేక, సవర్ణ అనే మరో భార్యను మళ్లీ సృష్టించాడు.

మహీమయీ తు సా నారీ తస్యాశ్ఛాయాసముద్గతా। ప్రాఞ్జలిః ప్రయతా భూత్వా పునః సంజ్ఞామభాషత ।। ౨౨.

ఆ భూమితో కూడిన ఆ మహిళ, తన నీడ నుండి బయటికి వచ్చి, చేతులు జోడించి భక్తితో మళ్లీ సంజ్ఞను ఉద్దేశించి మాట్లాడింది.

వదస్వ కిం మయా కార్యం సా సంజ్ఞా తామథాబ్రవీత్। అహం యాస్యామి భద్రన్తే స్వమేవ భవనం పితుః ।। ౨౨.

"నేను ఏమి చేయాలి చెప్పు" అని అడిగింది. దానికి సంజ్ఞ ఇలా సమాధానం చెప్పింది: "నీ ఆశీర్వాదంతో నేను నా తండ్రి ఇంటికి వెళ్తాను."

త్వయేహ భవనే మహ్యం వస్తవ్యం నిర్విశఙ్కయా। ఇమౌ చ బాలకౌ మహ్యం కన్యా చ వరవర్ణినీ ।। ౨౨.

"నీవు భయపడకుండా ఇక్కడ నా స్థానంలో ఉండాలి. ఈ ఇద్దరు కుమారులు, మరియు నా అందమైన కుమార్తెను నీ సంరక్షణకు అప్పగిస్తున్నాను."

భర్త్రే వై నైవమాఖ్యేయమిదం భగవతే త్వయా। ఏవముక్తాబ్రవీత్ సంజ్ఞాం సంజ్ఞాయాః పార్థివీ తు సా ।। ౨౨.

"ఈ విషయం నా భర్తకు, ప్రభువుకి ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు." అని సంజ్ఞ చెప్పగా, భూమిలో పుట్టిన ఆ మహిళ సంజ్ఞను ఉద్దేశించి ఇలా అంది.

ఆకాశగ్రహణాద్దేవి ఆశయం నైవ కర్హిచిత్। ఆఖ్యాస్యామి మతం తుభ్యం గచ్ఛ దేవి స్వమాలయమ్ ।। ౨౨.

"దేవీ, ఆకాశాన్ని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించినా, గమ్యం చేరలేరు. నేను నీ మాటలు పాటిస్తాను. దేవీ, నీవు నీ ఇంటికి వెళ్ళు."

సమాధాయ చ తాం సంజ్ఞా తథేత్యుక్తా తయా చ సా। త్వష్టుః సమీపమగమద్వ్రీడితేవ తపస్వినీ ।। ౨౨.

ఆమె అంగీకరించగా, సంజ్ఞ కూడా "అలాగే" అని చెప్పి, సిగ్గుతో తపస్సు చేసే త్వష్టృవద్దకు వెళ్లింది.

పితా తామాగతాం దృష్ట్వా క్రుద్ధః సంజ్ఞామథాబ్రవీత్। భర్తుః సమీపం గచ్ఛ త్వం మా జుగుప్స దివాకరమ్ ।। ౨౨.

తన కుమార్తె సంజ్ఞను చూసి, ఆమె తండ్రి కోపంతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు నీ భర్తవద్దకు వెళ్ళు. ఆ ప్రకాశవంతుడిని తక్కువగా చూడవద్దు."

సైవముక్తా తదా పిత్రా నియుక్తా చ పునః పునః। వర్షాణాన్తు సహస్రం వై వసతి స్మ పితుర్గృహే ।। ౨౨.

తండ్రి ఇలా పలుమార్లు చెప్పగా, సంజ్ఞ వెళ్ళకుండా తన తండ్రి ఇంట్లో వెయ్యేళ్ళు నివసించింది.

భర్తుః సమీపం గచ్ఛ త్వం నియుక్తా చ పునః పునః। అగమద్వడవా భూత్వాచ్ఛాద్య రూపమనిన్దితా। ఉత్తరాన్ సా కురూన్ గత్వా తృణాన్యథ చచార సా ।। ౨౨.

తన భర్తవద్దకు వెళ్ళమని మళ్లీ మళ్లీ ఆదేశించగా, ఆమె తన రూపాన్ని మార్చుకొని, ఒక గాడిదగా మారి, ఉత్తర కురుల దేశానికి వెళ్లి అక్కడ గడ్డి మేకింది.

ద్వితీయాయాన్తు సంజ్ఞాయాం సంజ్ఞేయమితి చిన్త్యతామ్। ఆదిత్యో జనయామాస పుత్రావాదిత్యవర్చసౌ ।। ౨౨.

రెండవ సంజ్ఞ నుండి, సూర్యుడు తన తేజస్సుతో కూడిన ఇద్దరు కుమారులను పుట్టించాడు.

పూర్వజస్య మనోస్తుల్యౌ సాదృశ్యేన తు తౌ ప్రభూ । శ్రుతశ్రవం తు ధర్మ్మజ్ఞం శ్రుతకర్మ్మాణమేవ చ ।। ౨౨.

వారు ఇద్దరూ మునుపటి మనువు లాగా ఉండేవారు. వారిలో ఒకడు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన శ్రుతశ్రవ, మరొకడు శ్రుతకర్ముడు.