వాయుపురాణమ్

ఋషయ ఊచుః ।। వంశానామానుపూర్వ్యేణ రాజ్ఞాఞ్చామితతేజసామ్। స్థితిఞ్చైషాం ప్రభావఞ్చ బ్రూహి నః పరిపృచ్ఛతామ్ ।। ౨౨.

ఋషులు చెప్పారు: వంశాలను, అపార తేజస్సు గల రాజులను, వారి స్థితిని, మహిమను క్రమంగా మాకు వివరించండి.

ఏవముక్తస్తతః సూతస్తథాఽసౌ లోమహర్షణః। శుశ్రూషాముత్తరాఖ్యానే ఋషీణాం వాక్యకోవిదః ।। ౨౨.

అలా అడిగిన తర్వాత, సూతుడు లోమహర్షణుడు, ఋషుల మాటల్లో నైపుణ్యం కలవాడు, తరువాతి కథను వినేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

ఆఖ్యానకుశలో భూయః పరం వాక్యమువాచ హ । బ్రువతో మే నిబోధస్వ ఋషిరాహ యథా మమ ।। ౨౨.

కథ చెప్పడంలో నిపుణుడైన అతడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: "ఋషి నాకు చెప్పినదాన్ని నేను చెప్పినట్టు నీవు జాగ్రత్తగా విను."

వంశానామానుపూర్వ్యేణ రాజ్ఞాఞ్చామితతేజసామ్। స్థితిం చైషాం ప్రభావఞ్చ బ్రువతో మే నిబేధత ।। ౨౨.

రాజుల వంశాలను, వారి స్థితిని, మహత్తును వరుసగా నేను చెప్పబోతున్నాను. దయచేసి వినండి.

వరుణస్య పత్నీ సాముద్రీ శునోదేవీత్యుదాహృతా । తస్యాః పుత్రౌ కలిర్వైద్యః సుతా చ సురసున్దరీ ।। ౨౨.

వరుణుని భార్య సముద్రజనని, శునోదేవి అని కూడా పిలవబడే ఆమెకు, ఇద్దరు కుమారులు కలి, వైద్యుడు, ఒక కుమార్తె సురసుందరి పుట్టారు.

కలి పుత్రౌ మహావీర్యౌ జయశ్చ విజయశ్చ హ। వైద్యపుత్రౌ ఘృణిశ్చైవ మునిశ్చైవ మహాబలౌ ।। ౨౨.

కలి కుమారులు జయుడు, విజయుడు గొప్ప శక్తివంతులు; వైద్యుని కుమారులు ఘృణి, ముని కూడా బలవంతులు.

ప్రజానామత్తుకామానామన్యోన్యస్య ప్రభక్షిణౌ। భక్షయిత్వా తావన్యోన్యం వినాశం సమవాపతుః ।। ౨౨.

ప్రజలను తినాలనే కోరికతో ఆ ఇద్దరూ ఒకరినొకరు తినేసి, చివరకు నాశనం అయ్యారు.

కలిః సురాయాం సఞ్జజ్ఞే తస్య పుత్రో మదః స్మృతః । త్వాష్ట్రీ హింసా కలేర్భార్య్యా జ్యేష్ఠా యా నికృతిః స్మృతా ।। ౨౨.

కలి దేవతలలో జన్మించాడు; అతని కుమారుడు మద అని పిలవబడతాడు. కలికి భార్య త్వష్ట్రి, ఆమెకు అక్క నికృతి, హింస అని గుర్తించబడింది.

అసూతాన్యాన్ కలేః పుత్రాంశ్చతురః పురుషాదకాన్। నాకం విఘ్నం చ విఖ్యాతం సద్రమం విధమన్తథా ।। ౨౨.

ఆమె కలికి మరొక నలుగురు కుమారులను కనింది. వారు మానవ భక్షకులు: నాక, విఘ్న, సద్రమ, విధమ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధులు.

అశిరస్కస్తయోర్విఘ్నో నాకశ్చైవాశరీరవాన్। సద్రమశ్చైక హస్తోఽభూద్విధమశ్చైకపాత్స్మృతః ।। ౨౨.

వారిలో విఘ్నుడు తలలేనివాడు, నాకుడు శరీరం లేనివాడు, సద్రముడు ఒక్క చేతితో, విధముడు ఒక్క కాళితో గుర్తించబడతారు.

సద్రమస్య తథా పత్నీ తామసీ పూతనా స్మృతా । రేవతీ విధమస్యాపి తయోః పుత్రాః సహస్రశః ।। ౨౨.

సద్రమునికి భార్య తామసి, పూతన అని పిలుస్తారు; విధమునికి భార్య రేవతి. వీరిద్దరి కుమారులు వేల కొద్దీ ఉన్నారు.

నాకస్య శకునిః పత్నీ విఘ్నస్య చ అయోముఖీ। రాక్షసాస్తు మహాశీర్షాః సన్ధ్యాద్వయవిచారిణః ।। ౨౨.

నాకునికి భార్య శకుని, విఘ్నునికి భార్య అయోముఖి. రాక్షసులు పెద్ద తలలు కలిగి, సంధ్యాసమయంలో సంచరిస్తారు.

రేవతీపూతనాపుత్రా నైఋతా నామతః స్మృతాః। గ్రహాస్తే రాక్షసాః సర్వే బాలానాన్తు విశేషతః। స్కన్దస్తేషామధిపతిర్బ్రహ్మణోఽనుమతే ప్రభుః ।। ౨౨.

రేవతి, పూతన కుమారులు నైరుతులు అని పిలవబడతారు. ఆ రాక్షసులు అందరూ గ్రహాలుగా, ముఖ్యంగా పిల్లలలో ప్రసిద్ధి. బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో స్కందుడు వారికి అధిపతి.

బృహస్పతేర్యా భగినీ వరస్త్రీ బ్రహ్మచారిణీ। యోగసిద్ధా జగత్కృత్స్నమసక్తా చరతే సదా ।। ౨౨.

బృహస్పతి సోదరి, గొప్ప స్త్రీ, బ్రహ్మచారిణి, యోగంలో నైపుణ్యం కలది, ప్రపంచమంతా అసక్తిగా ఎల్లప్పుడూ సంచరిస్తుంది.

ప్రభాసస్య తు సా భార్యా వసూనామష్టమస్య తు। విశ్వకర్మా సుతస్తస్యా జాతః శిల్పిప్రజాపతిః ।। ౨౨.

ఆమె వసువులలో ఎనిమిదవవాడైన ప్రభాసునికి భార్య. వీరిద్దరికీ కుమారుడు విశ్వకర్మ, శిల్పకారుడు, ప్రజాపతి.

త్వష్టా విరాజో రూపాణాం ధర్మ్మపౌత్ర ఉదారధీః। కర్త్తా శిల్పసహస్రాణాం త్రిదశానాఞ్చ వాస్తుకృత్ ।। ౨౨.

త్వష్టా ధర్ముని మనవడు, తెలివైనవాడు, రూపాలకర్త, వేలాది కళలకు సృష్టికర్త, దేవతలకు గృహాల నిర్మాణకర్త.

యః సర్వేషాం విమానాని దేవతానాఞ్చకార హ। మానుషాశ్చోపజీవన్తి యస్య శిల్పం మహాత్మనః ।। ౨౨.

అతడు దేవతలకు అన్ని విమానాలను నిర్మించాడు. ఈ మహాత్ముని శిల్పంతో మనుష్యులు కూడా జీవనం సాగిస్తున్నారు.

ప్రహ్లాదీ విశ్రుతా తస్య త్వష్టుః పత్నీ విరోచనా। విరోచనస్య భగినీ మాతా త్రిశిరసస్తు సా ।। ౨౨.

ప్రహ్లాదిని అని ప్రసిద్ధి చెందిన త్వష్టుని భార్య విరోచనా. ఆమె విరోచనుని సోదరి, త్రిశిరసుని తల్లి.

దేవాచార్యస్య మహతో విశ్వకర్మస్య ధీమతః। విశ్వకర్మాత్మజశ్చైవ విశ్వకర్మమయః స్మృతః ।। ౨౨.

దేవతల ఆచార్యుడు, గొప్ప తెలివిగల విశ్వకర్మకు కుమారుడు విశ్వకర్మమయుడు. అతడు ఆ పేరుతో గుర్తించబడుతున్నాడు.

సురేణురితి విఖ్యాతా స్వసా తస్య యవీయసీ। త్వాష్ట్రీ సా సవితుర్భార్య్యా పునః సంజ్ఞేతి విశ్రుతా ।। ౨౨.

సురేణువు అని ప్రసిద్ధిగాంచిన ఆమె, అతని చెల్లెలు, త్వష్టృ కుమార్తె, సవితృకు భార్యగా మారింది. తరువాత ఆమెకు సంజ్ఞ అనే పేరు వచ్చింది.

అసూత తపసా సా తు మనుం జ్యేష్ఠం వివస్వతః। యమౌ పునరసూతాసౌ యమఞ్చ యమునాఞ్చ హ ।। ౨౨.

ఆమె తపస్సుతో వివస్వంతునికి పెద్దవాడైన మనువును కనింది. మళ్లీ, ఆమె యముడు, యమున అనే ఇద్దరు కవలలను ప్రసవించింది.

సా తు గత్వా కురూన్ దేవీ వడవారూపధారిణీ। సవితుశ్చాశ్వరూపస్య నాసికాభ్యాం తు తౌ స్మృతౌ ।। ౨౨.

ఆ దేవి, గుర్రపు రూపం ధరించి కురుల దేశానికి వెళ్లింది. గుర్రపు రూపంలో ఉన్న సవితృ నాసికల ద్వారా ఆ ఇద్దరూ జన్మించినవారిగా గుర్తించబడ్డారు.

అసూత సా మహాభాగా త్వన్తరిక్షేఽశ్వినౌ కిల। నాసత్యఞ్చైవ దస్రఞ్చ మార్త్తణ్డస్యాత్మజావుభౌ ।। ౨౨.

ఆ మహాభాగ్యవంతురాలు, ఆకాశంలో నాసత్యుడు, దస్రుడు అనే అశ్వినులను కనింది. వీరిద్దరూ మార్తాండుని కుమారులు.

ఋషయ ఊచుః।। కస్మాన్మార్త్తణ్డ ఇత్యేష వివస్వానుచ్యతే బుధైః। కిమర్థం సాఽశ్వరూపా వై నాసికాభ్యామసూయత। ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామస్తత్త్వం విబ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౨౨.

ఋషులు ఇలా అడిగారు: జ్ఞానులు వివస్వంతుని ఎందుకు మార్తాండుడు అని పిలుస్తారు? ఆమె గుర్రపు రూపంలో నాసికల ద్వారా ఎందుకు ప్రసవించింది? ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము. దయచేసి మాకు వివరించండి.

సూత ఉవాచ।। చిరోత్పన్నమతిర్భిన్నమణ్డం త్వష్ట్రా విదారితమ్। దృష్ట్వా గర్భవధాద్భీతః కశ్యపో దుఃశితోఽభవత్ ।। ౨౨.

సూతుడు చెప్పాడు: చాలా కాలంగా పెరిగిన గుడ్డును త్వష్టృ విడగొట్టగా, లోపల ఉన్న శిశువు నాశనం అయినదాన్ని చూసి, కశ్యపుడు భయంతో బాధపడ్డాడు.

అణ్డే ద్విధాకృతే త్వణ్డం దృష్ట్వా త్వష్టారమబ్రవీత్। నైతదణ్డం భవాన్నూనం మార్త్తణ్డస్త్వం భవానఘ ।। ౨౨.

ఆ గుడ్డు రెండు భాగాలుగా విడిపోయినప్పుడు, త్వష్టృను చూసి, 'ఇది నిజంగా గుడ్డు కాదు; నీవు మార్తాండుడవు, పాపరహితుడవు' అని అన్నాడు.

న ఖల్వయం మృతోఽణ్డే చ ఇతి స్నేహాత్ పితాఽబ్రవీత్। తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా నామాన్వర్థముదాహరత్ ।। ౨౨.

'ఇతడు గుడ్డులో చనిపోలేదు' అని తండ్రి ప్రేమతో అన్నాడు. ఆ మాట విని, ఆ పేరును అర్థప్రాయంగా పెట్టారు.

యన్మార్త్తణ్డో భవేత్యుక్తః పిత్రాఽణ్డే వై ద్విధా కృతే। తస్మాద్వివస్వాన్మార్త్తణ్డః పురాణజ్ఞైర్విభాష్యతే ।। ౨౨.

తండ్రి గుడ్డు రెండు భాగాలుగా విడిపోయినప్పుడు 'నీవు మార్తాండుడు' అని అన్నందువల్ల, పురాణాలను తెలిసినవారు వివస్వంతుని మార్తాండుడు అని పిలుస్తారు.

తతః ప్రజాః ప్రవక్ష్యామి మార్త్తణ్డస్య వివస్వతః। విజజ్ఞే సవితుః సంజ్ఞాభార్యాయాన్తు త్రయం పురా ।। ౨౨.

ఇప్పుడు నేను మార్తాండుడు అయిన వివస్వంతుని సంతానాన్ని చెబుతాను. ప్రాచీన కాలంలో, సవితృ భార్య అయిన సంజ్ఞ నుండి ముగ్గురు జన్మించారు.