శుక్లపక్షస్య పూర్వ్వాహ్నే శ్రాద్ధం కుర్యాద్విచక్షణః। కృష్ణపక్షేఽపరాహ్నే తు రౌహిణం న విలఙ్ఘయేత్ ।। ౨౧.
బుద్ధిమంతుడు శుక్లపక్షంలో ఉదయం శ్రాద్ధం చేయాలి. కృష్ణపక్షంలో మధ్యాహ్నం తరువాత చేయాలి. రోహిణి నక్షత్ర నియమాన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఉల్లంఘించకూడదు.
ఏవమేతే మహాత్మానో మహా యోగా మహౌజసః। సదా వై పితరః పూజ్యా ద్రష్టారో దేశకాలయోః ।। ౨౧.
ఈ మహాత్ములు, మహాయోగులు, మహాశక్తులు ఎప్పుడూ పితృదేవతలుగా గౌరవించబడాలి. వారు దేశకాలాన్ని తెలుసుకునేవారు.
పితృభక్తిరతో నిత్యం యోగం ప్రాప్నోత్యనుత్తమమ్। ధ్యానేన మోక్షం గచ్ఛన్తి హిత్వా కర్మ శుభాశుభమ్ ।। ౨౧.
అందువల్ల, పితృదేవతల పట్ల ఎప్పుడూ భక్తి ఉంచినవాడు ఉత్తమమైన యోగాన్ని పొందుతాడు. ధ్యానం ద్వారా, మంచి చెడు కర్మలను వదిలి, ముక్తిని పొందుతారు.
యజ్ఞహేతోర్యదుద్ధృత్య మోహయిత్వా జగత్తదా। గుహాయాం నిహతం యోగం కశ్యపేన మహాత్మనా ।। ౨౧.
యజ్ఞం కోసం, మహాత్ముడైన కశ్యపుడు లోకాన్ని మోహింపజేసి, రహస్యమైన యోగాన్ని తీసుకొని ఒక గుహలో దాచిపెట్టాడు.
అమృతం గుహ్యమృద్ధృత్య యోగం యోగవిదాం వర। ప్రోక్తం సనత్కుమారేణ మహత్తద్ధర్మ్మశాశ్వతమ్ ।। ౨౧.
రహస్యమైన అమృతాన్ని, పరమయోగాన్ని తీసుకొని, యోగజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన సనత్కుమారుడు ఈ గొప్ప, శాశ్వత ధర్మాన్ని ప్రకటించాడు.
దేవానాం పరమం గుహ్యమృషీణాం చ పరాయణమ్। పితృభక్త్యా ప్రయత్నేన పితృభక్తైశ్చ నిత్యశః ।। ౨౧.
ఇది దేవతలకు పరమ రహస్యం, ఋషులకు పరమ గమ్యం. పితృభక్తితో, శ్రమతో, ఎప్పుడూ పితృభక్తులు దీనిని సాధిస్తారు.
తఞ్చ యోగం సమాసేన పితృభక్తస్తు కృత్స్నశః। ప్రయత్నాత్ప్రాప్నుయాత్తత్ర సర్వమేవ న సంశయః ।। ౨౧.
ఆ యోగాన్ని, సంక్షిప్తంగా, పితృభక్తుడు పూర్తిగా శ్రమతో పొందగలడు. అందులో అన్నీ లభిస్తాయని సందేహం లేదు.
యస్మై శ్రాద్ధాని దేయాని యచ్చ దత్తం మహాఫలమ్। యేషు వాప్యక్షయం శ్రాద్ధం తీర్థషు చ నదీషు చ । యేషు చ స్వర్గమాప్నోతి తత్తే ప్రోక్తం ససంగ్రహమ్ ।। ౨౧.
ఎవరికి శ్రాద్ధాలు ఇవ్వాలో, ఏ దానాలు గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తాయో, ఎక్కడ శ్రాద్ధం నిత్యమైనదో, తీర్థాలలో, నదుల్లో, ఎక్కడ స్వర్గం లభిస్తుందో — ఇవన్నీ సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.
బృహస్పతిరువాచ।। శ్రుత్వైవం శ్రాద్ధకల్పం తు యోఽసూయాం కురుతే నరః। స మజ్జేన్నరకే ఘోరే నాస్తికస్తమసావృతః ।। ౨౧.
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: ఈ శ్రాద్ధ విధిని విని, ఎవడు అసూయ చూపిస్తాడో, ఆ మనిషి అంధకారంలో మునిగి, నాస్తికుడిగా ఘోరమైన నరకంలో పడతాడు.
మహారోగావసాయస్తు స యః సంయతమానసః। వేదాశ్రమాన్ముక్తచిత్తః కుమ్భీకా నధిగచ్ఛతి। జిహ్వాచ్ఛేదం స్తేనమేత్య ప్రాప్నుయుస్తేన చైవ హ ।। ౨౧.
ఎవరైనా మహారోగంతో బాధపడుతూ, మనస్సు నియంత్రణతో, వేదాశ్రమాల బంధనాల నుండి విముక్తుడై ఉంటే, అతడు కుంభీపాక నరకాన్ని పొందడు. కాని, నాలుకను కోసేవారు, దొంగతనం చేసే వారు తప్పకుండా అక్కడికి వెళ్తారు.
సీదన్తి తే సాగరే లోష్టభూతా యోగద్విషః స్థాస్యన్తే యావదుర్వ్వీ । తస్మాచ్ఛ్రాద్ధే ధర్మ్మ ఉద్దిష్ట ఏష నిత్యం కార్యః శ్రద్దధానేన పుంసా ।। ౨౧.
యోగానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు మట్టి ముద్దలవై, సముద్రంలో మునిగి, భూమి ఉండేంతవరకూ అలా ఉంటారు. అందుకే, శ్రాద్ధ ధర్మాన్ని నమ్మకంతో ఎప్పుడూ ఆచరించాలి.
పరివాదో న కర్త్తవ్యో యోగినాం చ విశేషతః। పరివాదాత్ కృమిర్భూత్వా తత్రైవ పరివర్త్తతే ।। ౨౧.
ఎవరినైనా, ముఖ్యంగా యోగులను, నిందించకూడదు. నింద వల్ల పురుగు అవుతాడు, అక్కడే తిరుగుతుంటాడు.
యోగం పరివదేద్యస్తు ధ్యానినాం మోక్షకారణమ్। స గచ్ఛేన్నరకం ఘోరం శ్రోతా యశ్చ న సంశయః ।। ౨౧.
యోగాన్ని, ధ్యానుల ముక్తికి కారణమైనదాన్ని, ఎవరైనా నిందిస్తే, అతడు ఘోర నరకానికి వెళ్తాడు. వినేవాడికీ అదే ఫలితం — దీనిలో సందేహం లేదు.
ఆవృతం తమసా సర్వం నరకం ఘోరదర్శనమ్। యోగీశ్వరపరీ వాదాన్నిశ్చయం యాతి మానవః ।। ౨౧.
నరకం అంతా అంధకారంతో కప్పబడి, చూడడానికి భయంకరంగా ఉంటుంది. యోగేశ్వరులను నిందించడం వల్ల, మనిషి ఖచ్చితంగా ఆ స్థితికి చేరుకుంటాడు.
యోగేశ్వరాణామాక్రోశం శ్రృణుయాద్యో యతాత్మనామ్। స హి కాలం చిరం మజ్జేత్ కుమ్భీపాకే న సంశయః ।। ౨౧.
యోగేశ్వరులను, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారిని, ఎవరైనా దూషణ వింటే, అతడు చాలా కాలం కుంభీపాక నరకంలో మునిగి ఉంటాడు — దీనిలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
మనసా కర్మణా వాచా ద్వేషం యోగిషు వర్జ్జయేత్। ప్రేత్యాన్యం తత్ఫలం భుఙ్క్తే ఇహ చైవ న సంశయః ।। ౨౧.
మనసుతో, చేతులతో, మాటలతో యోగులపై ద్వేషాన్ని నివారించాలి. మరణానంతరం కూడా, ఇక్కడ కూడా, దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
న పారగో విన్దతి పారమాత్మనస్త్రిలోకమధ్యే చరతి స్వకర్మభిః। ఋచో యజుఃసామతదఙ్గపారగో వికారమేవ హ్యనవాప్య సీదతి ।। ౨౧.
ఎవరైనా పరమాత్మను పూర్తిగా చేరకపోతే, వారు తమ కర్మల ప్రకారం మూడు లోకాలలో తిరుగుతారు. వేదాలలోని ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం అన్నీ బాగా నేర్చుకున్నా, లోపలి మార్పు లేకపోతే, వారు అక్కడే నిలిచిపోతారు.
వికారపారః ప్రకృతేశ్చ పారగస్త్రయీ గుణానాం త్రిగుణాన్తపారగా। తత్త్వఞ్చతుర్వింశతియో గపారగం స పారగో యస్త్వయనాన్తపారగః ।। ౨౧.
ఎవరైనా మార్పును దాటి, ప్రకృతిని దాటి, మూడు గుణాలను దాటి, ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలను దాటి, చివరికి పూర్తి స్వరూపాన్ని చేరితే, వాడే నిజంగా పరమ గమ్యాన్ని చేరినవాడు.
కృత్స్నం యథా తత్త్వవిసర్గమాత్మనస్తథైవ భూయః ప్రలయం సదాత్మనః। ప్రత్యాహరేద్యోగబలేన యోగవిత్ స సర్వపారక్రమయానగోచరః ।। ౨౧.
యోగాన్ని తెలిసినవాడు, యోగబలంతో, అన్ని తత్త్వాలను తనలోకి లీనమయ్యేలా చేసుకుంటాడు. అలా చేసినవాడు, అందరికీ అందని మార్గంలో, పరమశక్తితో ముందుకెళ్తాడు.
వేదస్య వేదితా యో వై వేద్యం విన్దతి యోగవిత్। తం వై వేదవిదం ప్రాహుస్తం ప్రాహుర్వేదపారగమ్ ।। ౨౧.
యోగాన్ని తెలిసినవాడు, వేదాన్ని నిజంగా గ్రహించి, తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకున్నవాడిని, వేదాన్ని తెలిసినవారు నిజమైన వేదజ్ఞుడని, వేదాన్ని పూర్తిగా దాటి వెళ్ళినవాడని అంటారు.
వేద్యం చ వేదితవ్యం చ విదిత్వా వై యథావిధి। ఏవం వేదవిదం ప్రాహుస్తతోఽన్యే వేదచిన్తకాః ।। ౨౧.
తప్పకుండా తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని, తెలుసుకోవలసినదాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్నవాడిని, వేదాన్ని ఆలోచించే ఇతరులు వేదజ్ఞుడని అంటారు.
యజ్ఞాన్ వేదాంస్తథా కామాఞ్జ్ఞానాని వివిధాని చ। ప్రాప్నోత్యాయుః ప్రజాశ్చైవ పితృభక్తో ధనాని చ ।। ౨౧.
వాడు యజ్ఞాలు, వేదాలు, కోరికలు, వివిధ రకాల జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు. అలాగే దీర్ఘాయువు, సంతానం, పితృదేవతల పట్ల భక్తి, ధనం కూడా పొందుతాడు.
శ్రాద్ధే యః శ్రాద్ధకల్పం వై పశ్చిమం నియతం పఠేత్। సర్వాప్యేతాన్యవాప్నోతి తీర్థే దానఫలాని చ ।। ౨౧.
ఎవరైనా శ్రాద్ధంలో చివరి విధిని నియమంగా చదువుతారో, వారు ఇవన్నీ ఫలితాలను, పవిత్రతలలో దానం చేసిన ఫలితాలను కూడా పొందుతారు.
స పఙ్క్తిపావనశ్చైవ ద్విజానామగ్రభుగ్ భవేత్। అధ్యాప్య వా ద్విజాన్ సర్వాన్ సర్వాన్ కామానవాప్నుయాత్ ।। ౨౧.
అతడు తన వంశాన్ని పవిత్రం చేసేవాడవుతాడు, ద్విజులలో ముందువాడవుతాడు. అన్ని ద్విజులకు బోధించినవాడు కావడం వల్ల, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి.
యశ్చైవ శ్రృణుయాన్నిత్యమానన్త్యం స్వర్గమశ్నుతే। అనసూయో జితక్రోధో లోభమోహవివర్జితః ।। ౨౧.
ఎవరైనా ఈ అనంతమైన కథను ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా వింటారో, అసూయ లేకుండా, కోపాన్ని జయించి, లోభం, మోహం లేకుండా ఉంటే, వారు స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
తీర్థానాం చ ఫలం కృత్స్నం దానాదీనాం తథైవ చ। మోక్షోపాయో హ్యయం శ్రేష్ఠః స్వర్గోపాయో హ్యయం పరః । ఇహ చాపి పరా తుష్టిస్తస్మాత్కుర్వీత యత్నతః ।। ౨౧.
తీర్థయాత్రల ఫలితాన్ని, దానాది కార్యాల ఫలితాన్ని పూర్తిగా పొందుతాడు. ఇది మోక్షానికి ఉత్తమ మార్గం, స్వర్గానికి గొప్ప మార్గం. ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ పరమ సంతృప్తి లభిస్తుంది. అందుకే శ్రద్ధగా ప్రయత్నించాలి.
ఇమం విధిం యో హి పఠేదతన్ద్రితః సమాహితః సంసది పర్వసన్ధిషు । అపత్యభాగ్భవతి పరేణ తేజసా దివౌ కసాం స వ్రజతే సలోకతామ్ ।। ౨౧.
ఎవరైనా ఈ విధిని శ్రద్ధగా, ఏకాగ్రతతో, సభల్లో, పర్వకాలాల్లో చదువుతారో, వారు సంతానం పొందుతారు, గొప్ప తేజస్సు కలిగి, దేవతలతో ఒకే లోకాన్ని పొందుతారు.
యేన ప్రోక్తస్త్వయం కల్పో నమస్తస్మై స్వయమ్భువే। మహాయోగేశ్వరేభ్యశ్చ సదా చ ప్రణతో హ్యహమ్ ।। ౨౧.
ఈ విధిని చెప్పిన స్వయంభువునికి నమస్కరిస్తున్నాను. మహాయోగేశ్వరులకు కూడా ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తున్నాను.
ఇత్యేతేపితర స్తాత దేవానామపి దేవతాః। సప్తస్వేతేషు తే నిత్యం స్థానేషు పితరోఽవ్యథాః ।। ౨౧.
ప్రియమైనవాడా! ఈ పితృదేవతలు దేవతలకూ దేవతలు. వీరు ఏడుగురు ఎప్పుడూ తమ తమ స్థానాల్లో నిర్భయంగా ఉంటారు.
ప్రజాపతిసుతా హ్యేతే సర్వే చైవ మహాత్మనః। ఆద్యో గణస్తు యోగానాం స నిత్యో యోగవర్ద్ధనః ।। ౨౧.
వీరు అందరూ ప్రజాపతికి పుత్రులు, మహాత్ములు. మొదటి వర్గం యోగులకు, వారు శాశ్వతంగా యోగాన్ని పెంచేవారు.