వాయుపురాణమ్

స్వాయమ్భువేన విస్తారో జ్ఞేయః స్వారోచిషస్య తు । న శక్యో విస్తరస్తస్య వక్తుం వర్షశతైరపి । పునరుక్తబహుత్వాత్తు ప్రజానాం వైకులే కులే

స్వాయంభువుడి కాలంలో సృష్టి ఎలా విస్తరించిందో తెలుసుకోవాలి. అలాగే స్వారోచిషుడి కాలంలోనూ. కానీ ప్రతి వంశంలో ప్రజలు పునఃపునః పుట్టడంవల్ల, ఆ విస్తారాన్ని వందల సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తిగా వివరించలేము.

తృతీయస్త్వథ పర్యాయ ఔత్తమస్యాన్తరే మనోః । పఞ్చ చైవ గణాః ప్రోక్తాస్తాన్ వక్ష్యామి నిబోధత

ఇప్పుడు మూడవ మన్వంతరంలో, ఉత్తమ మనువు కాలంలో ఐదు వర్గాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది. వాటిని నేను వివరంగా చెబుతాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.

సుధామానశ్చ దేవాశ్చ యే చాన్యే వశవర్త్తినః । ప్రతర్ద్దనాః శివాః సత్యా గణా ద్వాదశ వై స్మృతాః

సుధామానులు, దేవతలు, ఇతర విధేయులు, ప్రతర్దనులు, శివులు, సత్యులు — వీరు కలిపి పన్నెండు వర్గాలుగా గుర్తించబడ్డారు.

సత్యో ధృతిర్దమో దాన్తః క్షమః క్షామో ధృతిః శుచిః । ఈషోర్జాశ్చ తథా జ్యేష్ఠో వపుష్మాంశ్చైవ ద్వాదశ । ఇత్యేతే నామభిః క్రాన్తాః సుధామానస్తు ద్వాదశ

సత్యుడు, ధృతిః, దమః, దాంతః, క్షమ, క్షామః, ధృతిః, శుచిః, ఈషోర్జ, జ్యేష్ఠుడు, వపుష్మాన్ — వీరు పేర్లతో పన్నెండు మంది సుధామానులు.

సహస్రధారో విశ్వాత్మా శమితారో బృహద్వసుః । విశ్వధావిశ్వకర్మా చ మనస్వన్తో విరాడ్యశాః

సహస్రధారుడు, విశ్వాత్మా, శమితారుడు, బృహద్వసు, విశ్వధా, విశ్వకర్మ, మనస్వంతుడు, విరాడ్యశ — వీరు కూడా ఉన్నారు.

జ్యోతిశ్చైవ విభావ్యశ్చ కీర్త్తిమాన్ వంశకారిణః । అన్యానారాధితో దేవో వసుధిష్ణో వివస్వసుః

జ్యోతి, విభావ్య, కీర్తిమాన్, వంశకారిణి; ఇంకా పూజించబడే దేవుడు వసుధిష్ణుడు, వివస్వసు మరియు ఇతరులు.

దినక్రతుః సుధర్మా చ ధృతవర్మా యశస్వినః । కేతుమాంశ్చైవ ఇత్యేతే కీర్తితాస్తు ప్రమర్ద్దనాః

దినక్రతు, సుధర్మా, ధృతవర్మ, ప్రతిష్ఠితులు, కేతుమాన్ — వీరే ప్రమర్దనులు అని పిలవబడతారు.

హంసస్వరోఽహిహా చైవ ప్రతర్ద్దనయశస్కరౌ । సుదానో వసుదానశ్చ సుమఞ్జసవిషావుభౌ

హంసస్వరుడు, అహిహా, ప్రతర్దనుడు, యశస్కరుడు, సుదానుడు, వసుదానుడు, సుమంజసుడు, విషావుడు — వీరు ఇద్దరూ కూడ.

జన్తువాహయతిశ్చైవ సువిత్తసునయస్తథా । శివా హ్యేతే తు విజ్ఞేయా యజ్ఞియా ద్వాదశాపరాః ॥౨.౧.

జంతువాహుడు, యతి, సువిత్త, సునయ — వీరు శివులు. వీరు పన్నెండు మంది, యజ్ఞానికి యోగ్యులు.

౬౨.౩౦ సత్యానామపి నామాని నిబోధత యథామతమ్ । దిక్పతిర్వాక్పతిశ్చైవ విశ్వః శమ్భుస్తథైవ చ

ఇప్పుడు సత్యుల పేర్లు వినండి: దిక్పతి, వాక్పతి, విశ్వ, శంభు — వీరు ప్రసిద్ధులు.

స్వమృడీకోఽధిపశ్చైవ వర్చ్చోధా ముహ్యసర్వ్వశః । వాసవశ్చ సదాశ్వశ్చ క్షేమానన్దౌ తథైవ చ

స్వమృడీకుడు, అధిపుడు, వర్చ్ఛోధా, ముహ్యసర్వశ, వాసవుడు, సదాశ్వుడు, క్షేమానందుడు కూడా ఉన్నారు.

సత్యా హ్యేతే పరిక్రాన్తా యజ్ఞియా ద్వాదశాపరాః । ఇత్యేతే దేవతా హ్యాసన్నౌత్తమస్యాన్తరే మనోః

ఇవే సత్యులు, పన్నెండు మంది, యజ్ఞానికి యోగ్యులు. ఉత్తమ మనువు కాలంలో వీరు దేవతలుగా ఉన్నారు.

అజశ్చ పరశుశ్చైవ దివ్యో దివ్యౌషధిర్న్నయః । దేవానుజశ్చాప్రతిమో మహోత్సాహౌశిజస్తథా

అజుడు, పరశువు, దివ్యుడు, దివ్యౌషధి, నయుడు, దేవానుజుడు, అప్రమేయుడు, మహోత్సాహుడు, ఉశిజుడు కూడా ఉన్నారు.

వినీతశ్చ సుకేతుశ్చ సుమిత్రః సుబలః శుచిః । ఔత్తమస్య మనోః పుత్రాస్త్రయోదశ మహాత్మనః । ఏతే క్షత్రప్రణేతారస్తృతీయం చైతదన్తరమ్

వినీతుడు, సుకేతుడు, సుమిత్రుడు, సుబలుడు, శుచిః — వీరు ఉత్తమ మనువు మహాత్ముడి పదమూడు మంది కుమారులు. వీరే ఆ కాలంలో క్షత్రియులకు నాయకులు.

ఔత్తమే పరిసఙ్ఖ్యాతః సర్గః స్వారోచిషేణ తు । విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ తామసస్తాన్నిబోధత

ఉత్తమ మన్వంతరంలో సృష్టి వివరంగా చెప్పబడింది. అలాగే స్వారోచిషుడి కాలంలోనూ. ఇప్పుడు తామస మన్వంతరంలో సృష్టి ఎలా జరిగిందో క్రమంగా వినండి.

చతుర్థేత్వథ పర్యాయే తామసస్యాన్తరే మనోః । సత్యా స్వరూపాః సుధియో హరయశ్చతురో గణాః

నాలుగవ యుగంలో, తామస మను కాలంలో, సత్యులు, స్వరూపులు, సుధులు, హరుల నాలుగు వర్గాలు ప్రబలంగా వెలిసాయి.

పులస్త్యపుత్రస్తు శీర్ష్యణ్యాస్తమశ్చైవాష్టమస్తథా । ఇన్ద్రియాణి తదా దేవా మనోస్తస్యాన్తరే స్మృతాః

పులస్త్యుని కుమారుడు శీర్ష్యణ్యుడు, ఎనిమిదవవాడు తముడు. ఆ సమయంలో మను యుగాంతరంలో ఇంద్రియములు దేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

ఇన్ద్రియాణాం శతం యద్ధిమునయః ప్రతిజానతే । సత్యప్రాణాస్తు శీర్ష్యణ్యాస్తమశ్చైవాష్టమస్తథా । ఇన్ద్రియాణి తదా దేవా మనోస్తస్యాన్తరే స్మృతాః

మహర్షులు ఇంద్రియాలు వంద అని చెబుతారు. శీర్ష్యణ్యునికి సత్యప్రాణులు, ఎనిమిదవవాడు తముడు. ఆ మను యుగాంతరంలో ఇంద్రియములు దేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

తేషాం చ ప్రభుదేవానాం శివిరిన్ద్రః ప్రతాపవాన్ । సప్తర్షయోఽన్తరే చైవ తాన్నిబోధత సత్తమాః ॥౨.౧.

ఆ దేవతలలో శివి అనే వీరుడు ఇంద్రుడయ్యాడు. ఆ యుగాంతరంలో ఉన్న సప్తర్షులను మీరు తెలుసుకోండి.

౬౨.౪౦ కావ్యో హర్షస్తథా చైవ కాశ్యపః పృథురేవ చ । ఆత్రేయశ్చాగ్నిరిత్యేవ జ్యోతిర్ధామా చ భార్గవః

కావ్యుడు, హర్షుడు, కాశ్యపుడు, పృథువు, ఆత్రేయుడు, అగ్ని, జ్యోతిర్ధామా, భార్గవుడు—ఇవాళ్లే ఆ ఋషులు.

పౌలహో వనపీఠశ్చ గోత్రే వాసిష్ఠ ఏవ చ । చైత్రస్తథాపి పౌలస్త్య ఋషయస్తామసేఽన్తరే

పౌలహుడు, వనపీఠుడు, వాసిష్ఠుడు, చైత్రుడు, పౌలస్త్యుడు—ఇవాళ్లే తామస మను యుగాంతర ఋషులు.

జనువణ్డస్తథా శాన్తిర్నరః ఖ్యాతిర్భయస్తథా । ప్రియభృత్యో హ్యవక్షిశ్చ పృష్టలోఢో దృఢోద్యతః । ఋతశ్చ ఋతబన్ధుశ్చ తామసస్య మనోః సుతాః

జనువండుడు, శాంతి, నరుడు, ఖ్యాతి, భయము, ప్రియభృత్యుడు, అవక్షి, పృష్ఠలోఢుడు, దృఢోద్యతుడు, ఋతుడు, ఋతబంధువు—ఇవాళ్లే తామస మను కుమారులు.

పఞ్చమేత్వథ పర్యాయే మనోశ్చారిష్ణవేఽన్తరే । గణాస్తు సుసమాఖ్యాతా దేవతానాం నిబోధత

ఐదవ యుగంలో, చారిష్ణవ మను కాలంలో, దేవతల వర్గాలు వివరంగా చెప్పబడ్డాయి. వాటిని వినండి.

అమృతా భాభూతరజోవికుణ్ఠాః ససుమేధసః । చరిష్ణోస్తు శుభాః పుత్రా వసిష్ఠస్య ప్రజాపతేః । చతుర్దశ చ చత్వారో గణాస్తేషాన్తు భాస్వరాః

అమృతులు, భావూతరజసులు, వికుంఠులు, సుసుమేధసులు—ఇవాళ్లే వసిష్ఠుని కుమారుడు చారిష్ణువు యొక్క శుభకరమైన కుమారులు. వీరిలో పద్నాలుగు, నలుగురు ప్రకాశవంతమైన వర్గాలు ఉన్నాయి.

స్వత్రవిప్రేగ్నిభాసస్వ ప్రత్యేతిష్ఠామృతస్తథా । సుమతిర్వావిరావశ్చ వాచినోదః స్రవస్తథా

స్వత్ర, విప్రేగ్ని, భాస, స్వ, ప్రత్యేతి, స్థామృత, సుమతి, వావిరావ, వాచినోద, శ్రవస్—ఇవాళ్ల పేర్లు.

ప్రవిరాశీ చ వాదశ్చ ప్రాశశ్చేతి చతుర్దశ । అమృతాభాః స్మృతా హ్యేతే దేవాశ్చారిష్ణవేఽన్తరే

ప్రవిరాశి, వాద, ప్రాశ—ఇలా పద్నాలుగు మంది. ఇవాళ్లే అమృతాభాస దేవతలు, చారిష్ణవ యుగాంతరంలో ప్రసిద్ధి చెందారు.

మతిశ్చ సుమతిశ్చైవ ఋతసత్యౌ తథైవ చ । ఆవృతిర్వివృతిశ్చైవ మదో వినయ ఏవ చ

మతి, సుమతి, ఋతము, సత్యము, ఆవృతి, వివృతి, మదము, వినయము—ఇవాళ్ల పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

జేతా జిష్ణుః సహశ్చైవ ద్యుతిమాన్ స్రవసస్తథా । ఇత్యేతానీహ నామాని ఆభూతరజసాం విదుః

జేత, జిష్ణు, సహ, ద్యుతిమాన్, శ్రవస్—ఇవాళ్ల పేర్లు భావూతరజసులలో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

వృషభేత్తా జయో భీమః శుచిర్దాన్తో యశో దమః । నాథో విద్వానజేయశ్చ కృశో గౌరో ధ్రువస్తథా । కీర్తితాస్తు వికుణ్ఠా వై సుమేధాస్తు నిబోధత ॥౨.౧.

వృషభెట్ట, జయ, భీమ, శుచిః, దాంత, యశో, దమ, నాథ, విద్వాన్, అజేయ, కృష, గౌర, ధ్రువ—ఇవాళ్లే వికుంఠులు. ఇప్పుడు సుమేధులను వినండి.