ప్రథమః సర్వధర్మాణాం యోగధర్మో నిగద్యతే । అపాఙ్క్తేయాంస్తు వక్ష్యామి గదతో మే నిబోధత ।। ౨౧.
అన్ని ధర్మాల్లో యోగధర్మమే ముఖ్యమైనదిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు యోగానికి అర్హులు కానివారిని నేను వివరంగా చెబుతాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
కితవో మద్యపో యక్ష్మీ పశుపాలో నిరాకృతిః। గ్రామప్రేష్యో వార్ద్ధుషికో గాయనో వణిజస్తథా ।। ౨౧.
దుర్మార్గుడు, మద్యపుడు, క్షయవ్యాధితో ఉన్నవాడు, పశువులను కాపాడేవాడు, చెడ్డ రూపం కలవాడు, గ్రామంలో సందేశాలు తీసుకెళ్లేవాడు, వస్తువులను అమ్మేవాడు, పాడేవాడు, వ్యాపారి—
అగారదాహీ గరదః కుణ్డాశీ సోమవిక్రయీ। సముద్రయాయీ దుశ్చర్మా తైలికః కూటకారకః ।। ౨౧.
ఇళ్లను కాల్చేవాడు, విషం కలిపేవాడు, అందరితో కలసి తినేవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు, సముద్రయాత్ర చేసేవాడు, చర్మాల వ్యాపారం చేసేవాడు, నూనె వ్యాపారి, మోసపూరిత వస్తువులు తయారుచేసేవాడు—
పిత్రా వివదమానశ్చ యస్య చోపపతిర్గృహే। అభిశస్తస్తథా స్తేనః శిల్పైర్యశ్చోపజీవతి ।। ౨౧.
తండ్రితో గొడవపడేవాడు, ఇంట్లో భార్య పతివ్రతగా లేనివాడు, శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, చేతివృత్తితో జీవనం సాగించేవాడు—
సూజకః పర్వకారీ చ యస్తు మిత్రేషు ద్రుహ్యతి। గణయాచనకశ్చైవ నాస్తికో వేదవర్జితః ।। ౨౧.
పెళ్లి సంబంధాలు కలిపేవాడు, పండుగ రోజుల్లో నిషిద్ధమైన పనులు చేసేవాడు, స్నేహితులను మోసగించేవాడు, వృత్తిగా అడుగేవాడు, నాస్తికుడు, వేదజ్ఞానం లేనివాడు—
ఉన్మత్తః షణ్డకశఠౌ భ్రూణహా గురుతల్పగః । భిషక్జీవః ప్రైషణికః పరస్త్రీం యశ్చ గచ్ఛతి ।। ౨౧.
పిచ్చివాడు, నపుంసకుడు, అపవాదం చేసేవాడు, గర్భహంతకుడు, గురుపత్నిని అపహరించేవాడు, వైద్యవృత్తి ద్వారా జీవించేవాడు, దూత, పరస్త్రీతో సంభోగించేవాడు—
విక్రీణాతి చ యో బ్రహ్మ వ్రతాని చ తపాంసి చ। నష్టం స్యాన్నాస్తికే దత్తం కృతఘ్నే చైవ శంసకే ।। ౨౧.
వేదాన్ని, వ్రతాలను, తపస్సును అమ్మేవాడు; నాస్తికుడికి, కృతఘ్నుడికి, అపవాదం చేసేవాడికి ఇచ్చిన దానం నష్టమవుతుంది.
యచ్చ వాణిజకే చైవ నేహ నాముత్ర తద్భవేత్। నిక్షేపహారిణే చైవ కితవే వేదనిన్దకే ।। ౨౧.
వ్యాపారికి ఇచ్చిన దానం ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ ఫలితాన్ని ఇవ్వదు; అలాగే, నిక్షేపాన్ని దోచుకున్నవాడు, జూదగాడు, వేదాన్ని నిందించేవాడికీ ఫలం ఉండదు.
తథా వాణిజకే చైవ కారుకే ధర్మ్మవర్జితే। నిన్దన్ క్రీణాతి పణ్యాని విక్రీణంశ్చ ప్రశంసతి ।। ౨౧.
అలాగే, వ్యాపారి, ధర్మం లేని కర్మగాడు, కొనేటప్పుడు వస్తువులను నిందించి, అమ్మేటప్పుడు పొగిడేవాడికీ ఫలం ఉండదు.
అనృతస్య సమావాసో న వణిక్ శ్రాద్ధమర్హతి। భస్మ నీవ హుతం హవ్యం దత్తం పౌనర్భవే ద్విజే ।। ౨౧.
అబద్ధం చెప్పేవాడు, వ్యాపారి, వీరికి శ్రాద్ధం చేయడం యోగ్యం కాదు. పునర్వివాహం చేసుకున్న ద్విజుడికి హోమం చేసినా అది బూడిదలాంటిది, ఫలం ఉండదు.
షష్టిం కాణః శతం షణ్డః శ్విత్రీ యావత్ ప్రపశ్యతి। పాపరోగీ సహస్రస్య దాతుర్నాశయతే ఫలమ్ ।। ౨౧.
ఒక కన్ను లేనివాడు అరవై మందికి ఇచ్చిన దాన ఫలాన్ని నాశనం చేస్తాడు; నపుంసకుడు వంద మందికి, కుష్టురోగి ఎవరైనా చూస్తున్నంతవరకు, పాపవ్యాధి ఉన్నవాడు వెయ్యి మందికి ఇచ్చిన ఫలాన్ని నాశనం చేస్తాడు.
భ్రశ్యతే సత్ఫలాత్తస్మాద్దాతా యస్య తు బాలిశః। యో వేష్టితశిరా భుఙ్క్తే యో భుఙ్క్తే దక్షిణాముఖః ।। ౨౧.
దాత అవివేకిగా ఉంటే మంచి ఫలాన్ని కోల్పోతాడు; తల కప్పుకుని తినేవాడు, దక్షిణదిశగా తిరిగి తినేవాడు కూడా ఫలాన్ని కోల్పోతాడు.
సోపానత్కశ్చ యో భుఙ్క్తే యచ్చ దద్యాత్తిరస్కృతమ్ । సర్వం తదసురేన్ద్రాణాం బ్రహ్మా భాగమకల్పయత్ ।। ౨౧.
చెప్పులు వేసుకుని తినేవాడు, గౌరవం లేకుండా దానం చేసేవాడు— వీరి దానాన్ని రాక్షసాధిపతి తనవిగా చేసుకుంటాడు.
శ్వానశ్చ యాతుధానాశ్చ నావేక్షేరన్ కథఞ్చన। తస్మాత్పరివృతిం దద్యాత్తిలైశ్చాన్వవకీరయన్ ।। ౨౧.
పిల్లులు, రాక్షసులు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ (శ్రాద్ధాన్ని) చూడకూడదు. అందుకే చుట్టూ నువ్వుల్ని చల్లి రక్షణ వలయం వేయాలి.
రాక్షసానాం తిలాః ప్రోక్తాః శునాం పరివృతిస్తథా। దర్శనాత్సూకరో హన్తి పక్షపాతేన కుక్కుటః ।। ౨౧.
నువ్వులు రాక్షసులకు చెందినవిగా, వలయం కుక్కలకు సంబంధించినదిగా చెప్పబడింది. కంటితో చూస్తే పంది నాశనం చేస్తుంది; పక్షపాతంతో కోడి నాశనం చేస్తుంది.
రజస్వలానుస్పర్శేన క్రుద్ధో యశ్చ ప్రయచ్ఛతి। యస్య మిత్రప్రదే యాని శ్రాద్ధాని చ హవీంషి చ। న ప్రీణాతి పితౄన్ దేవాన్ స్వర్గం న చ స గచ్ఛతి ।। ౨౧.
రజస్వలతో స్పర్శ, కోపంతో ఇచ్చినదానం, స్నేహితుడి బలవంతంతో చేసిన శ్రాద్ధం— వీటివల్ల పితృదేవతలు, దేవతలు సంతోషించరు; స్వర్గం కూడా లభించదు.
నదీతీరేషు రమ్యేషు సరిత్సు చ సరస్సు చ। వివిక్తేషు చ ప్రీయన్తే దత్తేనేహ పితామహాః ।। ౨౧.
సుందరమైన నదీ తీరాల్లో, వాగుల్లో, సరస్సుల్లో, ఒంటరిగా ఉన్న ప్రదేశాల్లో ఇక్కడ ఇచ్చిన దానంతో పితామహులు సంతోషిస్తారు.
న చాశ్రుం పాతయేజ్జాతు న యుక్తో వాచమీరయేత్। న చ కుర్వీత భుఞ్జానో హ్యన్యోఽన్యం మత్సరస్తదా ।। ౨౧.
ఎప్పుడూ కన్నీళ్లు కారనివ్వకూడదు, అనుచితమైన మాటలు మాట్లాడకూడదు, తినేటప్పుడు పరస్పరం అసూయ కలిగి ఉండకూడదు.
అపసవ్యే కృతే తేన విధివద్దర్భపాణినా । పిత్ర్యమానిధనం కార్యమేవం ప్రీణాతి వై పితౄన్ ।। ౨౧.
దర్భ గడ్డి చేత పట్టుకొని, ఎడమవైపు పద్ధతిగా చేసినప్పుడు, పితృకర్మను చేయాలి. ఇలా చేస్తే పితృదేవతలు సంతుష్టి చెందుతారు.
అనుమత్యాదితో విప్రానగ్నౌ కుర్యాద్యథావిధి। పితౄణాం నిర్వ్వపేద్భూమౌ శూర్పే వా దర్భసంస్తరే ।। ౨౧.
అనుమతి మొదలుకొని, బ్రాహ్మణులకు అగ్నిలో యథావిధిగా హవనం చేయాలి. పితృదేవతలకు భూమిపై, లేక షూర్పంలో, లేక దర్భ గడ్డిపైన నివేదించాలి.
శుక్లపక్షస్య పూర్వ్వాహ్నే శ్రాద్ధం కుర్యాద్విచక్షణః। కృష్ణపక్షేఽపరాహ్నే తు రౌహిణం న విలఙ్ఘయేత్ ।। ౨౧.
బుద్ధిమంతుడు శుక్లపక్షంలో ఉదయం శ్రాద్ధం చేయాలి. కృష్ణపక్షంలో మధ్యాహ్నం తరువాత చేయాలి. రోహిణి నక్షత్ర నియమాన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఉల్లంఘించకూడదు.
ఏవమేతే మహాత్మానో మహా యోగా మహౌజసః। సదా వై పితరః పూజ్యా ద్రష్టారో దేశకాలయోః ।। ౨౧.
ఈ మహాత్ములు, మహాయోగులు, మహాశక్తులు ఎప్పుడూ పితృదేవతలుగా గౌరవించబడాలి. వారు దేశకాలాన్ని తెలుసుకునేవారు.
పితృభక్తిరతో నిత్యం యోగం ప్రాప్నోత్యనుత్తమమ్। ధ్యానేన మోక్షం గచ్ఛన్తి హిత్వా కర్మ శుభాశుభమ్ ।। ౨౧.
అందువల్ల, పితృదేవతల పట్ల ఎప్పుడూ భక్తి ఉంచినవాడు ఉత్తమమైన యోగాన్ని పొందుతాడు. ధ్యానం ద్వారా, మంచి చెడు కర్మలను వదిలి, ముక్తిని పొందుతారు.
యజ్ఞహేతోర్యదుద్ధృత్య మోహయిత్వా జగత్తదా। గుహాయాం నిహతం యోగం కశ్యపేన మహాత్మనా ।। ౨౧.
యజ్ఞం కోసం, మహాత్ముడైన కశ్యపుడు లోకాన్ని మోహింపజేసి, రహస్యమైన యోగాన్ని తీసుకొని ఒక గుహలో దాచిపెట్టాడు.
అమృతం గుహ్యమృద్ధృత్య యోగం యోగవిదాం వర। ప్రోక్తం సనత్కుమారేణ మహత్తద్ధర్మ్మశాశ్వతమ్ ।। ౨౧.
రహస్యమైన అమృతాన్ని, పరమయోగాన్ని తీసుకొని, యోగజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన సనత్కుమారుడు ఈ గొప్ప, శాశ్వత ధర్మాన్ని ప్రకటించాడు.
దేవానాం పరమం గుహ్యమృషీణాం చ పరాయణమ్। పితృభక్త్యా ప్రయత్నేన పితృభక్తైశ్చ నిత్యశః ।। ౨౧.
ఇది దేవతలకు పరమ రహస్యం, ఋషులకు పరమ గమ్యం. పితృభక్తితో, శ్రమతో, ఎప్పుడూ పితృభక్తులు దీనిని సాధిస్తారు.
తఞ్చ యోగం సమాసేన పితృభక్తస్తు కృత్స్నశః। ప్రయత్నాత్ప్రాప్నుయాత్తత్ర సర్వమేవ న సంశయః ।। ౨౧.
ఆ యోగాన్ని, సంక్షిప్తంగా, పితృభక్తుడు పూర్తిగా శ్రమతో పొందగలడు. అందులో అన్నీ లభిస్తాయని సందేహం లేదు.
యస్మై శ్రాద్ధాని దేయాని యచ్చ దత్తం మహాఫలమ్। యేషు వాప్యక్షయం శ్రాద్ధం తీర్థషు చ నదీషు చ । యేషు చ స్వర్గమాప్నోతి తత్తే ప్రోక్తం ససంగ్రహమ్ ।। ౨౧.
ఎవరికి శ్రాద్ధాలు ఇవ్వాలో, ఏ దానాలు గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తాయో, ఎక్కడ శ్రాద్ధం నిత్యమైనదో, తీర్థాలలో, నదుల్లో, ఎక్కడ స్వర్గం లభిస్తుందో — ఇవన్నీ సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.
బృహస్పతిరువాచ।। శ్రుత్వైవం శ్రాద్ధకల్పం తు యోఽసూయాం కురుతే నరః। స మజ్జేన్నరకే ఘోరే నాస్తికస్తమసావృతః ।। ౨౧.
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: ఈ శ్రాద్ధ విధిని విని, ఎవడు అసూయ చూపిస్తాడో, ఆ మనిషి అంధకారంలో మునిగి, నాస్తికుడిగా ఘోరమైన నరకంలో పడతాడు.
మహారోగావసాయస్తు స యః సంయతమానసః। వేదాశ్రమాన్ముక్తచిత్తః కుమ్భీకా నధిగచ్ఛతి। జిహ్వాచ్ఛేదం స్తేనమేత్య ప్రాప్నుయుస్తేన చైవ హ ।। ౨౧.
ఎవరైనా మహారోగంతో బాధపడుతూ, మనస్సు నియంత్రణతో, వేదాశ్రమాల బంధనాల నుండి విముక్తుడై ఉంటే, అతడు కుంభీపాక నరకాన్ని పొందడు. కాని, నాలుకను కోసేవారు, దొంగతనం చేసే వారు తప్పకుండా అక్కడికి వెళ్తారు.