యో దదాతి గుఢైర్మిశ్రాంస్తిలాన్ వై శ్రాద్ధకర్మణి। మధునా మధుమిశ్రాన్ వా అక్షయం సర్వమేవ తత్ ।। ౨౧.
శ్రాద్ధంలో బెల్లంతో కలిపిన నువ్వులు లేదా తేనెతో కలిపిన నువ్వులు ఎవరు ఇస్తారో, ఆ కార్యం మొత్తం పితృదేవతలకు శాశ్వతమైనదిగా మారుతుంది.
౦ బృహస్పతిరువాచ।। న బ్రాహ్మణాన్ పరీక్షేత సదా దేయే తు మానవః। దైవే కర్మణి పిత్ర్యే చ శ్రూయతే వై పరీక్షణమ్ ।। ౨౧.
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: మనిషి ఎప్పుడూ బ్రాహ్మణులను పరీక్షించకూడదు. కానీ దైవకార్యాల్లో, పితృకార్యాల్లో మాత్రం పరీక్షించడం అవసరమని వేదాలు చెబుతున్నాయి.
సర్వవేదవ్రతస్నాతాః పఙ్క్తీనాం పావనా ద్విజాః। యే చ భాష్య విదో ముఖ్యా యే చ వ్యాకరణే రతాః ।। ౨౧.
అన్ని వేదవ్రతాలు పూర్తి చేసి స్నానం చేసిన ద్విజులు, పంక్తులను పవిత్రం చేసే వారు, వ్యాఖ్యానాలలో నిపుణులు, వ్యాకరణంలో ఆనందించే వారు — వీరే ప్రధానులు.
అధీయతే పురాణం చ ధర్మ్మశాస్త్రం తథైవ చ। త్రిణాచికేతపఞ్చాగ్నిస్త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్ ।। ౨౧.
పురాణాలు, ధర్మశాస్త్రాలు చదివేవారు, మూడు నాచికేతాగ్నులు, ఐదు అగ్నులు, త్రిసుపర్ణం, వేదానికి సంబంధించిన ఆరు అంగాలు తెలిసినవారు — వీరే ఉత్తములు.
బ్రహ్మదేయ సుతశ్చైవ ఛన్దోగో జ్యేష్ఠసామగః। పుణ్యేషు యేషు తీర్థేషు అభిషేకకృతవ్రతాః ।। ౨౧.
బ్రాహ్మణ స్త్రీ నుంచి పుట్టిన కుమారులు, ఛాందోగ్యాన్ని పఠించే వారు, సామవేదంలో పెద్దవారు, పవిత్ర తీర్థాలలో వ్రతాలు చేసినవారు — వీరే శ్రేష్ఠులు.
ముఖ్యేషు యేషు సత్రేషు భవన్త్యవభృథశ్రుతాః। యే చ సద్యోవ్రతా నిత్యం స్వకర్మనిరతాశ్చ యే ।। ౨౧.
ప్రధాన యజ్ఞాల్లో అవభృథ స్నానం విన్నవారు, ఎప్పుడూ వ్రతాలు పాటించే వారు, తమ కర్తవ్యాల్లో నిత్యం నిమగ్నమైనవారు — వీరే గౌరవించదగినవారు.
అక్రోధనాః శాన్తిపరాస్తాన్ వై శ్రాద్ధే నిమన్త్రయేత్। యే చాపి నిత్యం దశసు సుకృతేషు వ్యవస్థితాః ।। ౨౧.
కోపం లేని వారు, శాంతికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు, ఎప్పుడూ పది రకాల సత్కార్యాల్లో స్థిరంగా ఉండేవారు — వీరిని శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించాలి.
ఏతేషు దత్తమక్షయ్యమేతే వై పఙ్క్తిపావనాః। శ్రద్ధేయా బ్రాహ్మణా యే తు యోగధర్మ్మమనువ్రతాః ।। ౨౧.
ఈవారికి ఇచ్చిన దానం శాశ్వతంగా ఉంటుంది. వీరే పంక్తులను పవిత్రం చేస్తారు. యోగధర్మంలో నిబద్ధతతో ఉన్న బ్రాహ్మణులను విశ్వాసంతో గౌరవించాలి.
ధర్మాశ్రమవరిష్ఠాస్తే హవ్యకవ్యేషు తే వరాః। త్రయోఽపి పూజితాస్తేన బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వరాః ।। ౨౧.
వీరు ధర్మాశ్రమాలలో అగ్రగణ్యులు. దేవతలకు, పితృదేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించడంలో వీరు శ్రేష్ఠులు. వీరిని గౌరవిస్తే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ముగ్గురూ పూజింపబడతారు.
పితృభిః సహ లోకాశ్చ యో హ్యేతాన్ పూజయేన్నరః। పవిత్రాణా పవిత్రఞ్చ మఙ్గలానాం చ మఙ్గలమ్ ।। ౨౧.
ఈవారిని పితృదేవతలతో కలిసి గౌరవించే వాడు పవిత్రమైనవాటిలో అతి పవిత్రమైన లోకాలను, మంగళకరమైనవాటిలో అతి మంగళకరమైన లోకాలను పొందుతాడు.
ప్రథమః సర్వధర్మాణాం యోగధర్మో నిగద్యతే । అపాఙ్క్తేయాంస్తు వక్ష్యామి గదతో మే నిబోధత ।। ౨౧.
అన్ని ధర్మాల్లో యోగధర్మమే ముఖ్యమైనదిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు యోగానికి అర్హులు కానివారిని నేను వివరంగా చెబుతాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
కితవో మద్యపో యక్ష్మీ పశుపాలో నిరాకృతిః। గ్రామప్రేష్యో వార్ద్ధుషికో గాయనో వణిజస్తథా ।। ౨౧.
దుర్మార్గుడు, మద్యపుడు, క్షయవ్యాధితో ఉన్నవాడు, పశువులను కాపాడేవాడు, చెడ్డ రూపం కలవాడు, గ్రామంలో సందేశాలు తీసుకెళ్లేవాడు, వస్తువులను అమ్మేవాడు, పాడేవాడు, వ్యాపారి—
అగారదాహీ గరదః కుణ్డాశీ సోమవిక్రయీ। సముద్రయాయీ దుశ్చర్మా తైలికః కూటకారకః ।। ౨౧.
ఇళ్లను కాల్చేవాడు, విషం కలిపేవాడు, అందరితో కలసి తినేవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు, సముద్రయాత్ర చేసేవాడు, చర్మాల వ్యాపారం చేసేవాడు, నూనె వ్యాపారి, మోసపూరిత వస్తువులు తయారుచేసేవాడు—
పిత్రా వివదమానశ్చ యస్య చోపపతిర్గృహే। అభిశస్తస్తథా స్తేనః శిల్పైర్యశ్చోపజీవతి ।। ౨౧.
తండ్రితో గొడవపడేవాడు, ఇంట్లో భార్య పతివ్రతగా లేనివాడు, శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, చేతివృత్తితో జీవనం సాగించేవాడు—
సూజకః పర్వకారీ చ యస్తు మిత్రేషు ద్రుహ్యతి। గణయాచనకశ్చైవ నాస్తికో వేదవర్జితః ।। ౨౧.
పెళ్లి సంబంధాలు కలిపేవాడు, పండుగ రోజుల్లో నిషిద్ధమైన పనులు చేసేవాడు, స్నేహితులను మోసగించేవాడు, వృత్తిగా అడుగేవాడు, నాస్తికుడు, వేదజ్ఞానం లేనివాడు—
ఉన్మత్తః షణ్డకశఠౌ భ్రూణహా గురుతల్పగః । భిషక్జీవః ప్రైషణికః పరస్త్రీం యశ్చ గచ్ఛతి ।। ౨౧.
పిచ్చివాడు, నపుంసకుడు, అపవాదం చేసేవాడు, గర్భహంతకుడు, గురుపత్నిని అపహరించేవాడు, వైద్యవృత్తి ద్వారా జీవించేవాడు, దూత, పరస్త్రీతో సంభోగించేవాడు—
విక్రీణాతి చ యో బ్రహ్మ వ్రతాని చ తపాంసి చ। నష్టం స్యాన్నాస్తికే దత్తం కృతఘ్నే చైవ శంసకే ।। ౨౧.
వేదాన్ని, వ్రతాలను, తపస్సును అమ్మేవాడు; నాస్తికుడికి, కృతఘ్నుడికి, అపవాదం చేసేవాడికి ఇచ్చిన దానం నష్టమవుతుంది.
యచ్చ వాణిజకే చైవ నేహ నాముత్ర తద్భవేత్। నిక్షేపహారిణే చైవ కితవే వేదనిన్దకే ।। ౨౧.
వ్యాపారికి ఇచ్చిన దానం ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ ఫలితాన్ని ఇవ్వదు; అలాగే, నిక్షేపాన్ని దోచుకున్నవాడు, జూదగాడు, వేదాన్ని నిందించేవాడికీ ఫలం ఉండదు.
తథా వాణిజకే చైవ కారుకే ధర్మ్మవర్జితే। నిన్దన్ క్రీణాతి పణ్యాని విక్రీణంశ్చ ప్రశంసతి ।। ౨౧.
అలాగే, వ్యాపారి, ధర్మం లేని కర్మగాడు, కొనేటప్పుడు వస్తువులను నిందించి, అమ్మేటప్పుడు పొగిడేవాడికీ ఫలం ఉండదు.
అనృతస్య సమావాసో న వణిక్ శ్రాద్ధమర్హతి। భస్మ నీవ హుతం హవ్యం దత్తం పౌనర్భవే ద్విజే ।। ౨౧.
అబద్ధం చెప్పేవాడు, వ్యాపారి, వీరికి శ్రాద్ధం చేయడం యోగ్యం కాదు. పునర్వివాహం చేసుకున్న ద్విజుడికి హోమం చేసినా అది బూడిదలాంటిది, ఫలం ఉండదు.
షష్టిం కాణః శతం షణ్డః శ్విత్రీ యావత్ ప్రపశ్యతి। పాపరోగీ సహస్రస్య దాతుర్నాశయతే ఫలమ్ ।। ౨౧.
ఒక కన్ను లేనివాడు అరవై మందికి ఇచ్చిన దాన ఫలాన్ని నాశనం చేస్తాడు; నపుంసకుడు వంద మందికి, కుష్టురోగి ఎవరైనా చూస్తున్నంతవరకు, పాపవ్యాధి ఉన్నవాడు వెయ్యి మందికి ఇచ్చిన ఫలాన్ని నాశనం చేస్తాడు.
భ్రశ్యతే సత్ఫలాత్తస్మాద్దాతా యస్య తు బాలిశః। యో వేష్టితశిరా భుఙ్క్తే యో భుఙ్క్తే దక్షిణాముఖః ।। ౨౧.
దాత అవివేకిగా ఉంటే మంచి ఫలాన్ని కోల్పోతాడు; తల కప్పుకుని తినేవాడు, దక్షిణదిశగా తిరిగి తినేవాడు కూడా ఫలాన్ని కోల్పోతాడు.
సోపానత్కశ్చ యో భుఙ్క్తే యచ్చ దద్యాత్తిరస్కృతమ్ । సర్వం తదసురేన్ద్రాణాం బ్రహ్మా భాగమకల్పయత్ ।। ౨౧.
చెప్పులు వేసుకుని తినేవాడు, గౌరవం లేకుండా దానం చేసేవాడు— వీరి దానాన్ని రాక్షసాధిపతి తనవిగా చేసుకుంటాడు.
శ్వానశ్చ యాతుధానాశ్చ నావేక్షేరన్ కథఞ్చన। తస్మాత్పరివృతిం దద్యాత్తిలైశ్చాన్వవకీరయన్ ।। ౨౧.
పిల్లులు, రాక్షసులు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ (శ్రాద్ధాన్ని) చూడకూడదు. అందుకే చుట్టూ నువ్వుల్ని చల్లి రక్షణ వలయం వేయాలి.
రాక్షసానాం తిలాః ప్రోక్తాః శునాం పరివృతిస్తథా। దర్శనాత్సూకరో హన్తి పక్షపాతేన కుక్కుటః ।। ౨౧.
నువ్వులు రాక్షసులకు చెందినవిగా, వలయం కుక్కలకు సంబంధించినదిగా చెప్పబడింది. కంటితో చూస్తే పంది నాశనం చేస్తుంది; పక్షపాతంతో కోడి నాశనం చేస్తుంది.
రజస్వలానుస్పర్శేన క్రుద్ధో యశ్చ ప్రయచ్ఛతి। యస్య మిత్రప్రదే యాని శ్రాద్ధాని చ హవీంషి చ। న ప్రీణాతి పితౄన్ దేవాన్ స్వర్గం న చ స గచ్ఛతి ।। ౨౧.
రజస్వలతో స్పర్శ, కోపంతో ఇచ్చినదానం, స్నేహితుడి బలవంతంతో చేసిన శ్రాద్ధం— వీటివల్ల పితృదేవతలు, దేవతలు సంతోషించరు; స్వర్గం కూడా లభించదు.
నదీతీరేషు రమ్యేషు సరిత్సు చ సరస్సు చ। వివిక్తేషు చ ప్రీయన్తే దత్తేనేహ పితామహాః ।। ౨౧.
సుందరమైన నదీ తీరాల్లో, వాగుల్లో, సరస్సుల్లో, ఒంటరిగా ఉన్న ప్రదేశాల్లో ఇక్కడ ఇచ్చిన దానంతో పితామహులు సంతోషిస్తారు.
న చాశ్రుం పాతయేజ్జాతు న యుక్తో వాచమీరయేత్। న చ కుర్వీత భుఞ్జానో హ్యన్యోఽన్యం మత్సరస్తదా ।। ౨౧.
ఎప్పుడూ కన్నీళ్లు కారనివ్వకూడదు, అనుచితమైన మాటలు మాట్లాడకూడదు, తినేటప్పుడు పరస్పరం అసూయ కలిగి ఉండకూడదు.
అపసవ్యే కృతే తేన విధివద్దర్భపాణినా । పిత్ర్యమానిధనం కార్యమేవం ప్రీణాతి వై పితౄన్ ।। ౨౧.
దర్భ గడ్డి చేత పట్టుకొని, ఎడమవైపు పద్ధతిగా చేసినప్పుడు, పితృకర్మను చేయాలి. ఇలా చేస్తే పితృదేవతలు సంతుష్టి చెందుతారు.
అనుమత్యాదితో విప్రానగ్నౌ కుర్యాద్యథావిధి। పితౄణాం నిర్వ్వపేద్భూమౌ శూర్పే వా దర్భసంస్తరే ।। ౨౧.
అనుమతి మొదలుకొని, బ్రాహ్మణులకు అగ్నిలో యథావిధిగా హవనం చేయాలి. పితృదేవతలకు భూమిపై, లేక షూర్పంలో, లేక దర్భ గడ్డిపైన నివేదించాలి.