అపి నః స్వకులే జాయాద్యోఽన్నం దద్యాత్ర్త్రయోదశీమ్। పాయసం మధుసర్పిర్భ్యాం ఛాయాయాం కుఞ్జరస్య తు ।। ౨౧.
మన వంశంలో ఎవరో ఒకరు పది మూడవ రోజున అన్నదానం చేయాలి. తేనె, నెయ్యితో చేసిన పాయసం, లేదా ఏనుగు నీడలో అన్నదానం చేయాలి.
ఆజేన సర్వలోహేన వర్షాసు చ మఘాసు చ। ఏష్టవ్యా బహవః పుత్రా యద్యేకోఽపి గయాం వ్రజేత్। గౌరీం వాప్యుద్వహేద్భార్య్యాం నీలం వా వృషముత్సృజేత్ ।। ౨౧.
మేక మాంసం లేదా అన్ని రకాల మాంసం, వర్షాకాలంలో లేదా మఘా నక్షత్రంలో శ్రాద్ధం చేయాలి. అనేక మంది కుమారులు కలగాలి. కనీసం ఒకరు అయినా గయకు వెళ్లాలి, గోరిని పెళ్లి చేసుకోవాలి, లేదా నీలం ఎద్దును విడిచిపెట్టాలి.
శంయురువాచ।। గయాదీనాం ఫలం తాత ప్రబ్రూహి సమపృచ్ఛతః। పితౄణాం చైవ యత్పుణ్యం నిఖిలేన బ్రవీహి మే ।। ౨౧.
శంయు ఇలా అడిగాడు: తండ్రీ, గయా మొదలైన పవిత్ర స్థలాలలో చేసే కార్యాల ఫలితాలు నాకు చెప్పండి. పితృదేవతలకు కలిగే పుణ్యాన్ని కూడా పూర్తిగా వివరించండి.
బృహస్పతిరువాచ।। గయాయామక్షయం శ్రాద్ధం జపహోమతపాంసి చ। పితృఙయాహే తే పుత్ర తస్మాత్తత్రాక్షయం స్మృతమ్ ।। ౨౧.
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: గయాలో చేసే శ్రాద్ధం, జపం, హోమం, తపస్సు అన్నీ ఎప్పటికీ నిలిచిపోతాయి. పుత్రుడా, పితృదేవతల కోసం అక్కడ చేసే కార్యాలు శాశ్వతమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి.
పునీయాదేకవింశన్తు గౌర్యాముత్పాదితః సుతః। మాతామహాంస్తు షడ్భూయ ఇతి తస్యాః ఫలం స్మృతమ్ ।। ౨౧.
గౌరీదేవి వల్ల పుట్టిన కుమారుడు ఇరవై ఒక తరాలు పవిత్రం చేస్తాడు. ఆ కుమారుడు తల్లి వంశంలో ఆరు తరాల ముత్తాతలను కూడా మళ్లీ మళ్లీ పవిత్రం చేస్తాడు. ఇదే ఆమెకు కలిగే ఫలం అని చెబుతారు.
ఫలం వృషస్య వక్ష్యామి గదతో మే నిబోధత। వృషోత్స్రష్టా పునాత్యేవ దశాతీతాన్ దశావరాన్ ।। ౨౧.
వృషభాన్ని విడిచిపెట్టిన ఫలితాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, విను. వృషభాన్ని విడిచినవాడు పది తరాల ముందు వారు, పది తరాల తరువాత వారిని పవిత్రం చేస్తాడు.
యత్కిఞ్చిత్ స్పృశ్యతే తోయైరుత్తీర్ణేన జలాన్మహీమ్। వృషోత్సర్గే పితౄణాం తు హ్యక్షయం స ముదాహృతమ్ ।। ౨౧.
వృషభాన్ని స్నానంచేసిన నీరు భూమిపై పడిన చోట ఏది తాకినా, ఆ వృషభాన్ని విడిచిన కార్యం పితృదేవతలకు శాశ్వతమైనదిగా చెప్పబడింది.
యద్యద్ధి సంస్పృశేత్తోయం లాంగూలాదిభిరన్తతః। సర్వం తదక్షయం తస్య పితౄణాం నాత్ర సంశయః ।। ౨౧.
వృషభం తన తోకతో లేదా ఇతర అవయవాలతో తాకిన నీరు ఏదైనా, అది మొత్తం పితృదేవతలకు శాశ్వతమైనదిగా మారుతుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శ్రృఙ్గైః ఖురైర్వా యద్భూమిమిల్లిఖత్య నిశం వృషః। మధుకుల్యాః పితౄంస్తస్య అక్షయాస్తా భవన్తి వై ।। ౨౧.
వృషభం తన కొమ్ములతో లేదా కాళ్లతో భూమిని తవ్విన చోట, అక్కడ తీపి నైవేద్యంతో పితృదేవతలు శాశ్వతంగా తృప్తి చెందుతారు.
సహస్రనల్వమాత్రేణ తడాగేన యథా శ్రుతిః। తృప్తిస్తృప్తిః పితౄణాం వై తద్వృషస్యాధికోచ్యతే ।। ౨౧.
వేదాలు చెప్పినట్లు, వెయ్యి నాళ్ల పొడవున్న చెరువుతో పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు. కానీ వృషభాన్ని విడిచిన ఫలం ఇంకా ఎక్కువగా ఉంటుందని చెప్పబడింది.
యో దదాతి గుఢైర్మిశ్రాంస్తిలాన్ వై శ్రాద్ధకర్మణి। మధునా మధుమిశ్రాన్ వా అక్షయం సర్వమేవ తత్ ।। ౨౧.
శ్రాద్ధంలో బెల్లంతో కలిపిన నువ్వులు లేదా తేనెతో కలిపిన నువ్వులు ఎవరు ఇస్తారో, ఆ కార్యం మొత్తం పితృదేవతలకు శాశ్వతమైనదిగా మారుతుంది.
౦ బృహస్పతిరువాచ।। న బ్రాహ్మణాన్ పరీక్షేత సదా దేయే తు మానవః। దైవే కర్మణి పిత్ర్యే చ శ్రూయతే వై పరీక్షణమ్ ।। ౨౧.
బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు: మనిషి ఎప్పుడూ బ్రాహ్మణులను పరీక్షించకూడదు. కానీ దైవకార్యాల్లో, పితృకార్యాల్లో మాత్రం పరీక్షించడం అవసరమని వేదాలు చెబుతున్నాయి.
సర్వవేదవ్రతస్నాతాః పఙ్క్తీనాం పావనా ద్విజాః। యే చ భాష్య విదో ముఖ్యా యే చ వ్యాకరణే రతాః ।। ౨౧.
అన్ని వేదవ్రతాలు పూర్తి చేసి స్నానం చేసిన ద్విజులు, పంక్తులను పవిత్రం చేసే వారు, వ్యాఖ్యానాలలో నిపుణులు, వ్యాకరణంలో ఆనందించే వారు — వీరే ప్రధానులు.
అధీయతే పురాణం చ ధర్మ్మశాస్త్రం తథైవ చ। త్రిణాచికేతపఞ్చాగ్నిస్త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్ ।। ౨౧.
పురాణాలు, ధర్మశాస్త్రాలు చదివేవారు, మూడు నాచికేతాగ్నులు, ఐదు అగ్నులు, త్రిసుపర్ణం, వేదానికి సంబంధించిన ఆరు అంగాలు తెలిసినవారు — వీరే ఉత్తములు.
బ్రహ్మదేయ సుతశ్చైవ ఛన్దోగో జ్యేష్ఠసామగః। పుణ్యేషు యేషు తీర్థేషు అభిషేకకృతవ్రతాః ।। ౨౧.
బ్రాహ్మణ స్త్రీ నుంచి పుట్టిన కుమారులు, ఛాందోగ్యాన్ని పఠించే వారు, సామవేదంలో పెద్దవారు, పవిత్ర తీర్థాలలో వ్రతాలు చేసినవారు — వీరే శ్రేష్ఠులు.
ముఖ్యేషు యేషు సత్రేషు భవన్త్యవభృథశ్రుతాః। యే చ సద్యోవ్రతా నిత్యం స్వకర్మనిరతాశ్చ యే ।। ౨౧.
ప్రధాన యజ్ఞాల్లో అవభృథ స్నానం విన్నవారు, ఎప్పుడూ వ్రతాలు పాటించే వారు, తమ కర్తవ్యాల్లో నిత్యం నిమగ్నమైనవారు — వీరే గౌరవించదగినవారు.
అక్రోధనాః శాన్తిపరాస్తాన్ వై శ్రాద్ధే నిమన్త్రయేత్। యే చాపి నిత్యం దశసు సుకృతేషు వ్యవస్థితాః ।। ౨౧.
కోపం లేని వారు, శాంతికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు, ఎప్పుడూ పది రకాల సత్కార్యాల్లో స్థిరంగా ఉండేవారు — వీరిని శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించాలి.
ఏతేషు దత్తమక్షయ్యమేతే వై పఙ్క్తిపావనాః। శ్రద్ధేయా బ్రాహ్మణా యే తు యోగధర్మ్మమనువ్రతాః ।। ౨౧.
ఈవారికి ఇచ్చిన దానం శాశ్వతంగా ఉంటుంది. వీరే పంక్తులను పవిత్రం చేస్తారు. యోగధర్మంలో నిబద్ధతతో ఉన్న బ్రాహ్మణులను విశ్వాసంతో గౌరవించాలి.
ధర్మాశ్రమవరిష్ఠాస్తే హవ్యకవ్యేషు తే వరాః। త్రయోఽపి పూజితాస్తేన బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వరాః ।। ౨౧.
వీరు ధర్మాశ్రమాలలో అగ్రగణ్యులు. దేవతలకు, పితృదేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించడంలో వీరు శ్రేష్ఠులు. వీరిని గౌరవిస్తే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ముగ్గురూ పూజింపబడతారు.
పితృభిః సహ లోకాశ్చ యో హ్యేతాన్ పూజయేన్నరః। పవిత్రాణా పవిత్రఞ్చ మఙ్గలానాం చ మఙ్గలమ్ ।। ౨౧.
ఈవారిని పితృదేవతలతో కలిసి గౌరవించే వాడు పవిత్రమైనవాటిలో అతి పవిత్రమైన లోకాలను, మంగళకరమైనవాటిలో అతి మంగళకరమైన లోకాలను పొందుతాడు.
ప్రథమః సర్వధర్మాణాం యోగధర్మో నిగద్యతే । అపాఙ్క్తేయాంస్తు వక్ష్యామి గదతో మే నిబోధత ।। ౨౧.
అన్ని ధర్మాల్లో యోగధర్మమే ముఖ్యమైనదిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు యోగానికి అర్హులు కానివారిని నేను వివరంగా చెబుతాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
కితవో మద్యపో యక్ష్మీ పశుపాలో నిరాకృతిః। గ్రామప్రేష్యో వార్ద్ధుషికో గాయనో వణిజస్తథా ।। ౨౧.
దుర్మార్గుడు, మద్యపుడు, క్షయవ్యాధితో ఉన్నవాడు, పశువులను కాపాడేవాడు, చెడ్డ రూపం కలవాడు, గ్రామంలో సందేశాలు తీసుకెళ్లేవాడు, వస్తువులను అమ్మేవాడు, పాడేవాడు, వ్యాపారి—
అగారదాహీ గరదః కుణ్డాశీ సోమవిక్రయీ। సముద్రయాయీ దుశ్చర్మా తైలికః కూటకారకః ।। ౨౧.
ఇళ్లను కాల్చేవాడు, విషం కలిపేవాడు, అందరితో కలసి తినేవాడు, సోమరసం అమ్మేవాడు, సముద్రయాత్ర చేసేవాడు, చర్మాల వ్యాపారం చేసేవాడు, నూనె వ్యాపారి, మోసపూరిత వస్తువులు తయారుచేసేవాడు—
పిత్రా వివదమానశ్చ యస్య చోపపతిర్గృహే। అభిశస్తస్తథా స్తేనః శిల్పైర్యశ్చోపజీవతి ।। ౨౧.
తండ్రితో గొడవపడేవాడు, ఇంట్లో భార్య పతివ్రతగా లేనివాడు, శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, చేతివృత్తితో జీవనం సాగించేవాడు—
సూజకః పర్వకారీ చ యస్తు మిత్రేషు ద్రుహ్యతి। గణయాచనకశ్చైవ నాస్తికో వేదవర్జితః ।। ౨౧.
పెళ్లి సంబంధాలు కలిపేవాడు, పండుగ రోజుల్లో నిషిద్ధమైన పనులు చేసేవాడు, స్నేహితులను మోసగించేవాడు, వృత్తిగా అడుగేవాడు, నాస్తికుడు, వేదజ్ఞానం లేనివాడు—
ఉన్మత్తః షణ్డకశఠౌ భ్రూణహా గురుతల్పగః । భిషక్జీవః ప్రైషణికః పరస్త్రీం యశ్చ గచ్ఛతి ।। ౨౧.
పిచ్చివాడు, నపుంసకుడు, అపవాదం చేసేవాడు, గర్భహంతకుడు, గురుపత్నిని అపహరించేవాడు, వైద్యవృత్తి ద్వారా జీవించేవాడు, దూత, పరస్త్రీతో సంభోగించేవాడు—
విక్రీణాతి చ యో బ్రహ్మ వ్రతాని చ తపాంసి చ। నష్టం స్యాన్నాస్తికే దత్తం కృతఘ్నే చైవ శంసకే ।। ౨౧.
వేదాన్ని, వ్రతాలను, తపస్సును అమ్మేవాడు; నాస్తికుడికి, కృతఘ్నుడికి, అపవాదం చేసేవాడికి ఇచ్చిన దానం నష్టమవుతుంది.
యచ్చ వాణిజకే చైవ నేహ నాముత్ర తద్భవేత్। నిక్షేపహారిణే చైవ కితవే వేదనిన్దకే ।। ౨౧.
వ్యాపారికి ఇచ్చిన దానం ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ ఫలితాన్ని ఇవ్వదు; అలాగే, నిక్షేపాన్ని దోచుకున్నవాడు, జూదగాడు, వేదాన్ని నిందించేవాడికీ ఫలం ఉండదు.
తథా వాణిజకే చైవ కారుకే ధర్మ్మవర్జితే। నిన్దన్ క్రీణాతి పణ్యాని విక్రీణంశ్చ ప్రశంసతి ।। ౨౧.
అలాగే, వ్యాపారి, ధర్మం లేని కర్మగాడు, కొనేటప్పుడు వస్తువులను నిందించి, అమ్మేటప్పుడు పొగిడేవాడికీ ఫలం ఉండదు.
అనృతస్య సమావాసో న వణిక్ శ్రాద్ధమర్హతి। భస్మ నీవ హుతం హవ్యం దత్తం పౌనర్భవే ద్విజే ।। ౨౧.
అబద్ధం చెప్పేవాడు, వ్యాపారి, వీరికి శ్రాద్ధం చేయడం యోగ్యం కాదు. పునర్వివాహం చేసుకున్న ద్విజుడికి హోమం చేసినా అది బూడిదలాంటిది, ఫలం ఉండదు.