ఆరుహ్య భృగుతుఙ్గోషు గత్వా పుణ్యాం సరస్వతీమ్। ఆపగాం తు నదీ పుణ్యాం గఙ్గా దేవీ మహానదీ ।। ౧౭.
భృగుపర్వతాలను ఎక్కి, పవిత్రమైన సరస్వతీ నదిని చేరి, పవిత్రమైన గంగా దేవీ అనే మహానదిని దర్శించినవాడు —
హిమవత్ప్రభవా నద్యో యాశ్చాన్యా ఋషిపూజితాః । సరస్తీర్థాభిసంవేద్యా నదీ నవవహాస్తథా ।। ౧౭.
హిమవంత్ పర్వతాల నుంచి పుట్టే నదులు, ఋషులు పూజించిన ఇతర పవిత్ర నదులు, సరస్సులు, తీర్థాలు, అలాగే తొమ్మిది ప్రవాహాల నదులు —
గత్వైతాన్ ముచ్యతే పాపైః స్వర్గే నిత్యం మహీయతే। దశరాత్రమశౌచన్తు ప్రోక్తం వై మృతసూతకే ।। ౧౭.
వీటిని సందర్శించినవాడు పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు, స్వర్గంలో ఎప్పుడూ గౌరవం పొందుతాడు. మరణం, జననం జరిగినప్పుడు పది రాత్రులు అశౌచంగా ఉండాలి.
బ్రాహ్మణస్య విశేషేణ క్షత్రియే ద్వాదశ స్మృతమ్। అర్ద్ధం మాసన్తు వైశ్యస్య మాసాచ్ఛూద్రస్తు శుధ్యతి ।। ౧౭.
బ్రాహ్మణుడికి ప్రత్యేకంగా పది రాత్రులు; క్షత్రియుడికి పన్నెండు రాత్రులు; వైశ్యుడికి పది ఐదు రోజులు; శూద్రుడు నెల రోజుల తర్వాత శుద్ధి పొందుతాడు.
ఉదక్యా సర్వవర్ణానాం త్రిరాత్రేణ తు శుద్ధయతి। ఉదక్యాం సూతికాఞ్చైవ శ్వానమన్త్యావసాయినమ్ ।। ౧౭.
నీళ్లు తేవడమే పని అయిన స్త్రీ వల్ల కలిగిన అశౌచం అన్ని వర్ణాలవారికీ మూడు రాత్రుల్లో పోతుంది; ప్రసూతి అయిన స్త్రీ, శవాన్ని లేదా కుక్కను తాకినవారికీ ఇదే విధానం.
నగ్నాదీన్ మృతహారాంశ్చ స్పృష్ట్వాఽశౌచం విధీయతే। స్నాత్వా సచైలో మృద్భిస్తు ద్వాదశభిస్తు శుధ్యతి ।। ౧౭.
నగ్నులను, శవాన్ని మోయేవారిని తాకితే అశౌచం కలుగుతుంది. అప్పుడప్పుడు బట్టలు వేసుకుని, మట్టి పన్నెండు సార్లు ఉపయోగించి స్నానం చేస్తే శుద్ధి వస్తుంది.
ఏతదేవ భవేచ్ఛౌచం మైథునే నవభిస్తథా। మృదా ప్రక్షాల్య హస్తౌ తు కుర్యాచ్ఛౌచవిధిన్నరః ।। ౧౭.
మైతునం తర్వాత కూడా ఇదే శౌచ విధానం ఉంటుంది, కానీ మట్టి తొమ్మిది సార్లు ఉపయోగించాలి. చేతులు మట్టితో కడిగి శౌచాన్ని పాటించాలి.
ప్రక్షాల్య చాద్భిర్హస్తౌ చ స్నాత్వా చైవ మృదా పునః। మృదం గుహ్యే తతో ద్విస్తు పునరేవ మృదం బుధః ।। ౧౭.
చేతులను నీటితో కడిగి, మళ్లీ మట్టితో స్నానం చేసి, రహస్యాంగంలో రెండు సార్లు మట్టి వేసి, మళ్లీ మట్టిని ఉపయోగించాలి.
ఏవం శౌచ విధిర్దృష్టః సర్వవర్ణేషు నిత్యదా। పరిదద్యాన్మృదస్తిస్రో హస్తపాదావసేచనమ్ ।। ౧౭.
ఇలా శౌచ విధానం అన్ని వర్ణాలలో ఎప్పుడూ పాటించాలి. చేతులు, కాళ్లు కడుక్కోవడానికి మట్టిని మూడు సార్లు ఉపయోగించాలి.
ఆరణ్యం శౌచమేతత్తు గ్రామ్యం వక్ష్యామ్యతః పరమ్। మృదస్తిస్రః పాదయోస్తు హస్తయోస్తిస్ర ఏవ చ ।। ౧౭.
ఇది అరణ్యంలో పాటించే శౌచ విధానం. ఇప్పుడు గ్రామంలో చేసే విధానాన్ని చెబుతాను: కాళ్లకు మూడు సార్లు, చేతులకు కూడా మూడు సార్లు మట్టిని ఉపయోగించాలి.
మృదః పఞ్చదశామేధ్యే హస్తాదీనాం విభాగశః। అనిర్ణిక్తే మృదం దద్యాన్మృదన్తే త్వద్భిరేవ తు ।। ౧౭.
అశుద్ధి వచ్చినప్పుడు చేతులు, ఇతర అవయవాలకు పదిహేను సార్లు మట్టిని ఉపయోగించాలి. స్థలం తెలియకపోతే మట్టిని వేసి, చివర్లో నీటితో కడగాలి.
కణ్ఠం శిరో వా ప్రావృత్య రథ్యా పాదగతస్తు వా। అకృత్వా పాదయోః శౌచమాచాన్తోఽప్యశుచిర్భవేత్ ।। ౧౭.
గొంతు లేదా తల కప్పుకుని, లేదా రోడ్డు మీద కాలికి మురికి ఉండగా నడిచినా, కాళ్లు శుభ్రం చేయకపోతే, నోటిని కడిగినా శుద్ధి కలగదు.
ప్రక్షాల్య పాత్రం నిఃక్షిప్య ఆచమ్యాభ్యుక్షణం పునః। ద్రవ్యస్యాన్యస్య తు తథా కుర్యాదభ్యుక్షణం పునః ।। ౧౭.
పాత్రాన్ని బాగా కడిగి పక్కన పెట్టిన తర్వాత, నీళ్లు ముక్కున పెట్టి మళ్లీ చల్లాలి. అలాగే, మరే ఇతర వస్తువు అయినా, మళ్లీ నీళ్లు చల్లాలి.
పుష్పాదీనాం తృణానాఞ్చ ప్రోక్షణం హవిషాన్తథా। పరాహృతానాం ద్రవ్యాణాం నిధాయాభ్యుక్షణం తథా ।। ౧౭.
పువ్వులు, దర్భలు, హవిస్సులు వంటి వాటికి కూడా నీళ్లు చల్లాలి. బయట నుంచి తెచ్చిన వస్తువులను నేలపై ఉంచిన తర్వాత కూడా అలాగే నీళ్లు చల్లాలి.
ప్రోక్షితన్తు హరేత్ కిఞ్చి చ్ఛ్రాద్ధే దైవ తథా పునః। ఉత్తరేణ హరేద్వేద్యాం దక్షిణేన విసర్జయేత్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో లేదా దేవతలకు సమర్పించడానికి నీళ్లు చల్లినదాన్ని తీసుకోవాలి. వేదికపై ఉత్తర దిశ నుంచి తీసుకుని, దక్షిణ దిశవైపు పారవేయాలి.
విచ్ఛిన్నం స్యాద్విపర్యాసే దైవే పిత్ర్యే తథైవ చ। దక్షిణేన తు హస్తేన దక్షిణాం వేదిమాలిఖేత్ ।। ౧౭.
దేవతల పూజలో లేదా పితృకార్యాలలో ఏదైనా మధ్యలో ఆగిపోయినా, తప్పుగా జరిగినా, కుడి చేతితో వేదిక దక్షిణ భాగాన్ని తడిమాలి.
కరాభ్యామేవ దేవానాం పితౄణాం వికరం శుభమ్। క్షుభితస్వప్నయోశ్చైవ తథా మూత్రపురీషయోః ।। ౧౭.
దేవతలకు, పితృదేవతలకు, అలాగే కలత కలిగిన నిద్ర తర్వాత, మూత్ర విసర్జన లేదా విసర్జన తర్వాత రెండు చేతులతో శుభకార్యాన్ని చేయాలి.
నిష్ఠీవితే యథా వ్యక్తే భుక్త్వా విపరిధాయ చ। ఉచ్ఛిష్టస్య చ సంస్పర్శే తథా పాదావసేచనే ।। ౧౭.
తెచ్చుగా ఉమ్మిన తర్వాత, భోజనం చేసిన తర్వాత, పై వస్త్రం ధరించినప్పుడు, మిగిలిన అన్నాన్ని తాకినప్పుడు, పాదాలు కడిగిన తర్వాత కూడా అలాగే చేయాలి.
ఉత్సృష్టస్య సుమమ్భాషే హ్యశుచిం ప్రయతస్య చ। సన్దేహేషు చ సర్వేషు శిఖాం ముక్త్వా తథైవ చ ।। ౧౭.
నీళ్లు పారబోసిన తర్వాత, కఠినంగా మాట్లాడినప్పుడు, అపవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు, సందేహం వచ్చినప్పుడు, శిఖా విడిచిపెట్టినప్పుడు కూడా అలాగే చేయాలి.
వినా యజ్ఞోపవీతేన మోహాత్తు యద్యుపస్పృషేత్। ఔష్ఠస్య దన్తసంస్పర్శే దర్శనే చాన్త్యవాసినామ్ ।। ౧౭.
యజ్ఞోపవీతం లేకుండా ముక్కున నీళ్లు పెట్టినా, పెదవులు లేదా పళ్లను తాకినా, గ్రామ చివర నివసించే వారిని చూసినా కూడా అలాగే చేయాలి.
జిఙ్వయా చైవ సంస్పృశ్య దన్తాసక్తం తథైవ చ। సశబ్దమఙ్గులీభిశ్చ ప్రణతశ్చావలో కయన్ ।। ౧౭.
నాలుకతో పళ్లను తాకినప్పుడు, పళ్లకు ఏదైనా అంటుకున్నప్పుడు, వేళ్లతో శబ్దం చేసినప్పుడు, వంగి పైకి చూచినప్పుడు కూడా అలాగే చేయాలి.
యశ్చాధర్మే స్థితో మోహాదాయాన్తోఽప్యశుచిర్భవేత్। ఉపవిశ్య శుచౌ దేశే ప్రణతః ప్రాగుదఙ్ముఖః ।। ౧౭.
ఎవరైనా అపవిత్రతలో ఉండి తెలియకపోతే, వారు శుభ్రమైన చోట కూర్చొని, తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశను చూస్తూ నమస్కరించాలి.
పాదౌ ప్రక్షాల్య హస్తౌ తు అన్తర్జానురుప స్పృశేత్। ప్రసన్నాస్త్రిః పిబేచ్చాపః ప్రయతః సుసమాహితః ।। ౧౭.
పాదాలు, చేతులు కడిగి, చేతులతో మోకాళ్లను తాకి, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచి, మూడు సార్లు నీళ్లు ముక్కున పెట్టాలి.
ద్విరేవ మార్జనం కుర్యాత్సకృదభ్యుక్షణం తతః। ఖాని మూర్ద్ధానమాత్మానం హస్తౌ పాదౌ తథైవ చ ।। ౧౭.
రెండు సార్లు శుద్ధి చేసి, ఒకసారి నీళ్లు చల్లాలి. ఆ తర్వాత నాసిక, తల, శరీరం, చేతులు, పాదాలు కూడా శుభ్రంగా చేయాలి.
అభ్యుక్షణం తథా తస్య యద్యమీమాంసితం భవేత్। ఏవమాచమనం తస్య వేదా యజ్ఞాస్తపాంసి చ ।। ౧౭.
నీళ్లు చల్లడంలో సందేహం ఉంటే, మళ్లీ చల్లాలి. అలా చేస్తే, అతని ఆచమనము, వేదపఠనం, యజ్ఞాలు, తపస్సులు ఫలిస్తాయి.
దానాని బ్రహ్మచర్యఞ్చ భవన్తి సఫలాస్తథా। క్రియాం యః కురుతే మోహాదనాచమ్యైవ నాస్తికః ।। ౧౭.
దానం, బ్రహ్మచర్యం కూడా ఫలిస్తాయి. కానీ ఎవరు తెలియక లేదా నమ్మక లేకుండా ఆచమనము చేయకుండా కర్మలు చేస్తే, అవి వ్యర్థమవుతాయి.
భవన్తి చ వృథా తస్య క్రియా హ్యేతా న సంశయః। వాగ్భావశుద్ధనిర్ణిక్తమదుష్టం వాప్యనిన్దితమ్ ।। ౧౭.
అటువంటి వారి కర్మలు ఫలించవు — ఇందులో సందేహం లేదు. మాట, మనస్సు శుద్ధిగా, తప్పులేకుండా, అపవాదం లేకుండా చేసినవి మాత్రమే ఫలిస్తాయి.
మేధ్యాన్యేతాని జ్ఞేయాని దుష్టమేభ్యో విపర్యయః। న వక్తవ్యః సదా విప్రః క్షుధితో నాస్తి కిఞ్చన ।। ౧౭.
ఈ కార్యాలు పవిత్రమైనవిగా తెలుసుకోవాలి. వీటి వ్యతిరేకమైనవి అపవిత్రం. బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ 'నాకు ఆకలి, నాకు ఏమీ లేదు' అని చెప్పకూడదు.
తస్మై సత్కృత్య యో దద్యాదయూపో యజ్ఞ ఉచ్యతే। అప్లుష్టాన్నం శ్రృతాన్నన్తు కృశవృత్తిమయాచకమ్ ।। ౧౭.
ఆయనకు గౌరవంగా ఇచ్చినది యజ్ఞంగా పరిగణించబడుతుంది. కానీ నీళ్లు చల్లని అన్నం లేదా చెడ్డ ప్రవర్తన కలిగినవాడు అడిగి తెచ్చిన అన్నం యజ్ఞంగా పరిగణించబడదు.
ఏకాన్తశీలం హ్రీమన్తం సదా శ్రాద్ధేషు భోజయేత్ । యో దదాత్యాన్తిమభ్యేశ్చ స బ్రహ్మఘ్నో దురాత్మవాన్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో ఎప్పుడూ మంచి స్వభావం, లజ్జ కలిగినవారిని భోజనం పెట్టాలి. కానీ చివర్లో అర్హత లేని వారికి ఇచ్చేవాడు బ్రహ్మహత్యాపాతకుడు, దురాత్ముడు అవుతాడు.