అర్చయిత్వా తతో దద్యాద్విప్రాయాతిథయే నరః। వ్యఞ్జనాని చ భక్ష్యాణి ఫలం తేషాం తథైవ చ ।। ౧౭.
అతిథిని గౌరవించిన తరువాత, మనిషి బ్రాహ్మణ అతిథికి వంటకాలు, తినుబండారాలు, అలాగే పండ్లు ఇవ్వాలి.
ఆగ్నిష్టోమం తు పయసా ప్రాప్నుయాద్వై తథాశ్రుతమ్। సర్పిషా తు శుభం చక్షుః షోడశాహఫలం లభేత్। మధునా త్వతిరాత్రస్య ఫలం చ సమవాప్నుయాత్ ।। ౧౭.
పాలు సమర్పిస్తే అగ్నిష్టోమ యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. నెయ్యి సమర్పిస్తే మంగళకరమైన దృష్టిని, పదహారు రోజుల యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. తేనె సమర్పిస్తే అతిరాత్ర యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తత్ప్రాప్నుయాచ్ఛ్రద్దధానో నరో వై సర్వైః కామైర్భోజయేద్యస్తు విప్రాన్। సర్వార్థదః సర్వవిప్రాతిథౌ యః ఫలం భుఙ్క్తే సర్వమేధస్య నిత్యమ్ ।। ౧౭.
శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణులకు కావలసిన అన్నీ ఇచ్చి భోజనం పెట్టేవాడు అన్ని ఫలితాలను పొందుతాడు. అన్ని బ్రాహ్మణ అతిథులను గౌరవించేవాడు ఎల్లప్పుడూ అన్ని యజ్ఞాల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
యస్తు శ్రాద్ధేఽతిథిం ప్రాప్య దైవే వాప్యవమన్యతే। తం వై దేవా విశ్వయన్తి హోతా యద్వత్ పరాం వసుమ్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో లేదా దైవకార్యంలో అతిథి వచ్చినప్పుడు అతన్ని నిర్లక్ష్యం చేసినవాడిని దేవతలు వదిలిపెడతారు, యజ్ఞంలో హోతా అప్రయోజకమైన హవిస్సును వదిలిపెట్టినట్లే.
దేవాశ్చ పితరశ్చైవ వహ్నిశ్చైవ హి తాన్ ద్విజాన్ । ఆవిశ్య భుఞ్జతే తద్వై లోకానుగ్రహకారణాత్ ।। ౧౭.
దేవతలు, పితృదేవతలు, అగ్ని — వీరంతా ద్విజులకు ప్రవేశించి, లోకానికి మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, వారి ద్వారా భోజనం చేస్తారు.
అపూజితా దహన్త్యేతే దద్యుః కామాంశ్చ పూజితాః। సర్వస్వేనాపి తస్మాద్వై పూజయేదతిథీన్ సదా ।। ౧౭.
అతిథులను గౌరవించకపోతే వారు బాధిస్తారు; గౌరవిస్తే మన కోరికలు తీర్చుతారు. అందుకే, ఎంతటి ఆస్తి ఉన్నా, ఎప్పుడూ అతిథులను గౌరవించాలి.
వానప్రస్థో గృహస్థశ్చ గృహమభ్యాగతోఽథవా। బాలాః ఖిన్నా యతిశ్చైవ జానీయాదతిథీన్ సదా ।। ౧౭.
వనప్రస్థుడు, గృహస్థుడు, ఇంటికి వచ్చినవాడు, పిల్లలు, అలసిపోయినవారు, యతి — వీరందరినీ ఎప్పుడూ అతిథులుగా గుర్తించాలి.
అభ్యాగతో యాచకః స్యాదతిథిః స్యాదయాచకః। అతిథేరతిథిః శ్రేష్ఠః సోఽతిథిర్యోగ ఉచ్యతే ।। ౧౭.
వచ్చి అడిగేవాడు అతిథి, అడగని వాడూ అతిథే. అతిథుల్లో, ఆహ్వానం లేకుండానే వచ్చినవాడే ఉత్తముడు; వాడినే నిజమైన అతిథి అంటారు.
న ఘోరో నాపి సఙ్కీర్ణో నావిద్యో న విశేషవిత్। న చ సన్తో న సమృద్ధో న సేవీ నాచరోఽతిథిః ।। ౧౭.
అతిథి భయంకరుడు కాదు, కలిసిపోయినవాడు కాదు, అజ్ఞాని కాదు, తేడాలు తెలిసినవాడు కాదు; అతను సద్గుణవంతుడు కాదు, ధనికుడు కాదు, సేవకుడు కాదు, నియమాలు పాటించేవాడు కూడా కాదు.
పిపాసితాయ శ్రాన్తాయ భ్రాన్తాయాతిబుభుక్షతే। తస్మై సత్కృత్య దాతవ్యం యజ్ఞస్య ఫలమిచ్ఛతా ।। ౧౭.
దాహంగా ఉన్నవాడికైనా, అలసిపోయినవాడికైనా, దారి తప్పినవాడికైనా, బాగా ఆకలిగా ఉన్నవాడికైనా, యజ్ఞ ఫలితాన్ని కోరేవాడు గౌరవంగా భోజనం పెట్టాలి.
ఆరుహ్య భృగుతుఙ్గోషు గత్వా పుణ్యాం సరస్వతీమ్। ఆపగాం తు నదీ పుణ్యాం గఙ్గా దేవీ మహానదీ ।। ౧౭.
భృగుపర్వతాలను ఎక్కి, పవిత్రమైన సరస్వతీ నదిని చేరి, పవిత్రమైన గంగా దేవీ అనే మహానదిని దర్శించినవాడు —
హిమవత్ప్రభవా నద్యో యాశ్చాన్యా ఋషిపూజితాః । సరస్తీర్థాభిసంవేద్యా నదీ నవవహాస్తథా ।। ౧౭.
హిమవంత్ పర్వతాల నుంచి పుట్టే నదులు, ఋషులు పూజించిన ఇతర పవిత్ర నదులు, సరస్సులు, తీర్థాలు, అలాగే తొమ్మిది ప్రవాహాల నదులు —
గత్వైతాన్ ముచ్యతే పాపైః స్వర్గే నిత్యం మహీయతే। దశరాత్రమశౌచన్తు ప్రోక్తం వై మృతసూతకే ।। ౧౭.
వీటిని సందర్శించినవాడు పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు, స్వర్గంలో ఎప్పుడూ గౌరవం పొందుతాడు. మరణం, జననం జరిగినప్పుడు పది రాత్రులు అశౌచంగా ఉండాలి.
బ్రాహ్మణస్య విశేషేణ క్షత్రియే ద్వాదశ స్మృతమ్। అర్ద్ధం మాసన్తు వైశ్యస్య మాసాచ్ఛూద్రస్తు శుధ్యతి ।। ౧౭.
బ్రాహ్మణుడికి ప్రత్యేకంగా పది రాత్రులు; క్షత్రియుడికి పన్నెండు రాత్రులు; వైశ్యుడికి పది ఐదు రోజులు; శూద్రుడు నెల రోజుల తర్వాత శుద్ధి పొందుతాడు.
ఉదక్యా సర్వవర్ణానాం త్రిరాత్రేణ తు శుద్ధయతి। ఉదక్యాం సూతికాఞ్చైవ శ్వానమన్త్యావసాయినమ్ ।। ౧౭.
నీళ్లు తేవడమే పని అయిన స్త్రీ వల్ల కలిగిన అశౌచం అన్ని వర్ణాలవారికీ మూడు రాత్రుల్లో పోతుంది; ప్రసూతి అయిన స్త్రీ, శవాన్ని లేదా కుక్కను తాకినవారికీ ఇదే విధానం.
నగ్నాదీన్ మృతహారాంశ్చ స్పృష్ట్వాఽశౌచం విధీయతే। స్నాత్వా సచైలో మృద్భిస్తు ద్వాదశభిస్తు శుధ్యతి ।। ౧౭.
నగ్నులను, శవాన్ని మోయేవారిని తాకితే అశౌచం కలుగుతుంది. అప్పుడప్పుడు బట్టలు వేసుకుని, మట్టి పన్నెండు సార్లు ఉపయోగించి స్నానం చేస్తే శుద్ధి వస్తుంది.
ఏతదేవ భవేచ్ఛౌచం మైథునే నవభిస్తథా। మృదా ప్రక్షాల్య హస్తౌ తు కుర్యాచ్ఛౌచవిధిన్నరః ।। ౧౭.
మైతునం తర్వాత కూడా ఇదే శౌచ విధానం ఉంటుంది, కానీ మట్టి తొమ్మిది సార్లు ఉపయోగించాలి. చేతులు మట్టితో కడిగి శౌచాన్ని పాటించాలి.
ప్రక్షాల్య చాద్భిర్హస్తౌ చ స్నాత్వా చైవ మృదా పునః। మృదం గుహ్యే తతో ద్విస్తు పునరేవ మృదం బుధః ।। ౧౭.
చేతులను నీటితో కడిగి, మళ్లీ మట్టితో స్నానం చేసి, రహస్యాంగంలో రెండు సార్లు మట్టి వేసి, మళ్లీ మట్టిని ఉపయోగించాలి.
ఏవం శౌచ విధిర్దృష్టః సర్వవర్ణేషు నిత్యదా। పరిదద్యాన్మృదస్తిస్రో హస్తపాదావసేచనమ్ ।। ౧౭.
ఇలా శౌచ విధానం అన్ని వర్ణాలలో ఎప్పుడూ పాటించాలి. చేతులు, కాళ్లు కడుక్కోవడానికి మట్టిని మూడు సార్లు ఉపయోగించాలి.
ఆరణ్యం శౌచమేతత్తు గ్రామ్యం వక్ష్యామ్యతః పరమ్। మృదస్తిస్రః పాదయోస్తు హస్తయోస్తిస్ర ఏవ చ ।। ౧౭.
ఇది అరణ్యంలో పాటించే శౌచ విధానం. ఇప్పుడు గ్రామంలో చేసే విధానాన్ని చెబుతాను: కాళ్లకు మూడు సార్లు, చేతులకు కూడా మూడు సార్లు మట్టిని ఉపయోగించాలి.
మృదః పఞ్చదశామేధ్యే హస్తాదీనాం విభాగశః। అనిర్ణిక్తే మృదం దద్యాన్మృదన్తే త్వద్భిరేవ తు ।। ౧౭.
అశుద్ధి వచ్చినప్పుడు చేతులు, ఇతర అవయవాలకు పదిహేను సార్లు మట్టిని ఉపయోగించాలి. స్థలం తెలియకపోతే మట్టిని వేసి, చివర్లో నీటితో కడగాలి.
కణ్ఠం శిరో వా ప్రావృత్య రథ్యా పాదగతస్తు వా। అకృత్వా పాదయోః శౌచమాచాన్తోఽప్యశుచిర్భవేత్ ।। ౧౭.
గొంతు లేదా తల కప్పుకుని, లేదా రోడ్డు మీద కాలికి మురికి ఉండగా నడిచినా, కాళ్లు శుభ్రం చేయకపోతే, నోటిని కడిగినా శుద్ధి కలగదు.
ప్రక్షాల్య పాత్రం నిఃక్షిప్య ఆచమ్యాభ్యుక్షణం పునః। ద్రవ్యస్యాన్యస్య తు తథా కుర్యాదభ్యుక్షణం పునః ।। ౧౭.
పాత్రాన్ని బాగా కడిగి పక్కన పెట్టిన తర్వాత, నీళ్లు ముక్కున పెట్టి మళ్లీ చల్లాలి. అలాగే, మరే ఇతర వస్తువు అయినా, మళ్లీ నీళ్లు చల్లాలి.
పుష్పాదీనాం తృణానాఞ్చ ప్రోక్షణం హవిషాన్తథా। పరాహృతానాం ద్రవ్యాణాం నిధాయాభ్యుక్షణం తథా ।। ౧౭.
పువ్వులు, దర్భలు, హవిస్సులు వంటి వాటికి కూడా నీళ్లు చల్లాలి. బయట నుంచి తెచ్చిన వస్తువులను నేలపై ఉంచిన తర్వాత కూడా అలాగే నీళ్లు చల్లాలి.
ప్రోక్షితన్తు హరేత్ కిఞ్చి చ్ఛ్రాద్ధే దైవ తథా పునః। ఉత్తరేణ హరేద్వేద్యాం దక్షిణేన విసర్జయేత్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో లేదా దేవతలకు సమర్పించడానికి నీళ్లు చల్లినదాన్ని తీసుకోవాలి. వేదికపై ఉత్తర దిశ నుంచి తీసుకుని, దక్షిణ దిశవైపు పారవేయాలి.
విచ్ఛిన్నం స్యాద్విపర్యాసే దైవే పిత్ర్యే తథైవ చ। దక్షిణేన తు హస్తేన దక్షిణాం వేదిమాలిఖేత్ ।। ౧౭.
దేవతల పూజలో లేదా పితృకార్యాలలో ఏదైనా మధ్యలో ఆగిపోయినా, తప్పుగా జరిగినా, కుడి చేతితో వేదిక దక్షిణ భాగాన్ని తడిమాలి.
కరాభ్యామేవ దేవానాం పితౄణాం వికరం శుభమ్। క్షుభితస్వప్నయోశ్చైవ తథా మూత్రపురీషయోః ।। ౧౭.
దేవతలకు, పితృదేవతలకు, అలాగే కలత కలిగిన నిద్ర తర్వాత, మూత్ర విసర్జన లేదా విసర్జన తర్వాత రెండు చేతులతో శుభకార్యాన్ని చేయాలి.
నిష్ఠీవితే యథా వ్యక్తే భుక్త్వా విపరిధాయ చ। ఉచ్ఛిష్టస్య చ సంస్పర్శే తథా పాదావసేచనే ।। ౧౭.
తెచ్చుగా ఉమ్మిన తర్వాత, భోజనం చేసిన తర్వాత, పై వస్త్రం ధరించినప్పుడు, మిగిలిన అన్నాన్ని తాకినప్పుడు, పాదాలు కడిగిన తర్వాత కూడా అలాగే చేయాలి.
ఉత్సృష్టస్య సుమమ్భాషే హ్యశుచిం ప్రయతస్య చ। సన్దేహేషు చ సర్వేషు శిఖాం ముక్త్వా తథైవ చ ।। ౧౭.
నీళ్లు పారబోసిన తర్వాత, కఠినంగా మాట్లాడినప్పుడు, అపవిత్రంగా ఉన్నప్పుడు, సందేహం వచ్చినప్పుడు, శిఖా విడిచిపెట్టినప్పుడు కూడా అలాగే చేయాలి.
వినా యజ్ఞోపవీతేన మోహాత్తు యద్యుపస్పృషేత్। ఔష్ఠస్య దన్తసంస్పర్శే దర్శనే చాన్త్యవాసినామ్ ।। ౧౭.
యజ్ఞోపవీతం లేకుండా ముక్కున నీళ్లు పెట్టినా, పెదవులు లేదా పళ్లను తాకినా, గ్రామ చివర నివసించే వారిని చూసినా కూడా అలాగే చేయాలి.