మానుషాస్థీని సంస్పృశ్య ఉపోష్యం శుద్ధికారణమ్ । త్రిరాత్రముక్తం సస్నేహమేకరాత్రమతోఽన్యథా ।। ౧౬.
మనిషి ఎముకలు తాకిన తర్వాత శుద్ధికోసం ఉపవాసం చేయాలి. నెయ్యితో మూడు రాత్రులు లేదా లేకపోతే ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేయాలి.
కారస్కరాః పులిన్దాశ్చ తథాన్ధశబరాదయ। పీత్వా చాపోభూతిలయే గత్వా చైవ యుగన్ధరామ్ ।। ౧౬.
దొంగలు, పులిందులు, అలాగే ఆంధులు, శబరులు, మలవిసర్జన ప్రదేశంలో నీరు తాగినవారు లేదా యుగంధర పర్వతాలకు వెళ్లినవారు—
సిన్ధోరుత్తరపర్య్యన్తం తథా దివ్యన్తరే శతమ్। పాపదేశాశ్చ యే కేచిత్పాపరధ్యుషితా జనైః ।। ౧౬.
సింధు నదికి ఉత్తర సరిహద్దు వరకు, అలాగే దివ్యాంతర ప్రాంతం వరకు, చెడు పనులు చేసే వారు నివసించే పాప ప్రాంతాలు—
శిష్టైశ్చ వర్జితా యే చ బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః। గత్వా దేశానపుణ్యాంస్తు కృత్స్నం పాపం సమశ్నుతే ।। ౧౬.
శిష్టులు, వేదపండిత బ్రాహ్మణులు దూరంగా ఉండే ప్రాంతాలు— అలాంటి అపవిత్ర ప్రాంతాలకు వెళ్లినవాడు అన్ని పాపాలను పొందుతాడు.
మనోవ్యక్తిరథాగ్నిశ్చ కాలే చైవోపలేపనమ్। విఖ్యాపనఞ్చ శౌచానాం నిత్యమజ్ఞానమేవ చ ।। ౧౬.
మనస్సు అపవిత్రత, అగ్ని, కాలం, మట్టిపూత ఇవి కూడా శుద్ధికి మార్గాలు. కానీ వీటి నియమాలు తెలియకపోవడం ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
అతోన్యథా తు యః కుర్య్యాన్మోహాచ్ఛౌచస్య సఙ్కరమ్। పిశాచాన్ యాతుధానాంశ్చ ఫలం గచ్ఛత్యసంశయమ్ ।। ౧౬.
ఇవి కాకుండా, ఎవడు మోహంతో శౌచ నియమాలు తప్పుగా చేస్తాడో, అతడు నిస్సందేహంగా పిశాచులు, రాక్షసులు పొందే ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
శౌచమశ్రద్దధానశ్చ మ్లేచ్ఛజాతిషు జాయతే। అయజ్ఞాశ్చైవ పాపో వా తిర్య్యగ్యోనిగతోఽపి వా ।। ౧౬.
శుద్ధి లేకుండా, విశ్వాసం లేకుండా ఉన్నవాడు పరదేశీయులలో జన్మిస్తాడు. యజ్ఞాలు చేయని వారు, పాపులు, లేదా జంతువుల గర్భంలో పుట్టేవారు కూడా ఇలాగే అవుతారు.
శౌచేన మోక్షం కుర్వాణః స్వర్గవాసీ భవేన్నరః। శుచికామా హి దేవా వై దేవైరేతదుదాహృతమ్ ।। ౧౬.
శుద్ధితో మానవుడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు, స్వర్గంలో నివసిస్తాడు. దేవతలకు శుద్ధి ఎంతో ఇష్టమైనది; ఇదే దేవతలే ప్రకటించారు.
బీభత్సమశుచిఞ్చైవ వర్జయన్తి సురాః సదా। త్రీణి శౌచాని కుర్వన్తి న్యాయతః శుభకర్మణః ।। ౧౬.
దేవతలు ఎప్పుడూ అసహ్యమైనదాన్ని, అపవిత్రమైనదాన్ని దూరంగా ఉంచుతారు. ధర్మబద్ధంగా మంచి పనులు చేసే వారు మూడు రకాల శుద్ధిని పాటిస్తారు.
బ్రహ్మణ్యాయాతిథేయాయ శౌచయుక్తాయ ధీమతే। పితృభక్తాయ దాన్తాయ సానుక్రోశాయ చ ద్విజాః ।। ౧౬.
బ్రహ్మను భక్తిగా ఆరాధించే వారికి, అతిథులకు, శుద్ధి, జ్ఞానం కలిగినవారికి, పితృదేవతలను సేవించే వారికి, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారికి, దయగలవారికి ద్విజులు హవిస్సు సమర్పిస్తారు.
తైస్తైః ప్రీతాః ప్రయచ్ఛన్తి పితరో యోగవర్ద్ధనాః। మనసా కాంక్షితాన్ కామాంస్త్రైలోక్యప్రభవానితి ।। ౧౬.
ఇలాంటి వారికి సంతోషించి, యోగాన్ని పెంచే పితృదేవతలు మనసు కోరిన కోరికలను, మూడు లోకాలపై ప్రభావం కలిగిన ఫలితాలను ప్రసాదిస్తారు.
అహో ధీమంస్త్వయా సూత శ్రాద్ధకల్పస్తు కీర్తితః। శ్రుతో నః శ్రాద్ధకల్పో వై ఋషిభిః పరికీర్తితః ।। ౧౭.
ఓ సూత, నీవు ఎంత తెలివైనవాడివో! శ్రాద్ధ విధానం వివరంగా చెప్పబడింది. మేము ఋషులు వివరించిన శ్రాద్ధ విధానాన్ని విన్నాము.
అతీవ విస్తరో యస్య విశేషేణ ప్రకీర్తితః। వద శేషం మహాప్రాజ్ఞ ఋషేస్తస్య యథామతమ్ ।। ౧౭.
దాని వివరాలు విస్తృతంగా చెప్పబడ్డాయి. మహాజ్ఞానివైనవాడా, ఆ ఋషి చెప్పిన మిగతా విషయాలను కూడా వివరంగా చెప్పు.
కీర్తయిష్యామి తే విప్రా ఋషేస్తస్య మతన్తు తత్। శ్రాద్ధం ప్రతి మహాభాగాస్తన్మే శ్రృణుత విస్తరాత్ ।। ౧౭.
ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఆ ఋషి శ్రాద్ధం గురించి చెప్పిన అభిప్రాయాన్ని మీకు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. అదంతా శ్రద్ధగా వినండి.
ఉక్తం శ్రాద్ధం మయా పూర్వం విధిశ్చ శ్రాద్ధకర్మ్మణి। పరిశిష్టం ప్రవక్ష్యామి బ్రాహ్మణానాం యథాక్రమమ్ ।। ౧౭.
మునుపు నేను శ్రాద్ధాన్ని, దాని క్రమాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు మిగిలిన విషయాలను బ్రాహ్మణుల గురించి క్రమంగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
న మీమాంస్యాః సదా విప్రాః పవిత్రం హ్యేతదుత్తమమ్। దైవే పిత్ర్యే చ సతతం శ్రూయతే వై పరీక్షణమ్ ।। ౧౭.
బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ దీనిని సందేహించకూడదు, ఎందుకంటే ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది. దైవికమైనా, పితృకర్మల్లోనూ ఎప్పుడూ పరిశీలన అవసరమే.
యస్మిన్ దోషాః ప్రదృశ్యేరన్ సద్భిర్వా వర్జితస్తు యః। జానీయాద్వాపి సంవాసాద్వర్జ్జయేత్తం ప్రయత్నతః ।। ౧౭.
ఎవరినైనా లోపాలు కనిపిస్తే, లేదా సద్భావన కలిగినవారు దూరంగా ఉంటే, లేదా పరిచయం ద్వారా తెలిసినా, అలాంటి వారిని జాగ్రత్తగా దూరంగా ఉంచాలి.
అవిజ్ఞాతం ద్విజం శ్రాద్ధే పరీక్షేత సదా బుధః । సిద్ధా హి విప్రరూపేణ చరన్తి పృథివీమిమామ్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో తెలియని బ్రాహ్మణుడిని ఎప్పుడూ జ్ఞానవంతుడు పరీక్షించాలి. ఎందుకంటే సిద్ధులు బ్రాహ్మణుల రూపంలో ఈ భూమిపై సంచరిస్తుంటారు.
తస్మాదతిథిమాయాన్తమభిగచ్ఛేత్ కృతాఞ్జలిః। పూజయేచ్చాపి పాద్యేన పాదాభ్యఞ్జనభోజనైః ।। ౧౭.
అందువల్ల, అతిథి వచ్చినప్పుడు చేతులు జోడించి అతని దగ్గరకు వెళ్లాలి. అతనికి పాద్యంతో, పాదాలను తుడిచే నీటితో, భోజనంతో గౌరవించాలి.
ఉర్వీం సాగరపర్యన్తాం దేవా యోగేశ్వరాస్తథా। నానా రూపైశ్చరన్త్యేతే ప్రజా ధర్మ్మేణ పాలయన్ ।। ౧౭.
ఈ భూమిని సముద్రపు అంచు వరకు దేవతలు, యోగేశ్వరులు అనేక రూపాల్లో ధర్మంతో ప్రజలను రక్షిస్తూ సంచరిస్తారు.
అర్చయిత్వా తతో దద్యాద్విప్రాయాతిథయే నరః। వ్యఞ్జనాని చ భక్ష్యాణి ఫలం తేషాం తథైవ చ ।। ౧౭.
అతిథిని గౌరవించిన తరువాత, మనిషి బ్రాహ్మణ అతిథికి వంటకాలు, తినుబండారాలు, అలాగే పండ్లు ఇవ్వాలి.
ఆగ్నిష్టోమం తు పయసా ప్రాప్నుయాద్వై తథాశ్రుతమ్। సర్పిషా తు శుభం చక్షుః షోడశాహఫలం లభేత్। మధునా త్వతిరాత్రస్య ఫలం చ సమవాప్నుయాత్ ।। ౧౭.
పాలు సమర్పిస్తే అగ్నిష్టోమ యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. నెయ్యి సమర్పిస్తే మంగళకరమైన దృష్టిని, పదహారు రోజుల యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. తేనె సమర్పిస్తే అతిరాత్ర యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తత్ప్రాప్నుయాచ్ఛ్రద్దధానో నరో వై సర్వైః కామైర్భోజయేద్యస్తు విప్రాన్। సర్వార్థదః సర్వవిప్రాతిథౌ యః ఫలం భుఙ్క్తే సర్వమేధస్య నిత్యమ్ ।। ౧౭.
శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణులకు కావలసిన అన్నీ ఇచ్చి భోజనం పెట్టేవాడు అన్ని ఫలితాలను పొందుతాడు. అన్ని బ్రాహ్మణ అతిథులను గౌరవించేవాడు ఎల్లప్పుడూ అన్ని యజ్ఞాల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
యస్తు శ్రాద్ధేఽతిథిం ప్రాప్య దైవే వాప్యవమన్యతే। తం వై దేవా విశ్వయన్తి హోతా యద్వత్ పరాం వసుమ్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో లేదా దైవకార్యంలో అతిథి వచ్చినప్పుడు అతన్ని నిర్లక్ష్యం చేసినవాడిని దేవతలు వదిలిపెడతారు, యజ్ఞంలో హోతా అప్రయోజకమైన హవిస్సును వదిలిపెట్టినట్లే.
దేవాశ్చ పితరశ్చైవ వహ్నిశ్చైవ హి తాన్ ద్విజాన్ । ఆవిశ్య భుఞ్జతే తద్వై లోకానుగ్రహకారణాత్ ।। ౧౭.
దేవతలు, పితృదేవతలు, అగ్ని — వీరంతా ద్విజులకు ప్రవేశించి, లోకానికి మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, వారి ద్వారా భోజనం చేస్తారు.
అపూజితా దహన్త్యేతే దద్యుః కామాంశ్చ పూజితాః। సర్వస్వేనాపి తస్మాద్వై పూజయేదతిథీన్ సదా ।। ౧౭.
అతిథులను గౌరవించకపోతే వారు బాధిస్తారు; గౌరవిస్తే మన కోరికలు తీర్చుతారు. అందుకే, ఎంతటి ఆస్తి ఉన్నా, ఎప్పుడూ అతిథులను గౌరవించాలి.
వానప్రస్థో గృహస్థశ్చ గృహమభ్యాగతోఽథవా। బాలాః ఖిన్నా యతిశ్చైవ జానీయాదతిథీన్ సదా ।। ౧౭.
వనప్రస్థుడు, గృహస్థుడు, ఇంటికి వచ్చినవాడు, పిల్లలు, అలసిపోయినవారు, యతి — వీరందరినీ ఎప్పుడూ అతిథులుగా గుర్తించాలి.
అభ్యాగతో యాచకః స్యాదతిథిః స్యాదయాచకః। అతిథేరతిథిః శ్రేష్ఠః సోఽతిథిర్యోగ ఉచ్యతే ।। ౧౭.
వచ్చి అడిగేవాడు అతిథి, అడగని వాడూ అతిథే. అతిథుల్లో, ఆహ్వానం లేకుండానే వచ్చినవాడే ఉత్తముడు; వాడినే నిజమైన అతిథి అంటారు.
న ఘోరో నాపి సఙ్కీర్ణో నావిద్యో న విశేషవిత్। న చ సన్తో న సమృద్ధో న సేవీ నాచరోఽతిథిః ।। ౧౭.
అతిథి భయంకరుడు కాదు, కలిసిపోయినవాడు కాదు, అజ్ఞాని కాదు, తేడాలు తెలిసినవాడు కాదు; అతను సద్గుణవంతుడు కాదు, ధనికుడు కాదు, సేవకుడు కాదు, నియమాలు పాటించేవాడు కూడా కాదు.
పిపాసితాయ శ్రాన్తాయ భ్రాన్తాయాతిబుభుక్షతే। తస్మై సత్కృత్య దాతవ్యం యజ్ఞస్య ఫలమిచ్ఛతా ।। ౧౭.
దాహంగా ఉన్నవాడికైనా, అలసిపోయినవాడికైనా, దారి తప్పినవాడికైనా, బాగా ఆకలిగా ఉన్నవాడికైనా, యజ్ఞ ఫలితాన్ని కోరేవాడు గౌరవంగా భోజనం పెట్టాలి.