ధనుష్మత్పక్షిణాఞ్చైవ మృద్భిః శౌచం విధీయతే। ఏవమేష సముద్దిష్టః శౌచానాం విధిరుత్తమః। అతః పరం ప్రవక్ష్యామి తన్మే నిగదతః శ్రృణు ।। ౧౬.
బాణాలు వాడేవారు లేదా పక్షులను తాకేవారు మట్టితో శుద్ధి చేసుకోవాలి. ఇలా శౌచానికి ఉత్తమమైన విధానం చెప్పబడింది. ఇకపై నేను మరింత వివరంగా చెబుతాను, శ్రద్ధగా విను.
ప్రాతర్గృహాత్పశ్చిమదక్షిణేన ఇషుక్షేపఞ్చాక్షమాత్రం పదఞ్చ। కుర్య్యాత్పురీషం శిరోవగుణ్ఠ్య న చ స్పృశేత్తత్ర శిరః కరేణ ।। ౧౬.
ఉదయాన్నే ఇంటి నుంచి పశ్చిమ దక్షిణ దిశగా, ఐదు బాణాల దూరంలోకి వెళ్లి, తల ముసుగుతో మలవిసర్జన చేయాలి. అక్కడ చేతితో తలను తాకకూడదు.
శుష్కైస్తృణైర్వా కాష్ఠైర్వా పత్రైర్వేణుదలేన వా। మృణ్మయైర్భాజనైర్వాపి తిరోధాయ వసున్ధరామ్ ।। ౧౬.
ఎండిన గడ్డి, కఱ్ఱలు, ఆకులు, వెదురు ముక్కలు లేదా మట్టి పాత్రలతో భూమిని కప్పాలి.
ఉద్ధృతోదకమాదాయ మృత్తికాఞ్చైవ వాగ్యతః। దివా ఉదఙ్ముఖః కుర్య్యాద్రాత్రౌ వై దక్షిణాముఖః ।। ౧౬.
తాగునీరు, మట్టి తీసుకుని, మాటలు మాట్లాడకుండా, పగలు ఉత్తర దిశగా, రాత్రి దక్షిణ దిశగా ముఖం పెట్టాలి.
దక్షిణేన చ హస్తేన గృహ్ణీయాద్వై కమణ్డలుమ్। శౌచఞ్చ వామహస్తేన గుదే తిస్రస్తు మృత్తికాః ।। ౧౬.
కుడి చేతితో కమండలాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతితో మూడుసార్లు మట్టితో గుదాన్ని శుభ్రం చేయాలి.
దశ చాపి పునర్దద్యాద్వామహస్తక్రమేణ తు । ద్వాభ్యాం వాపి పునర్దద్యాద్ధస్తానాం పఞ్చ మృత్తికాః ।। ౧౬.
తర్వాత ఎడమ చేతితో పది సార్లు మట్టిని వాడవచ్చు, లేదా రెండుసార్లు మళ్ళీ వేసి మొత్తం అయిదు సార్లు చేయవచ్చు.
మృదా ప్రక్షాల్య పాదౌ చ ఆచమ్య చ యథావిధి। ఆపస్త్యాజ్యాస్త్రయశ్చైవ సూర్య్యాగ్నిపవనామ్భసామ్ ।। ౧౬.
మట్టితో కాళ్లు కడిగి, నియమానుసారం ఆచమనం చేసి, మూడు సార్లు నీటిని జలాలకు, సూర్యునికి, అగ్నికి, గాలికి సమర్పించాలి.
కుర్య్యాత్ సన్నిహితం నిత్యం ప్రాజ్ఞస్తీర్థే కమణ్డలుమ్। అసత్కార్యం కార్యమేతైర్యథావత్పాదధావనమ్ ।। ౧౬.
తెలివైనవాడు ఎప్పుడూ పవిత్ర ప్రదేశంలో కమండలాన్ని సిద్ధంగా ఉంచాలి. ఏ పని అయినా, కాళ్లు బాగా కడగడం విధిగా చేయాలి.
ఆచమనం ద్వితీయేన దేవకార్యం తతః పరమ్। ఉపవాస స్త్రిరాత్రన్తు దుష్టహస్తే హ్యుదాహృతః ।। ౧౬.
రెండో సారి ఆచమనం చేసి, దైవ కార్యం చేయాలి. ఆ తర్వాత చేతి అపవిత్రత ఉంటే, మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయాలి.
విప్రకృష్టేన కృచ్ఛ్రేణ ప్రాయశ్చిత్తముదాహృతమ్। స్పృష్ట్వా శ్వానం శ్వపాకం వా తప్తకృచ్ఛ్రం సమాచరేత్ ।। ౧౬.
తీవ్రమైన అపవిత్రతకు ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పబడింది. కుక్కను లేదా చండాలుడిని తాకిన తర్వాత తప్తకృచ్ఛ్ర అనే ఉపవాస వ్రతం చేయాలి.
మానుషాస్థీని సంస్పృశ్య ఉపోష్యం శుద్ధికారణమ్ । త్రిరాత్రముక్తం సస్నేహమేకరాత్రమతోఽన్యథా ।। ౧౬.
మనిషి ఎముకలు తాకిన తర్వాత శుద్ధికోసం ఉపవాసం చేయాలి. నెయ్యితో మూడు రాత్రులు లేదా లేకపోతే ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేయాలి.
కారస్కరాః పులిన్దాశ్చ తథాన్ధశబరాదయ। పీత్వా చాపోభూతిలయే గత్వా చైవ యుగన్ధరామ్ ।। ౧౬.
దొంగలు, పులిందులు, అలాగే ఆంధులు, శబరులు, మలవిసర్జన ప్రదేశంలో నీరు తాగినవారు లేదా యుగంధర పర్వతాలకు వెళ్లినవారు—
సిన్ధోరుత్తరపర్య్యన్తం తథా దివ్యన్తరే శతమ్। పాపదేశాశ్చ యే కేచిత్పాపరధ్యుషితా జనైః ।। ౧౬.
సింధు నదికి ఉత్తర సరిహద్దు వరకు, అలాగే దివ్యాంతర ప్రాంతం వరకు, చెడు పనులు చేసే వారు నివసించే పాప ప్రాంతాలు—
శిష్టైశ్చ వర్జితా యే చ బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః। గత్వా దేశానపుణ్యాంస్తు కృత్స్నం పాపం సమశ్నుతే ।। ౧౬.
శిష్టులు, వేదపండిత బ్రాహ్మణులు దూరంగా ఉండే ప్రాంతాలు— అలాంటి అపవిత్ర ప్రాంతాలకు వెళ్లినవాడు అన్ని పాపాలను పొందుతాడు.
మనోవ్యక్తిరథాగ్నిశ్చ కాలే చైవోపలేపనమ్। విఖ్యాపనఞ్చ శౌచానాం నిత్యమజ్ఞానమేవ చ ।। ౧౬.
మనస్సు అపవిత్రత, అగ్ని, కాలం, మట్టిపూత ఇవి కూడా శుద్ధికి మార్గాలు. కానీ వీటి నియమాలు తెలియకపోవడం ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
అతోన్యథా తు యః కుర్య్యాన్మోహాచ్ఛౌచస్య సఙ్కరమ్। పిశాచాన్ యాతుధానాంశ్చ ఫలం గచ్ఛత్యసంశయమ్ ।। ౧౬.
ఇవి కాకుండా, ఎవడు మోహంతో శౌచ నియమాలు తప్పుగా చేస్తాడో, అతడు నిస్సందేహంగా పిశాచులు, రాక్షసులు పొందే ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
శౌచమశ్రద్దధానశ్చ మ్లేచ్ఛజాతిషు జాయతే। అయజ్ఞాశ్చైవ పాపో వా తిర్య్యగ్యోనిగతోఽపి వా ।। ౧౬.
శుద్ధి లేకుండా, విశ్వాసం లేకుండా ఉన్నవాడు పరదేశీయులలో జన్మిస్తాడు. యజ్ఞాలు చేయని వారు, పాపులు, లేదా జంతువుల గర్భంలో పుట్టేవారు కూడా ఇలాగే అవుతారు.
శౌచేన మోక్షం కుర్వాణః స్వర్గవాసీ భవేన్నరః। శుచికామా హి దేవా వై దేవైరేతదుదాహృతమ్ ।। ౧౬.
శుద్ధితో మానవుడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు, స్వర్గంలో నివసిస్తాడు. దేవతలకు శుద్ధి ఎంతో ఇష్టమైనది; ఇదే దేవతలే ప్రకటించారు.
బీభత్సమశుచిఞ్చైవ వర్జయన్తి సురాః సదా। త్రీణి శౌచాని కుర్వన్తి న్యాయతః శుభకర్మణః ।। ౧౬.
దేవతలు ఎప్పుడూ అసహ్యమైనదాన్ని, అపవిత్రమైనదాన్ని దూరంగా ఉంచుతారు. ధర్మబద్ధంగా మంచి పనులు చేసే వారు మూడు రకాల శుద్ధిని పాటిస్తారు.
బ్రహ్మణ్యాయాతిథేయాయ శౌచయుక్తాయ ధీమతే। పితృభక్తాయ దాన్తాయ సానుక్రోశాయ చ ద్విజాః ।। ౧౬.
బ్రహ్మను భక్తిగా ఆరాధించే వారికి, అతిథులకు, శుద్ధి, జ్ఞానం కలిగినవారికి, పితృదేవతలను సేవించే వారికి, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారికి, దయగలవారికి ద్విజులు హవిస్సు సమర్పిస్తారు.
తైస్తైః ప్రీతాః ప్రయచ్ఛన్తి పితరో యోగవర్ద్ధనాః। మనసా కాంక్షితాన్ కామాంస్త్రైలోక్యప్రభవానితి ।। ౧౬.
ఇలాంటి వారికి సంతోషించి, యోగాన్ని పెంచే పితృదేవతలు మనసు కోరిన కోరికలను, మూడు లోకాలపై ప్రభావం కలిగిన ఫలితాలను ప్రసాదిస్తారు.
అహో ధీమంస్త్వయా సూత శ్రాద్ధకల్పస్తు కీర్తితః। శ్రుతో నః శ్రాద్ధకల్పో వై ఋషిభిః పరికీర్తితః ।। ౧౭.
ఓ సూత, నీవు ఎంత తెలివైనవాడివో! శ్రాద్ధ విధానం వివరంగా చెప్పబడింది. మేము ఋషులు వివరించిన శ్రాద్ధ విధానాన్ని విన్నాము.
అతీవ విస్తరో యస్య విశేషేణ ప్రకీర్తితః। వద శేషం మహాప్రాజ్ఞ ఋషేస్తస్య యథామతమ్ ।। ౧౭.
దాని వివరాలు విస్తృతంగా చెప్పబడ్డాయి. మహాజ్ఞానివైనవాడా, ఆ ఋషి చెప్పిన మిగతా విషయాలను కూడా వివరంగా చెప్పు.
కీర్తయిష్యామి తే విప్రా ఋషేస్తస్య మతన్తు తత్। శ్రాద్ధం ప్రతి మహాభాగాస్తన్మే శ్రృణుత విస్తరాత్ ।। ౧౭.
ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఆ ఋషి శ్రాద్ధం గురించి చెప్పిన అభిప్రాయాన్ని మీకు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. అదంతా శ్రద్ధగా వినండి.
ఉక్తం శ్రాద్ధం మయా పూర్వం విధిశ్చ శ్రాద్ధకర్మ్మణి। పరిశిష్టం ప్రవక్ష్యామి బ్రాహ్మణానాం యథాక్రమమ్ ।। ౧౭.
మునుపు నేను శ్రాద్ధాన్ని, దాని క్రమాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు మిగిలిన విషయాలను బ్రాహ్మణుల గురించి క్రమంగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
న మీమాంస్యాః సదా విప్రాః పవిత్రం హ్యేతదుత్తమమ్। దైవే పిత్ర్యే చ సతతం శ్రూయతే వై పరీక్షణమ్ ।। ౧౭.
బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ దీనిని సందేహించకూడదు, ఎందుకంటే ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది. దైవికమైనా, పితృకర్మల్లోనూ ఎప్పుడూ పరిశీలన అవసరమే.
యస్మిన్ దోషాః ప్రదృశ్యేరన్ సద్భిర్వా వర్జితస్తు యః। జానీయాద్వాపి సంవాసాద్వర్జ్జయేత్తం ప్రయత్నతః ।। ౧౭.
ఎవరినైనా లోపాలు కనిపిస్తే, లేదా సద్భావన కలిగినవారు దూరంగా ఉంటే, లేదా పరిచయం ద్వారా తెలిసినా, అలాంటి వారిని జాగ్రత్తగా దూరంగా ఉంచాలి.
అవిజ్ఞాతం ద్విజం శ్రాద్ధే పరీక్షేత సదా బుధః । సిద్ధా హి విప్రరూపేణ చరన్తి పృథివీమిమామ్ ।। ౧౭.
శ్రాద్ధంలో తెలియని బ్రాహ్మణుడిని ఎప్పుడూ జ్ఞానవంతుడు పరీక్షించాలి. ఎందుకంటే సిద్ధులు బ్రాహ్మణుల రూపంలో ఈ భూమిపై సంచరిస్తుంటారు.
తస్మాదతిథిమాయాన్తమభిగచ్ఛేత్ కృతాఞ్జలిః। పూజయేచ్చాపి పాద్యేన పాదాభ్యఞ్జనభోజనైః ।। ౧౭.
అందువల్ల, అతిథి వచ్చినప్పుడు చేతులు జోడించి అతని దగ్గరకు వెళ్లాలి. అతనికి పాద్యంతో, పాదాలను తుడిచే నీటితో, భోజనంతో గౌరవించాలి.
ఉర్వీం సాగరపర్యన్తాం దేవా యోగేశ్వరాస్తథా। నానా రూపైశ్చరన్త్యేతే ప్రజా ధర్మ్మేణ పాలయన్ ।। ౧౭.
ఈ భూమిని సముద్రపు అంచు వరకు దేవతలు, యోగేశ్వరులు అనేక రూపాల్లో ధర్మంతో ప్రజలను రక్షిస్తూ సంచరిస్తారు.