వృషం యశ్చ పరిత్యజ్య మోక్షమన్యత్ర మార్గతి । వృషో వేదసమస్తస్మిన్ యో వై సమ్యఙ్న పశ్యతి ।। ౧౬.
ఎవడైనా వృషభాన్ని వదిలి, ముక్తిని వేరే మార్గంలో వెతికితే, లేదా వేదస్వరూపుడైన వృషభుడిని సరిగా గ్రహించకపోతే—
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యా వృషలాశ్చైవ సర్వ్వశః। పురా దేవాసురే యుద్ధే నిర్జితైరసురైస్తదా ।। ౧౬.
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, వృషళులు—ఇంతటివారు పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామంలో, అసురులు ఓడిపోయినప్పుడు ఉన్నారు.
పాషణ్డవైకృతస్థానే నైషా సృష్టిః స్వయమ్భువా। ద్విశ్రాద్ధకశ్చ నిర్గ్రన్థాః శాక్యా పుష్టికలంశకాః ।। ౧౬.
పాషండులు కలుషితమైన ప్రాంతాల్లో ఈ సృష్టిని స్వయంభువు చేయలేదు; ద్విశ్రాద్ధకులు, నిర్గ్రంథులు, శాక్యులు, పుష్టికలంశకులు—
యే ధర్మ్మం నానువర్త్తన్తే తే వై నగ్నాదయో జనాః। వృథాజటీ వృథాముద్రీ వృథానగ్నశ్చ యో ద్విజః ।। ౧౬.
ధర్మాన్ని అనుసరించని వారే నగ్నులు మొదలైనవారు; వృథాగా జటలు వేసుకున్నవాడు, వృథాగా ముద్ర ధరించినవాడు, వృథాగా నగ్నంగా తిరిగే ద్విజుడు—
వృథావ్రతీ వృథా జాపీ తే వై నగ్నాదయో జనాః। కులన్ధమా నిషాదాశ్చ తథా పుష్టివినాశకాః ।। ౧౬.
వృథాగా వ్రతాలు పాటించేవాడు, వృథాగా జపించేవాడు—ఇలాంటి వారే నగ్నులు మొదలైనవారు; కులంధములు, నిషాదులు, పుష్టిని నాశనం చేసేవారు కూడా.
కృతకర్మ్మాక్షితాస్త్వేతే కుపథాః పరికీర్త్తితాః। ఏభిర్నిర్వృత్తం దృష్టం వా శ్రాద్ధం గచ్ఛన్తి మానవాః ।। ౧౬.
తప్పు కర్మలు చేసే వారు, జూదాన్ని ఆడేవారు—ఇవాళ్లు తప్పుదారి పట్టినవారిగా చెప్పబడ్డారు; వీరు శ్రాద్ధాన్ని చూస్తే లేదా చేయిస్తే, అది వారికే చేరుతుంది.
బ్రహ్మఘ్నశ్చ కృతఘ్నశ్చ నాస్తికా గురుతల్పగాః। దస్యవశ్చ నృశంసాశ్చ దర్శనేనైవ వర్జితాః ।। ౧౬.
బ్రాహ్మణ హంతకుడు, కృతఘ్నుడు, నాస్తికుడు, గురుపత్నిని అపహరించినవాడు, దొంగలు, క్రూరులు—ఇలాంటి వారిని కనీసం చూడకూడదు.
యే చాన్యే పాప కర్మ్మాణః సర్వ్వాంస్తాన్ పరివర్జయేత్। దేవదేవర్షినిన్దాయాం రతాంశ్చైవ విశేషతః ।। ౧౬.
పాపకర్మలు చేసే ఇతరులందరినీ దూరంగా ఉంచాలి; దేవతలను, ఋషులను నిందించడంలో ఆనందించే వారిని ప్రత్యేకంగా నివారించాలి.
అసురాన్ యాతుధానాంశ్చ దృష్టమేభిర్వ్రజన్త్యుత। బ్రాహ్మం కృతయుగం ప్రోక్తం త్రేతా తు క్షత్రియం స్మృతమ్ ।। ౧౬.
ఇలాంటి వారిని చూస్తే, శ్రాద్ధ ఫలం అసురులకు, యాతుధానులకు వెళ్తుంది; బ్రాహ్మణ యుగం కృతయుగం, క్షత్రియ యుగం త్రేతాయుగం అని చెప్పబడింది.
వైశ్యం ద్వాపరమిత్యాహుః శూద్రం కలియుగం స్మృతమ్ పితర ఊచుః ౧౬.
వైశ్యుల యుగాన్ని ద్వాపరయుగం, శూద్రుల యుగాన్ని కలియుగం అని పితృదేవతలు చెప్పారు.
యుద్ధాని ద్వాపరే నిత్యం పాషణ్డాశ్చ కలౌ యుగే। అపమానాపవిత్రశ్చ కుక్కుటో గ్రామసూకరః ।। ౧౬.
ద్వాపరయుగంలో యుద్ధాలు ఎప్పుడూ జరుగుతూనే ఉంటాయి. కలియుగంలో మతభ్రష్టులు ఎక్కువవుతారు. గ్రామంలో పెంపుడు కోడి, గ్రామంలో పంది — వీటిని అపవిత్రమైనవిగా, అవమానకరమైనవిగా పరిగణిస్తారు.
శ్వా చైవ దర్శనాదేవ హన్తి శ్రాద్ధం న సంశయః। శావసూతకసంస్పృష్టో దీర్ఘరోగిభిరేవ చ ।। ౧౬.
శ్రాద్ధ సమయంలో కుక్కను కేవలం చూడడమే ఆ శ్రాద్ధ ఫలితాన్ని నశింపజేస్తుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అలాగే, కుక్క, ప్రసూతి అయిన స్త్రీ, లేదా దీర్ఘకాలిక వ్యాధితో బాధపడే వారు తాకినా శ్రాద్ధం ఫలించదు.
మలినైః పతితైశ్చైవ న ద్రష్టవ్యం కథఞ్చన। అన్నం పశ్యేయురేతే వై నైతత్స్యాద్ధవ్యకవ్యయోః ।। ౧౬.
చెదిరిపోయినవారు, పతితులు వంటి అపవిత్రులెవరైనా అన్నాన్ని చూడకుండా జాగ్రత్తపడాలి. వారు ఆ అన్నాన్ని చూస్తే, అది దేవతలకు లేదా పితృదేవతలకు సమర్పణకు పనికిరాదు.
తత్సంస్పృష్టం ప్రధానార్థం సంస్కారశ్వాపదో భవేత్। హవిషాం సంహతానాం తు పూర్వ్వమేవ వివర్జితమ్। మృత్సంయుక్తాభిరద్భిశ్చ ప్రోక్షణం చ విధీయతే ।। ౧౬.
అటువంటి అపవిత్రులు ప్రధాన పదార్థాన్ని తాకితే, అది శవసంస్కారంలో మిగిలినదానివలె అవుతుంది. హవిస్సు కోసం కలిపిన అన్నాన్ని ముందుగానే దూరంగా పెట్టాలి. మట్టి కలిపిన నీటితో శుద్ధి చేయడం నియమం.
సిద్ధార్థకైః కృష్ణతిలైః కార్య్యం వాప్యవకీరణమ్। గురుసూర్య్యాగ్నివస్తూనాం దర్శనం వాపి యత్నతః ।। ౧౬.
సిద్ధార్థక విత్తులతో లేదా నల్ల నువ్వులతో నీటిలో చల్లాలి లేదా చల్లిపోవాలి. గురువు, సూర్యుడు, అగ్ని లేదా పవిత్ర వస్తువులను జాగ్రత్తగా దర్శించాలి.
ఆసనారూఢమానేషు పాదోపహతమేవ చ। అమేధ్యైర్జఙ్గమైర్దృష్టం శుష్కం పర్యుషితం చ యత్ ।। ౧౬.
ఏదైనా అన్నాన్ని ఎవరో కూర్చున్నా, కాలితో తాకినా, అపవిత్ర జంతువులు చూశా, లేదా అది పొడి అయి పోయినా, పాతదైతే — అలాంటి అన్నాన్ని వదిలేయాలి.
అసితం పరిదుష్టం చ తథైవాగ్రావలేహితమ్। శర్కరాకేశపాషాణైః కీటైర్యచ్చాప్యుపద్రుతమ్ ।। ౧౬.
నల్లగా మారిన, పాడైన, అంచు వద్ద నాకిన, లేదా రాళ్లు, జుట్టు, రాళ్ల తుకలు, పురుగులు తగిలిన అన్నాన్ని కూడా తినకూడదు.
పిణ్యాకమథితం చైవ తథా తిలయవాదిషు। సిద్ధాక్షతాశ్చ యే భక్ష్యాః ప్రత్యక్షలవణీకృతాః ।। ౧౬.
నువ్వుల పొడి, వేపుడు నూనె ముద్ద, బార్లీతో చేసిన పదార్థాలు, ఉప్పు నేరుగా కలిపిన అన్నం — ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి పనికిరావు.
వాససా చావధూతాని వర్జ్యాని శ్రాద్ధకర్మణి। సన్తి వేదవిరోధేన కేచిద్విజ్ఞానమానినః ।। ౧౬.
బట్టతో తుడిచిన అన్నాన్ని శ్రాద్ధంలో ఉపయోగించరాదు. వేదానికి వ్యతిరేకంగా, కొందరు తమకు జ్ఞానం ఉందని చెప్పుకుంటారు కానీ వారు తప్పుడు మార్గంలో నడుస్తారు.
అజజ్ఞపతయో నామ తే శ్రాద్ధస్య యథా రజః। దధి శాకం తథాఽభక్ష్యాః శుక్తం చైవ వివర్జితమ్ ।। ౧౬.
‘మేకల వంశస్థులు’ అని పిలవబడే వారు శ్రాద్ధానికి ధూళిలాంటివారు. పెరుగు, ఆకుకూరలు, పులిసిన పదార్థాలు కూడా తినరాదు.
వార్తాకుం వర్జయేద్దద్యాత్సర్వానభిషవానపి। సైన్ధవం లవణం యచ్చ తథా మానససమ్భవమ్ ।। ౧౬.
వంకాయను తినకూడదు. అలాగే, ఏదైనా రసమో, సారం వదిలే పదార్థాలన్నీ వదిలేయాలి. సైంధవ ఉప్పు, సాధారణ ఉప్పు, మనస్సులో ఉత్పన్నమైన ఉప్పు — ఇవన్నీ కూడా వదిలేయాలి.
పవిత్రం పరమం హ్యేతత్ ప్రత్యక్షమపి వర్త్తతే। అగ్నౌ నిక్షిప్య బధ్నీయాద్ధస్తౌ ప్రక్షిప్య యత్నతః ।। ౧౬.
ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది, అందరికీ కనబడే విధంగా ఉంటుంది. దానిని అగ్నిలో పెట్టి, బంధించి, చేతులను జాగ్రత్తగా ముంచాలి.
గమయేన్మస్తకం చైవ బ్రహ్మతీర్థం హి తత్స్మృతమ్। ద్రవ్యాణాం ప్రోక్షణం కార్య్యం తథైవావపనం పునః ।। ౧౬.
తలపై తాకాలి, ఎందుకంటే అది బ్రహ్మతీర్థం అని పిలుస్తారు. పదార్థాలను శుద్ధి చేయాలి, మళ్లీ వాటిని నీటిలో ముంచాలి.
నిధాయ చాద్భిః సిఞ్చేత తథైవాప్సు నివేశనమ్। అరిష్టతుములే బిల్వం త్విఙ్గుదశ్వదనాన్యపి ।। ౧౬.
వస్తువులను ఉంచిన తర్వాత వాటిపై నీళ్లు చల్లాలి, అలాగే వాటిని నీటిలో ముంచాలి. అరిష్ట చెట్టు వేరుపై, బిల్వ చెట్టు వద్ద, ఇంకుడ చెట్టు తొక్క వద్ద కూడా అలాగే చేయాలి.
విదలానాఞ్చ సర్వ్వేషాం ధర్మవచ్ఛౌచమిష్యతే। తథా దన్తాస్థిదారూణాం శ్రృఙ్గాణాఞ్చావలేఖనమ్ ।। ౧౬.
అన్ని రకాల పప్పులకు ధర్మశాస్త్రం ప్రకారం శుద్ధి విధానం ఉంది. అలాగే, పళ్ళు, ఎముకలు, చెక్క, కొమ్ములు — వీటిని కూడా శుద్ధి చేయాలి.
సర్వేషాం మృన్మయానాన్తు పునర్దాహ ఉదాహృతః। మణివజ్రప్రవాలానాం ముక్తాశఙ్ఖమణేస్తథా ।। ౧౬.
అన్ని మట్టి పాత్రలకు మళ్లీ కాల్చడం ద్వారా శుద్ధి చేయాలి. రత్నాలు, వజ్రాలు, పగడాలు, ముత్యాలు, శంఖం, స్ఫటికం — వీటికీ అలాగే చేయాలి.
సిద్ధార్థకానాం కల్కేన తిలకల్కేన వా పునః । స్యాచ్ఛౌచం సర్వవాలానామావికానాఞ్చ సర్వశః ।। ౧౬.
సిద్ధార్థక విత్తులతో చేసిన లేపం లేదా నువ్వుల లేపంతో శుద్ధి చేయాలి. ఇది అన్ని రకాల గొర్రె మేకల మేకలకు కూడా వర్తిస్తుంది.
ఆవి కానాఞ్చ సర్వ్వేషాం మృద్భిరద్భిర్విధీయతే। ఆద్యన్తయోస్తు శౌచానామద్భిః ప్రక్షాలనం పునః ।। ౧౬.
అన్ని గొర్రెలను మట్టి, నీటితో శుద్ధి చేయాలి. శుద్ధి ప్రారంభంలో, చివర్లో కూడా నీటితో కడగడం తప్పనిసరి.
తథా కార్ప్పాసికానాఞ్చ భస్మనా సముదాహృతమ్। ఫలపుష్ప శలాకానాం ప్లావనఞ్చాద్భిరిష్యతే ।। ౧౬.
అలాగే, పత్తి పనులు చేసే వారికి బూడిదతో శుద్ధి చేయాలని చెప్పబడింది. పండ్లు, పువ్వులు, కఱ్ఱలు తాకినవారు నీటితో కడగాలి.
సంమార్జనం ప్రోక్షణఞ్చ భూమేశ్చైవోపలేపనమ్। నిష్క్రమ్య బాహ్యతో గ్రామాద్వాయుపూతా వసున్ధరా ।। ౧౬.
భూమిని జాడ扫డం, నీళ్లు చల్లి శుభ్రం చేయడం, మట్టితో పూత వేయడం చేయాలి. ఊరునుంచి బయటకు వెళ్లిన తర్వాత, గాలి తాకిన భూమిని ఉపయోగించాలి.