అతః పరం ప్రవక్ష్యామి వర్జ్యాన్ దేశాన్ ప్రయత్నతః। న ద్రష్టవ్యం చ యైః శ్రాద్ధం శౌచాశౌచం చ కృత్స్నశః ।। ౧౬.
ఇప్పుడు నివారించాల్సిన ప్రాంతాలను నేను చెప్పబోతున్నాను. ఆ ప్రాంతాల్లో శ్రాద్ధం చేయకూడదు, చూడకూడదు, పవిత్రత, అపవిత్రత సంబంధమైన పనులు చేయకూడదు.
వన్యమూలఫలాహారైః శ్రాద్ధం కుర్య్యాత్తు శ్రద్ధయా। రాష్ట్రమిష్టమవాప్నోతి స్వర్గం మోక్షం యశస్కరమ్ ।। ౧౬.
అడవి మూలికలు, పండ్లు ఉపయోగించి భక్తితో శ్రాద్ధం చేసినవారు కోరుకున్న దేశాన్ని, స్వర్గాన్ని, మోక్షాన్ని, కీర్తిని పొందుతారు.
అనిష్ట శబ్దసఙ్కీర్ణం జన్తువ్యాప్తమథాపి వా। పూతిగన్ధాం తథా భూమిం శ్రాద్ధకర్మ్మణి వర్జయేత్ ।। ౧౬.
శ్రాద్ధానికి అనువైన భూమి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఇష్టంకాని, శబ్దాలతో కలుషితమైన, జంతువులు అధికంగా ఉండే, లేదా దుర్వాసన వచ్చే ప్రదేశాన్ని ఎంచుకోకూడదు.
నద్యః సాగరపర్య్యన్తా ద్వారం దక్షిణపూర్వ్వతః । త్రిశఙ్కుం వర్జయేద్ దేశం సర్వ్వం ద్వాదశయోజనమ్ ।। ౧౬.
నది నుంచి సముద్రం వరకు, ద్వారం దక్షిణాపూర్వ దిశలో ఉండేలా, త్రిశంకు అనే ప్రాంతాన్ని పన్నెండు యోజనాల మేరకు పూర్తిగా నివారించాలి.
ఉత్తరేణ మహానద్యా దక్షిణేన చ కైకటాత్। దేశస్త్రైశఙ్కవో నామ వర్జితః శ్రాద్ధకర్మ్మణి ।। ౧౬.
మహానది ఉత్తరంగా, కైకట దేశం దక్షిణంగా ఉన్న త్రైశంకవ ప్రాంతాన్ని శ్రాద్ధానికి తప్పక దూరంగా ఉంచాలి.
కారఙ్కరాః కలిఙ్గాశ్చ సిన్ధోరుత్తరమేవ చ। ప్రనష్టాశ్రమధర్మ్మాశ్చ వర్జ్యా దేశాః ప్రయత్నతః ।। ౧౬.
కారంకర, కలింగ, సింధు నది ఉత్తర భాగం, ఆశ్రమధర్మం నశించిన ప్రాంతాలు—ఇవి అన్నీ శ్రాద్ధంలో జాగ్రత్తగా నివారించాల్సినవే.
నగ్నాదయో న పశ్యేయుః శ్రాద్ధమేవ వ్యయస్థితమ్। గచ్ఛన్తి తైస్తైర్దృష్టాని న పితౄన్న పితామహాన్ ।। ౧౬.
నగ్నులు మొదలైనవారు శ్రాద్ధాన్ని చూడకూడదు; అలాంటి వారు చూస్తే పితృదేవతలు, పితామహులు ఆ శ్రాద్ధాన్ని స్వీకరించరు.
నగ్నాదీన్ భగవన్ సమ్యఙ్మమాద్య పరిపృచ్ఛతః। కథయ ద్విజముఖ్యాగ్ర విస్తరేణ యథాతథమ్ ।। ౧౬.
భగవంతుడా, నగ్నులు మొదలైనవారి గురించి నేను అడుగుతున్నప్పుడు, ద్విజులలో శ్రేష్ఠులను నిజంగా, వివరంగా చెప్పు.
ఏవముక్తో మహాతేజా బృహస్పతిరువాచ తమ్। సర్వేషామేవ భూతానాం త్రయీసంవరణం స్మృతమ్ ।। ౧౬.
అప్పుడు మహాతేజస్సు కలిగిన బృహస్పతి ఇలా చెప్పాడు: అన్ని జీవులకు వేదమార్గంలో మూడు నియమాలు గుర్తించబడ్డాయి.
పరిత్యజతి యో మోహాత్తే వై నగ్నా ద్విజోత్తమాః। ప్రలీయతే నరో యః స్యాన్నిరాలమ్బశ్చ యో వృషః ।। ౧౬.
ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, ఈ నియమాలను మోహంతో వదిలేసినవారే నగ్నులు. దారి తప్పిన మనిషి, ఆధారంలేని ఎద్దు లాంటివారు నశించిపోతారు.
వృషం యశ్చ పరిత్యజ్య మోక్షమన్యత్ర మార్గతి । వృషో వేదసమస్తస్మిన్ యో వై సమ్యఙ్న పశ్యతి ।। ౧౬.
ఎవడైనా వృషభాన్ని వదిలి, ముక్తిని వేరే మార్గంలో వెతికితే, లేదా వేదస్వరూపుడైన వృషభుడిని సరిగా గ్రహించకపోతే—
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యా వృషలాశ్చైవ సర్వ్వశః। పురా దేవాసురే యుద్ధే నిర్జితైరసురైస్తదా ।। ౧౬.
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, వృషళులు—ఇంతటివారు పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామంలో, అసురులు ఓడిపోయినప్పుడు ఉన్నారు.
పాషణ్డవైకృతస్థానే నైషా సృష్టిః స్వయమ్భువా। ద్విశ్రాద్ధకశ్చ నిర్గ్రన్థాః శాక్యా పుష్టికలంశకాః ।। ౧౬.
పాషండులు కలుషితమైన ప్రాంతాల్లో ఈ సృష్టిని స్వయంభువు చేయలేదు; ద్విశ్రాద్ధకులు, నిర్గ్రంథులు, శాక్యులు, పుష్టికలంశకులు—
యే ధర్మ్మం నానువర్త్తన్తే తే వై నగ్నాదయో జనాః। వృథాజటీ వృథాముద్రీ వృథానగ్నశ్చ యో ద్విజః ।। ౧౬.
ధర్మాన్ని అనుసరించని వారే నగ్నులు మొదలైనవారు; వృథాగా జటలు వేసుకున్నవాడు, వృథాగా ముద్ర ధరించినవాడు, వృథాగా నగ్నంగా తిరిగే ద్విజుడు—
వృథావ్రతీ వృథా జాపీ తే వై నగ్నాదయో జనాః। కులన్ధమా నిషాదాశ్చ తథా పుష్టివినాశకాః ।। ౧౬.
వృథాగా వ్రతాలు పాటించేవాడు, వృథాగా జపించేవాడు—ఇలాంటి వారే నగ్నులు మొదలైనవారు; కులంధములు, నిషాదులు, పుష్టిని నాశనం చేసేవారు కూడా.
కృతకర్మ్మాక్షితాస్త్వేతే కుపథాః పరికీర్త్తితాః। ఏభిర్నిర్వృత్తం దృష్టం వా శ్రాద్ధం గచ్ఛన్తి మానవాః ।। ౧౬.
తప్పు కర్మలు చేసే వారు, జూదాన్ని ఆడేవారు—ఇవాళ్లు తప్పుదారి పట్టినవారిగా చెప్పబడ్డారు; వీరు శ్రాద్ధాన్ని చూస్తే లేదా చేయిస్తే, అది వారికే చేరుతుంది.
బ్రహ్మఘ్నశ్చ కృతఘ్నశ్చ నాస్తికా గురుతల్పగాః। దస్యవశ్చ నృశంసాశ్చ దర్శనేనైవ వర్జితాః ।। ౧౬.
బ్రాహ్మణ హంతకుడు, కృతఘ్నుడు, నాస్తికుడు, గురుపత్నిని అపహరించినవాడు, దొంగలు, క్రూరులు—ఇలాంటి వారిని కనీసం చూడకూడదు.
యే చాన్యే పాప కర్మ్మాణః సర్వ్వాంస్తాన్ పరివర్జయేత్। దేవదేవర్షినిన్దాయాం రతాంశ్చైవ విశేషతః ।। ౧౬.
పాపకర్మలు చేసే ఇతరులందరినీ దూరంగా ఉంచాలి; దేవతలను, ఋషులను నిందించడంలో ఆనందించే వారిని ప్రత్యేకంగా నివారించాలి.
అసురాన్ యాతుధానాంశ్చ దృష్టమేభిర్వ్రజన్త్యుత। బ్రాహ్మం కృతయుగం ప్రోక్తం త్రేతా తు క్షత్రియం స్మృతమ్ ।। ౧౬.
ఇలాంటి వారిని చూస్తే, శ్రాద్ధ ఫలం అసురులకు, యాతుధానులకు వెళ్తుంది; బ్రాహ్మణ యుగం కృతయుగం, క్షత్రియ యుగం త్రేతాయుగం అని చెప్పబడింది.
వైశ్యం ద్వాపరమిత్యాహుః శూద్రం కలియుగం స్మృతమ్ పితర ఊచుః ౧౬.
వైశ్యుల యుగాన్ని ద్వాపరయుగం, శూద్రుల యుగాన్ని కలియుగం అని పితృదేవతలు చెప్పారు.
యుద్ధాని ద్వాపరే నిత్యం పాషణ్డాశ్చ కలౌ యుగే। అపమానాపవిత్రశ్చ కుక్కుటో గ్రామసూకరః ।। ౧౬.
ద్వాపరయుగంలో యుద్ధాలు ఎప్పుడూ జరుగుతూనే ఉంటాయి. కలియుగంలో మతభ్రష్టులు ఎక్కువవుతారు. గ్రామంలో పెంపుడు కోడి, గ్రామంలో పంది — వీటిని అపవిత్రమైనవిగా, అవమానకరమైనవిగా పరిగణిస్తారు.
శ్వా చైవ దర్శనాదేవ హన్తి శ్రాద్ధం న సంశయః। శావసూతకసంస్పృష్టో దీర్ఘరోగిభిరేవ చ ।। ౧౬.
శ్రాద్ధ సమయంలో కుక్కను కేవలం చూడడమే ఆ శ్రాద్ధ ఫలితాన్ని నశింపజేస్తుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అలాగే, కుక్క, ప్రసూతి అయిన స్త్రీ, లేదా దీర్ఘకాలిక వ్యాధితో బాధపడే వారు తాకినా శ్రాద్ధం ఫలించదు.
మలినైః పతితైశ్చైవ న ద్రష్టవ్యం కథఞ్చన। అన్నం పశ్యేయురేతే వై నైతత్స్యాద్ధవ్యకవ్యయోః ।। ౧౬.
చెదిరిపోయినవారు, పతితులు వంటి అపవిత్రులెవరైనా అన్నాన్ని చూడకుండా జాగ్రత్తపడాలి. వారు ఆ అన్నాన్ని చూస్తే, అది దేవతలకు లేదా పితృదేవతలకు సమర్పణకు పనికిరాదు.
తత్సంస్పృష్టం ప్రధానార్థం సంస్కారశ్వాపదో భవేత్। హవిషాం సంహతానాం తు పూర్వ్వమేవ వివర్జితమ్। మృత్సంయుక్తాభిరద్భిశ్చ ప్రోక్షణం చ విధీయతే ।। ౧౬.
అటువంటి అపవిత్రులు ప్రధాన పదార్థాన్ని తాకితే, అది శవసంస్కారంలో మిగిలినదానివలె అవుతుంది. హవిస్సు కోసం కలిపిన అన్నాన్ని ముందుగానే దూరంగా పెట్టాలి. మట్టి కలిపిన నీటితో శుద్ధి చేయడం నియమం.
సిద్ధార్థకైః కృష్ణతిలైః కార్య్యం వాప్యవకీరణమ్। గురుసూర్య్యాగ్నివస్తూనాం దర్శనం వాపి యత్నతః ।। ౧౬.
సిద్ధార్థక విత్తులతో లేదా నల్ల నువ్వులతో నీటిలో చల్లాలి లేదా చల్లిపోవాలి. గురువు, సూర్యుడు, అగ్ని లేదా పవిత్ర వస్తువులను జాగ్రత్తగా దర్శించాలి.
ఆసనారూఢమానేషు పాదోపహతమేవ చ। అమేధ్యైర్జఙ్గమైర్దృష్టం శుష్కం పర్యుషితం చ యత్ ।। ౧౬.
ఏదైనా అన్నాన్ని ఎవరో కూర్చున్నా, కాలితో తాకినా, అపవిత్ర జంతువులు చూశా, లేదా అది పొడి అయి పోయినా, పాతదైతే — అలాంటి అన్నాన్ని వదిలేయాలి.
అసితం పరిదుష్టం చ తథైవాగ్రావలేహితమ్। శర్కరాకేశపాషాణైః కీటైర్యచ్చాప్యుపద్రుతమ్ ।। ౧౬.
నల్లగా మారిన, పాడైన, అంచు వద్ద నాకిన, లేదా రాళ్లు, జుట్టు, రాళ్ల తుకలు, పురుగులు తగిలిన అన్నాన్ని కూడా తినకూడదు.
పిణ్యాకమథితం చైవ తథా తిలయవాదిషు। సిద్ధాక్షతాశ్చ యే భక్ష్యాః ప్రత్యక్షలవణీకృతాః ।। ౧౬.
నువ్వుల పొడి, వేపుడు నూనె ముద్ద, బార్లీతో చేసిన పదార్థాలు, ఉప్పు నేరుగా కలిపిన అన్నం — ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి పనికిరావు.
వాససా చావధూతాని వర్జ్యాని శ్రాద్ధకర్మణి। సన్తి వేదవిరోధేన కేచిద్విజ్ఞానమానినః ।। ౧౬.
బట్టతో తుడిచిన అన్నాన్ని శ్రాద్ధంలో ఉపయోగించరాదు. వేదానికి వ్యతిరేకంగా, కొందరు తమకు జ్ఞానం ఉందని చెప్పుకుంటారు కానీ వారు తప్పుడు మార్గంలో నడుస్తారు.
అజజ్ఞపతయో నామ తే శ్రాద్ధస్య యథా రజః। దధి శాకం తథాఽభక్ష్యాః శుక్తం చైవ వివర్జితమ్ ।। ౧౬.
‘మేకల వంశస్థులు’ అని పిలవబడే వారు శ్రాద్ధానికి ధూళిలాంటివారు. పెరుగు, ఆకుకూరలు, పులిసిన పదార్థాలు కూడా తినరాదు.