తులా తు దృశ్యతే యత్ర ధర్మాధర్మప్రదర్శినీ। యయా వై తులితం విప్రైస్తీర్థానాం ఫలముత్తమమ్ ।। ౧౫.
అక్కడ ధర్మాధర్మాలను చూపించే తూకం కనిపిస్తుంది. బ్రాహ్మణులు ఆ తూకంతో తీర్తాల గొప్ప ఫలితాన్ని కొలుస్తారు.
పితౄణాం దుహితా యోగా గన్ధకాలీతి విశ్రుతా। చతుర్థో బ్రహ్మణశ్చాంశః పరాశరకులోద్వహః ।। ౧౫.
పితృదేవతల కుమార్తె యోగా, గంధకాలీ అని కూడా ప్రసిద్ధి. ఆమె బ్రహ్మదేవుని నాలుగవ భాగం, పరాశర వంశానికి గొప్పతనం.
వ్యస్య త్వేకం చతుర్ద్ధా తు వేదం ధీమాన్ మహామునిః। మహాయోగం మహాత్మానం యో వ్యాసం జనయిష్యతి ।। ౧౫.
ఆ మహాముని ఒకే వేదాన్ని నాలుగు భాగాలుగా విడగొడతాడు. ఆ మహాయోగి, మహాత్ముడు వ్యాసుడిని జన్మనిస్తాడు.
అచ్ఛోదకం నామ సరో యత్రాచ్ఛోదా సముచ్ఛ్రితా । మత్స్యయోనౌ పునర్జాతా నియోగాద్వారణేన తు ।। ౧౫.
అచ్చోదకము అనే సరస్సు అక్కడ ఉంది, అక్కడ అచ్చోదా పైకి వచ్చింది. ఆమె వారణుని ఆజ్ఞతో చేపలో పుట్టింది.
తస్యా యత్రాశ్రమః పుణ్యః పుణ్యకృద్భిర్నిషేవితః। సకృద్దత్తం తు వై శ్రాద్ధమక్షయం సముదాహృతమ్। తస్యాం యోగ సమాధానే దత్తం యుగపదుద్భవేత్ ।। ౧౫.
ఆమె పవిత్ర ఆశ్రమం, ధర్మవంతులు సేవించే స్థలం. అక్కడ ఒక్కసారి చేసిన శ్రాద్ధం ఎప్పటికీ నిలుస్తుంది. యోగసమాధిలో ఇచ్చిన దానం వెంటనే ఫలిస్తుంది.
కుబేరతుఙ్గే వ్యామోచ్చే వ్యాసతీర్థే తథైవ చ। పుణ్యః స బ్రాహ్మణో దద్యాఛ్రాద్ధమానన్త్యమక్షయమ్ ।। ౧౫.
కుబేరుని శిఖరంపై, వ్యామ శిఖరంపై, అలాగే వ్యాస తీర్థంలో బ్రాహ్మణుడు అక్కడ శ్రాద్ధం చేస్తే అనంతమైన, నశించని పుణ్యం పొందుతాడు.
సిద్ధైస్తు సేవితా నిత్యం దృశ్యతే నాకృతాత్మభిః। అనివర్త్తనం తు నన్దాయాం వేద్యాం ప్రాగుత్తరే దిశి ।। ౧౫.
అది సిద్ధులు ఎప్పుడూ సందర్శించే స్థలం, కలుషిత మనస్సు ఉన్నవారు చూడలేరు. నందా అనే ప్రదేశంలో, వేదికపై, ఈశాన్య దిశలో, అక్కడి నుండి తిరిగి రావడం ఉండదు.
సిద్ధక్షేత్రం తు వై జుష్టం యత్ప్రాప్య న నివర్త్తతే। మహాలయే పదం న్యస్తం మహాదేవేన ధీమతా ।। ౧౫.
ఆ సిద్ధుల క్షేత్రం ఎంతో ప్రీతికరం. దాన్ని చేరినవాడు తిరిగి రాడు. ఆ మహాలయంలో, జ్ఞానవంతుడైన మహాదేవుడు తన స్థానం స్థాపించాడు.
దేవ్యాలయే తపస్తప్త్వా ఏకపాదేన ఈశ్వరః। నీహారశ్చ యుగం దివ్యముమాతుఙ్గే స్థితం జలమ్ ।। ౧౫.
దేవీ ఆలయంలో, ఈశ్వరుడు ఒక కాలు మీద నిలబడి తపస్సు చేశాడు. ఉమా శిఖరంపై మబ్బుల్లాంటి దివ్యజలం నిలిచి ఉంది.
ఉమా తుఙ్గే భృగోస్తుఙ్గే బ్రహ్మతుఙ్గే మహాలయే। కాద్రవత్యాం చ శాణ్డిల్యాం గుహాయాం వామనస్య చ ।। ౧౫.
ఉమా శిఖరంపై, భృగు శిఖరంపై, బ్రహ్మ శిఖరంపై, మహాలయంలో, కాద్రవతి వద్ద, శాండిల్య వద్ద, వామనుని గుహలో కూడా పవిత్రత ఉంది.
గత్వా చైతాని పూతః స్యాచ్ఛ్రాద్ధమక్షయమేవ చ। జపో హోమస్తథా ధ్యానం యత్కిచిత్సుకృతం భవేత్ ।। ౧౫.
ఈ పవిత్ర ప్రదేశాలకు వెళ్లినవాడు పవిత్రుడవుతాడు. అక్కడ చేసిన శ్రాద్ధం ఎప్పటికీ నశించదు. అలాగే అక్కడ జపం, హోమం, ధ్యానం, ఏదైనా మంచి పనులు చేసినా వాటికి గొప్ప ఫలితం లభిస్తుంది.
బ్రహ్మచర్యం యజన్తే వై గురుభక్తాః శతం సమాః । ఏవమాదీని సద్యస్తాం స్నాత్వా ప్రాప్నోతి సత్ఫల్మ్ ।। ౧౫.
గురువుకు భక్తిగా ఉండేవారు వంద సంవత్సరాలు బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరిస్తారు. అలాంటి ఫలితాన్ని, ఈ తీర్థాలలో స్నానం చేసిన వెంటనే పొందవచ్చు.
కుమారధారా తత్రైవ దృష్టా పాపప్రణాశనీ। యానాసనం చ తత్రైవ సద్యః స్యాద్యత్ ప్రదృశ్యతే ।। ౧౫.
అక్కడే కుమారధార అనే పవిత్ర నది ఉంది, అది పాపాలను తొలగిస్తుంది. అక్కడ కనిపించే ఏ వాహనం లేదా ఆసనం అయినా వెంటనే శుభదాయకంగా మారుతుంది.
కాశ్యపస్య మహాతీర్థం కాలసర్పిరితి శ్రుతమ్। తత్ర శ్రాద్ధాని దేయాని నిత్యమక్షయమిచ్ఛతా ।। ౧౫.
కాశ్యపుని గొప్ప తీర్థం 'కాలసర్పి' అని ప్రసిద్ధి. ఎవరైనా శాశ్వత ఫలితాన్ని కోరుకుంటే అక్కడ ఎప్పుడూ శ్రాద్ధం చేయాలి.
కాశ్యపస్య మహాతీర్థం కాలసర్పిరితి శ్రుతమ్। తత్ర శ్రాద్ధాని దేయాని నిత్యమక్షయమిచ్ఛతా ।। ౧౫.
కాశ్యపుని గొప్ప తీర్థం 'కాలసర్పి' అని ప్రసిద్ధి. ఎవరైనా శాశ్వత ఫలితాన్ని కోరుకుంటే అక్కడ ఎప్పుడూ శ్రాద్ధం చేయాలి.
అక్షయం తు భవేచ్ఛ్రాద్ధం శాలగ్రామసమన్తతః। దృష్ట్యా న దృశ్యతే తత్ర ప్రత్యక్షమకృతాత్మనా ।। ౧౫.
శాలగ్రామం చుట్టూ చేసిన శ్రాద్ధం నిజంగా నశించదు. అక్కడ అది సాధారణ కంటికి కనిపించదు, కానీ పవిత్ర హృదయంతో ఉన్నవారికి ప్రత్యక్షంగా అనుభూతి అవుతుంది.
ప్రత్యాదేశో హ్యశిష్టానాం శిష్టానాం చ నివేశనమ్ । తత్ర చైవ హ్రదే పుణ్యే దివ్యో వై నాగరాడ్ యతః ।। ౧౫.
అక్కడ దుర్భుద్ధి ఉన్నవారికి సూచన, శిష్టులకు నివాసం ఉంది. ఆ పవిత్ర సరస్సులో దివ్యమైన నాగరాజు నివసిస్తాడు.
పిణ్డం గృహ్ణాతి హిసతాం న గృహ్ణాత్యసతాం హి సః। అతిప్రదీప్తైర్భుజగైర్భోక్తుమన్నం న శక్యతే ।। ౧౫.
ధర్మవంతుల నుండి పిండం స్వీకరిస్తాడు, దుర్మార్గుల నుండి మాత్రం తీసుకోడు. అక్కడ అతి ఉగ్రమైన పాముల వల్ల అన్నం తినడం సాధ్యం కాదు.
ప్రత్యక్షం దృశ్యతే ధర్మస్తీర్థయోరనయోర్ద్వయోః। దేవదారువనే చాపి చారయేస్తం నిదర్శనమ్ ।। ౧౫.
ఈ రెండు పవిత్ర ప్రదేశాలలో ధర్మం ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది. దేవదారు అరణ్యంలో కూడా ఇదే ఉదాహరణగా చెప్పబడింది.
విధూతాని తు పాపాని దృశ్యన్తే సుకృతాత్మనా । భాగీరథ్యాం ప్రయాగే చ నిత్యమక్షయ్యముచ్యతే ।। ౧౫.
పుణ్యాత్ములకు పాపాలు తొలగిపోతున్నట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. భాగీరథీ, ప్రయాగలో ఎప్పుడూ నశించని ఫలితం లభిస్తుందని చెబుతారు.
కాలఞ్జరే దశార్ణాయాం నైమిషే కురుజాఙ్గలే। వారాణస్యాం నగర్యాం తు దేయం శ్రాద్ధం తు యత్నతః ।। ౧౫.
కాలంజర, దశార్ణ, నైమిష, కురుజాంగల, వారాణసి నగరంలో శ్రాద్ధాన్ని జాగ్రత్తగా చేయాలి.
తస్యాం యోగేశ్వరో నిత్యం తత్తస్యాం దత్తమక్షయమ్। దత్త్వా చైతేషు పూతః స్యాచ్ఛ్రాద్ధమానన్త్యమేవ చ ।। ౧౫.
అక్కడ యోగేశ్వరుడు ఎప్పుడూ ఉంటాడు. అక్కడ ఇచ్చిన దానం నశించదు. ఈ ప్రదేశాలలో దానం చేస్తే పవిత్రత లభిస్తుంది, శ్రాద్ధానికి అనంతమైన ఫలితం వస్తుంది.
తపో హోమస్తథా ధ్యానం యత్ కిఞ్చిత్సుకృతం భవేత్। లౌహిత్యే వైతరణ్యాం వై స్వర్ణవేద్యాం తథైవ చ ।। ౧౫.
లౌహిత్య, వైతరణి, స్వర్ణవేది వంటి ప్రదేశాలలో తపస్సు, హోమం, ధ్యానం, ఏదైనా మంచి పని చేసినా గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సకృదేవ సముద్రాన్తే దృశ్యతే పుణ్యకర్మభిః। గయాయాం ధర్మపృష్ఠే చ సరసి బ్రహ్మణస్తథా ।। ౧౫.
ఒక్కసారి సముద్ర తీరంలో కూడా పుణ్యకార్యాలు కనిపిస్తాయి. గయ, ధర్మపృష్ట, బ్రహ్మ సరస్సులో కూడా అలాగే ఉంటుంది.
గయాయాం గృధ్రకూటే చ శ్రాద్ధం దత్తం మహాఫలమ్। హిమఞ్చ పతతే తత్ర సమన్తాత్ పఞ్చయోజనమ్ ।। ౧౫.
గయ, గృధ్రకూటంలో చేసిన శ్రాద్ధం మహా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అక్కడ ఐదు యోజనాల పరిధిలో మంచు కురుస్తూ ఉంటుంది.
భరతస్యాశ్రమే పుణ్యేఽరణ్యం పుణ్యతమం స్మృతమ్ । మతఙ్గస్య పదం తత్ర దృశ్యతే మాంస చక్షుషా ।। ౧౫.
భరతుని ఆశ్రమంలో ఉన్న అరణ్యం అత్యంత పవిత్రమైనదిగా గుర్తించబడింది. అక్కడ మతంగుని అడుగు గుర్తు మాంసకంటితో చూడవచ్చు.
ఖ్యాపితం ధర్మ్మసర్వ్వస్వం లోకస్యాస్య నిదర్శనమ్। ఏవం పఞ్చవనం పుణ్యం పుణ్యకృద్భిర్నిషేవితమ్। యస్మిన్పాణ్డువిశాలేతి తీర్థం సద్యో నిదర్శనమ్ ।। ౧౫.
అక్కడ ధర్మం అన్నింటినీ ప్రజలకు ఉదాహరణగా వివరించారు. అలా ఐదు పవిత్ర అరణ్యాలను పుణ్యాత్ములు సందర్శిస్తారు. వాటిలో పాండువిశాల అనే తీర్థం వెంటనే గుర్తించదగినది.
తులామానైస్తథా చాపైః శాస్త్రైశ్చ వివిధైస్తథా। ఉన్మజ్జన్తి తథా లగ్నే యే వై పాపకృతో జనాః ।। ౧౫.
తూకాలు, విల్లు, వివిధ శాస్త్రాల ద్వారా పాపం చేసినవారు తగిన సమయంలో పైకి లేపబడతారు.
తృతీయాయాం తథా పాదే నిఃస్వరే పావమణ్డలే। మహాహ్రదే వై కౌశిక్యాం దత్తం శ్రాద్ధం మహాఫలమ్ ।। ౧౫.
మూడవ భాగంలో, పవమండలమనే దైవం లేని ప్రదేశంలో, కౌశికీ అనే గొప్ప సరస్సులో చేసిన పితృకర్మకు మహత్తర ఫలం లభిస్తుంది.
ముణ్డపృష్ఠే పదం న్యస్తం మహాదేవేన ధీమతా। బహూన్దవేయుగాంస్తప్త్వా తపస్తీవ్రం సుదుశ్చరమ్ ।। ౧౫.
ముండపృష్టం మీద, మహాదేవుడు గొప్ప జ్ఞానంతో ఎన్నో యుగాలు కఠినమైన తపస్సు చేసి, అక్కడ తన పాదాన్ని ఉంచాడు.