వాయుపురాణమ్

పుష్పగన్ధాదిధూపానామేష మన్త్ర ఉదాహృతః। ఆహృత్య దక్షిణాయాన్తు హోమార్థే విప్రయత్నతః ।। ౧౩.

పుష్పాలు, ధూపాలు మొదలైనవి సమర్పించేందుకు ఈ మంత్రాన్ని చెప్పాలి. వాటిని సేకరించి, దక్షిణదిశలో హోమార్ధంగా శ్రద్ధతో సమర్పించాలి.

సోమాయ వై పితృమతే స్వధా అఙ్గిరసే నమః। అస్వర్గ్యం లౌకికం వాపి జుహుయాత్కర్మ్మసిద్ధయే ।। ౧౩.

పితృదేవతలైన సోమునికి స్వధా, అంగిరసునికి నమస్సు. స్వర్గప్రాప్తి కలగకపోయినా, లోకసంబంధమైనదైనా, కర్మసిద్ధి కోసం సమర్పణ చేయాలి.

అన్తరాధాయ సమిధం తథా హోమో విధీయతే ౧౩.

మధ్యలో సమిధలను పెట్టి, అప్పుడు హోమం చేయాలని నియమించబడింది.

అగ్నయే కవ్యవాహాయ స్వధా అఙ్గిరసే నమః। యమాయ చైవాఙ్గిరసే స్వధా నమ ఇతి బ్రువన్ ।। ౧౩.

అగ్నికి, కవ్యవాహనుడైన అంగిరసునికి స్వధా, నమస్సు. యమునికి, అంగిరసునికీ స్వధా, నమస్సు అని పలకాలి.

ఇత్యేతే వై హోమమన్త్రా మన్త్రాణామను పూర్వ్వశః। దక్షిణాతోఽగ్నయే నిత్యం సోమాయాన్తరతస్తథా ।। ౧౩.

ఇవి హోమమంత్రాలు, మంత్రాల క్రమానుసారం. ఎప్పుడూ దక్షిణదిశలో అగ్నికి, మధ్యలో సోమునికి సమర్పించాలి.

ఏతయోరన్తరం నిత్యం జుహుయాద్వై వివస్వతే। ఉపచారం స్వధాకారం తథైవోల్లేఖనఞ్చ యత్ ।। ౧౩.

ఈ రెండింటి మధ్యలో ఎప్పుడూ వివస్వాన్‌కు యాజ్ఞిక విధులను, స్వధా రూపంలో ఉపచారాలను, అలాగే అవసరమైన గుర్తింపులను సమర్పించాలి.

హోమజప్యే నమస్కారః ప్రోక్షణఞ్చ విశేషతః। అఞ్జనాభ్యఞ్జనే చైవ పిణ్డసంవపనం తథా ।। ౧౩.

హోమం చేయడంలో, జపంలో, ప్రత్యేకంగా నమస్కారం, చల్లని నీళ్లు చల్లి శుద్ధి చేయడం, కజ్జలం, అభ్యంగం చేయడం, అలాగే పిండాలను సమర్పించడం చేయాలి.

అశ్వమేధఫలేనైవ తత్స్మృతం మన్త్రపూర్వ్వకమ్। క్రియాః సర్వ్వా యథో ద్దిష్టాః ప్రయత్నేన సమాచరేత్ ।। ౧౩.

అశ్వమేధయాగ ఫలంతో, మంత్రాలతో కూడిన విధంగా, చెప్పిన విధులను అన్ని శ్రద్ధతో, నిబంధనల ప్రకారం నిర్వహించాలి.

బహుహవ్యత్వమేవాగ్నౌ సుసమిద్ధే విశేషతః। విధూమే లేలిహానే చ హోతవ్యం కర్మసిద్ధయే ।। ౧౩.

బాగా మండుతున్న అగ్నిలో, ఎక్కువ హవిస్సులతో, పొగ లేకుండా జ్వాలలు మెరుస్తున్నప్పుడు, కర్మ ఫలితం కోసం హవనం చేయాలి.

అప్రబుద్ధే సధూమే చ జుహుయాద్యో హుతాశనే। యజమానో భవేదన్ధః సోఽపుత్ర ఇతి నః శ్రుతమ్ ।। ౧౩.

అగ్ని పూర్తిగా మండకపోయినప్పుడు, పొగతో కూడినప్పుడు హవనం చేసినవాడు, మనం విన్న ప్రకారం, అంధుడవుతాడు, సంతానం కలుగదు.

అల్పేన్ధనో వా రూక్షో వా విస్ఫులిఙ్గశ్చ సర్వ్వశః । జ్వాలా ధూమోపసేవ్యశ్చ స తు వహ్నిర్న సిద్ధయే ।। ౧౩.

అగ్ని బలహీనంగా ఉండినా, పొడి కట్టుగా ఉండినా, పూర్తిగా మంటలు చిమ్మినా, జ్వాలలు పొగతో కలిసిపోయినా, అలాంటి అగ్ని కర్మ ఫలితానికి అనర్హం.

దుర్గన్ధశ్చైవ నీలశ్చ కృష్ణశ్చైవ విశేషతః। భూమిం విగాహతే యత్ర తత్ర విద్యాత్పరాభవమ్ ।। ౧౩.

అగ్ని దుర్గంధంగా ఉన్నా, నీలంగా లేదా ముఖ్యంగా నల్లగా ఉన్నా, భూమిలోకి లోతుగా పోతే, అక్కడ అపజయం జరుగుతుందని తెలుసుకోవాలి.

అర్చిష్మాన్ పిణ్డితశిఖః సర్పిఃకాఞ్చనసమ్భవః। స్నిగ్ధః ప్రదక్షిణశ్చైవ వహ్నిః స్యాత్కార్య్యసిద్ధయే ।। ౧౩.

అగ్ని మంటలు మెరుస్తూ, పై భాగం గుంపుగా ఉండి, నేయి, బంగారం వల్ల ఏర్పడినట్లుగా, మృదువుగా, కుడివైపు తిరుగుతూ ఉంటే, ఆ అగ్ని కర్మ సిద్ధికి అనుకూలం.

నరనారీగణేభ్యశ్చ పూజాం ప్రాప్నోతి శాశ్వతీమ్। అక్షయాః పూజితాస్తేన భవన్తి పితరోఽవ్యయాః ।। ౧౩.

పురుషులు, మహిళల సమూహాల ద్వారా శాశ్వతమైన పూజ లభిస్తుంది; అలా పూజించబడితే పితృదేవతలు నిత్యంగా నిలిచిపోతారు.

స్థాల్యుదుమ్బరపాత్రాణి ఫలాని సమిధస్తథా। శ్రాద్ధే చాతిపవిత్రాణి మేధ్యానీతి విశేషతః ।। ౧౩.

మట్టి పాత్రలు, ఉడుంబర వృక్షపు పాత్రలు, పండ్లు, సమిధలు — ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి అత్యంత పవిత్రమైనవిగా, శుద్ధమైనవిగా భావించాలి.

పవిత్రం వా ద్విజశ్రేష్ఠ శుద్ధయే జన్మకర్మ్మసు। పాత్రేషు ఫలముద్దిష్టం యన్మయా శ్రాద్ధకర్మణి ।। ౧౩.

ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా, జన్మకర్మలకు పవిత్రత కోసం, నేను చెప్పిన ఫలాన్ని శ్రాద్ధకర్మలో పాత్రల్లో ఉంచాలి.

తదేవ కృత్స్నం విజ్ఞేయం సమిత్సు చ యథాక్రమమ్। కృత్వా సమాహితం చిత్తమగ్రయే వై కరోమ్యహమ్ ।। ౧౩.

అది పూర్తిగా, క్రమంగా జరిగే విధంగా తెలుసుకోవాలి; మనసు ఏకాగ్రతతో ముందుగా నేను ఆ కర్మను నిర్వహిస్తాను.

అనుజ్ఞాతః కురుష్వేతి తథైవ ద్విజసత్తమైః। పత్నీమాదాయ పుత్రాంశ్చ జుహుయాద్ధవ్యవాహనమ్ ।। ౧౩.

ఉత్తమ ద్విజుల అనుమతి తీసుకుని, భార్యను, కుమారులను తీసుకుని, హవిస్సులు అగ్నికి సమర్పించాలి.

సమానప్లక్షన్యగ్రోధప్లక్షాశ్వత్థవికఙ్కతాః। ఉదుమ్బరాస్తథా బిల్వచన్దనా యజ్ఞియాశ్చ తే ।। ౧౩.

ప్లక్ష, న్యగ్రోధ, అశ్వత్థ, వికంకట, ఉడుంబర, బిల్వ, గంధపు చెక్క — ఇవన్నీ యజ్ఞానికి అనుకూలమైనవి.

సరలో దేవదారుశ్చ శాలశ్చ ఖదిరస్తథా। సమిదర్థం ప్రశస్తాః స్యురేతే వృక్షా విశేషతః ।। ౧౩.

సరళ, దేవదారు, శాల, ఖదిర — ఈ వృక్షాలు సమిధలకు ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించబడినవి.

గ్రామ్యాః కమ్టకినశ్చైవ యజ్ఞియా యేన కేన చ। పూజితాః సమిదర్థే తు పితౄణాం వచనం తథా ।। ౧౩.

ఇంటి వద్ద పెరిగే చెట్లు, ముల్లు చెట్లు, యజ్ఞానికి అనువైనవి, పితృదేవతలకు సమిధలుగా పూజించబడినవి — ఇవన్నీ వాడవచ్చు.

సమిద్భిః కల్కలేయాభిర్జ్జుహుయాద్యో హుతాశనమ్ । ఫలం యత్ కర్మణస్తస్య తన్మే నిగదతః శ్రృణు ।। ౧౩.

కల్కల వృక్ష సమిధలతో అగ్నికి హవనం చేసే వాడికి, ఆ కర్మ ఫలితాన్ని నేను చెప్పుతాను, విను.

ఆయసం సర్వ్వకామీయమశ్వమేధఫలం హి తత్। శ్లేష్మాతకో నక్తమాలః కపిత్థః శాల్మలిస్తథా ।। ౧౩.

ఐయస వృక్షం అన్ని కోరికలను తీరుస్తుంది, అది అశ్వమేధయాగ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; శ్లేష్మాతక, నక్తమాల, కపిత్థ, శాల్మలి కూడా అలాగే ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.

నీపో విభీ తకశ్చైవ వల్లీభిశ్చ తథైవ చ। శకునానాం నివాసశ్చ వర్జయేచ్చ మహీరుహాన్। అయజ్ఞీయాః స్మృతా యే చ వృక్షాంశ్చైవ తు వర్జయేత్ ।। ౧౩.

నీప చెట్టు, విభీతక చెట్టు, అలాగే వల్లెలను కూడా దూరంగా ఉంచాలి. పక్షులు నివసించే చెట్లను, యజ్ఞానికి అనర్హమైన చెట్లను కూడా వదిలేయాలి.

స్వధేతి చైవ మన్త్రాన్తే పితౄణాం వచనం తథా। స్వాహేతి చైవ దేవానాం యజ్ఞకర్మణ్యుదాహృతమ్ ।। ౧౩.

మంత్రం చివరలో పితృదేవతలకు 'స్వధా' అని, దేవతలకు యజ్ఞంలో 'స్వాహా' అని పలకాలి.

సూత ఉవాచ। దేవాశ్చ పితరశ్చైవ తేభ్యోఽన్యే పితరస్తథా। ఆథర్వణవిధిర్హ్యేష ప్రత్యువాచ బృహస్పతిః ।। ౧౪.

సూతుడు చెప్పాడు: దేవతలు, పితృదేవతలు, ఇంకా ఇతర పితృదేవతలకు కూడా ఈ ఆథర్వణ విధిని బృహస్పతి వివరించాడు.

పూజయేచ్చ పితృన్ పూర్వ్వం దేవాశ్చాపి విశేషతః। దేవేభ్యోఽపి పితృన్ పూర్వమర్చయన్తీహ యత్నతః ।। ౧౪.

ముందుగా పితృదేవతలను, తరువాత ప్రత్యేకంగా దేవతలను పూజించాలి. ఇక్కడ పితృదేవతలను దేవతలకు ముందు శ్రద్ధగా ఆరాధిస్తారు.

దక్షస్య దుహితా ఖ్యాతా లోకే విశ్వేతి నామతః। విధినా సా తు ధర్మ్మజ్ఞ దత్తా ధర్మ్మాయ ధర్మ్మతః। తస్యాః పుత్రా మహాత్మానో విశ్వేదేవా ఇతి శ్రుతిః ।। ౧౪.

దక్షుడు కుమార్తె అయిన విశ్వా అని లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందినవారు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, ధర్మబద్ధంగా ధర్ముడికి ఇచ్చారు. ఆమెకు పుట్టిన మహాత్ములు విశ్వదేవులు అని శృతి చెబుతోంది.

ప్రఖ్యాతాస్త్రిషు లోకేషు సర్వ్వలోకనమస్కృతాః। సమస్తాస్తే మహాత్మానశ్వేరురుగ్రం మహత్తపః ।। ౧౪.

వారు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధులు, అందరి ద్వారా నమస్కరించబడే వారు. ఆ మహాత్ములందరికీ గొప్ప తపస్సు ఉంది.