మయూరః కుక్కుటశ్చైవ పతాకా చైవ వాయునా। యస్య దత్తా సరస్వత్యా మహావీణా మహాస్వనా। అజః స్వయమ్భువా దత్తో మేషో దత్తశ్చ శమ్భునా ।। ౧౧.
మయూరం, కోడి, పతాకాను వాయుదేవుడు ఇచ్చాడు; మహా ధ్వనితో కూడిన వీణను సరస్వతీదేవి ఇచ్చింది; మేషాన్ని స్వయంభువు ఇచ్చాడు; గొట్టెను శంభుడు ప్రసాదించాడు.
మాయా విహరణే విప్రా గిరౌ క్రౌఞ్చే నిపాతితే। తారకే చాసురవరే సముదీర్ణే నిపాతితే ।। ౧౧.
బ్రాహ్మణులారా, మాయా వినోదంలో, కౌంచపర్వతాన్ని పడగొట్టినప్పుడు, మహాసురుడైన తారకుడు ఉద్భవించి, తరువాత సంహరించబడ్డాడు.
సేన్ద్రోపేన్ద్రైర్మహాభాగైర్దేవరైగ్నిసుతః ప్రభుః । సేనాపత్యేన దైత్యారిరభిషిక్తః ప్రతాపవాన్ ।। ౧౧.
ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు మరియు మహా భాగ్యశాలి దేవతలతో కలసి, అగ్ని కుమారుడైన ప్రభువు, దైత్య శత్రువుగా, సేనాధిపతిగా అభిషేకించబడ్డాడు.
దేవసేనాపతిస్త్వేవం పఠ్యతే నరనాయకః। దేవారిస్కన్దనః స్కన్దః సర్వలోకేశ్వరః ప్రభుః ।। ౧౧.
అందువల్ల ఆయనను దేవసేనాధిపతి, మనుష్యుల నాయకుడు, దేవతా శత్రువులను సంహరించేవాడు, అన్ని లోకాల అధిపతి అని పిలుస్తారు.
ప్రమథైర్వివిధైర్దవైస్తథా భూత గణైరపి । మాతృభిర్వివిధాభిశ్చ వినాయకగణైస్తథా ।। ౧౧.
వివిధ ప్రమథ గణాలతో, దవ గణాలతో, భూత గణాలతో, అనేక మాతృ దేవతలతో, అలాగే వినాయక గణాలతో కూడి ఉన్నాడు.
సా త్వపశ్యద్విమానాని పతన్తీ సా దివశ్చ్యుతా । త్రసరేణుప్రమాణాని తేష్వపశ్యచ్చ్యుతాన్ పితౄన్ ।। ౧౧.
ఆమె ఆకాశ రథాలు కింద పడిపోతున్నదాన్ని చూశింది. తానే స్వర్గం నుండి పడిపోతూ, వాటిలో తన పితృదేవతలను, ధూళిబిందువులంత పరిమాణంలో ఉన్నవారిని చూసింది.
సుసూక్ష్మానపరిత్యక్తానగ్నీనగ్నిష్వివాహితాన్। త్రాయధ్వమిత్యువాచాథ పతన్తీ తానవాక్శిరాః ।। ౧౧.
చాలా సూక్ష్మంగా, వదిలివేయబడి, అగ్నులు వెలిసిపోయినట్లుగా, ఆమె పడిపోతూ తలవంచి వారిని చూసి, "నన్ను రక్షించండి" అని అర్జించింది.
తైరుక్తా సా తు మాభైషీరిత్యుక్తాధిష్ఠితాభవత్। తతః ప్రాసాదయత్సా వై పితౄంస్తాన్ దీనయా గిరా ।। ౧౧.
వారు "భయపడవద్దు" అని చెప్పగా, ఆమె ధైర్యం పొందింది. తరువాత ఆమె దయతో తన పితృదేవతలను వినయంగా ప్రసన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించింది.
ఊచుస్తే పితరః కన్యాం భ్రష్టైశ్వర్యాం వ్యతిక్రమాత్। భ్రష్టైశ్వర్యా స్వదోషేణ తపసి త్వం శుచిస్మితే ।। ౧౧.
తప్పిదంతో ఐశ్వర్యం కోల్పోయిన ఆ యువతిని పితృదేవతలు ఇలా అన్నారు: "నీ తప్పు వల్ల ఐశ్వర్యం పోయింది. అందుకే, శుచిస్మితే, నీవు తపస్సు చేయాలి."
యైః క్రియన్తే చ కర్మ్మాణి శరీరైరిహ దైవతైః । తైరేవ తత్కర్మఫలం ప్రాప్నువన్తీహ దేవతాః ।। ౧౧.
ఈ లోకంలో దేవతలు శరీరంతో చేసే కార్యాల వలన, అదే కార్యఫలాన్ని వారు ఇక్కడే పొందుతారు.
సద్యః ఫలన్తి కర్మాణి దేవత్వే ప్రేత్య మానుషే। తస్మాదమావస్వపత్యత్వం ప్రేత్య ప్రాప్స్యసే ఫలమ్ ।। ౧౧.
దేవతలలో, మరణానంతరం, లేదా మానవ జన్మలో, కార్యఫలాలు వెంటనే కలుగుతాయి. అందువల్ల, మరణానంతరం నీవు అమావస్వపతిగా ఫలాన్ని పొందుతావు.
ఇత్యుక్త్యా వై పితరః పునస్తే తు ప్రసాదితాః। ధ్యాత్వా ప్రసాదం సఞ్చక్రుస్తస్యాస్తే త్వనుకమ్పయా ।। ౧౧.
ఇలా చెప్పిన తరువాత, పితృదేవతలు మళ్లీ ప్రసన్నమయ్యారు. ధ్యానం చేసి, ఆమెపై కరుణతో అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించారు.
అవశ్యమ్భావినం దృష్ట్వా హ్యర్థమూచుస్తతః సురాః । సోమపాః పితరః కన్యాం రాజ్ఞశ్చైవ హ్యమావసోః ।। ౧౧.
అవశ్యంగా జరగబోయే సంఘటనను గమనించిన దేవతలు, సోమపానం చేసే పితృదేవతలు, అమావసు మహారాజు కుమార్తె ఇలా అన్నారు.
ఉత్పన్నస్య పృథివ్యాం తు మానుషత్వే మహాత్మనః। కన్యా భూత్వా త్విమాఁల్లోకాన్పునః ప్రాప్స్యసి స్వానితి ।। ౧౧.
పృథివిపై మానవ రూపంలో జన్మించి, మహాత్ముడవై, మళ్లీ కన్యగా మారి నీ స్వర్గాలను తిరిగి పొందుతావు.
అష్టావింశే భవిత్రీ త్వం ద్వాపరే మత్స్యయోనిజా। అస్యైవ రాజ్ఞో దుహితా అద్రికాయాం హ్యమావసోః ।। ౧౧.
ఇరవై ఎనిమిదవ ద్వాపరయుగంలో, నీవు చేప గర్భంలో జన్మించి, ఇదే అమావసు మహారాజు కుమార్తెగా, అద్రికా నుండి పుట్టుతావు.
పరాశరస్య దాయాదం ఋషేస్త్వం జనయిష్యసి। స వేదమేకం విప్రర్షిశ్చతుర్ధా వై కరిష్యతి ।। ౧౧.
నీవు పరాశర మహర్షికి వారసుడైన కుమారుని ప్రసవిస్తావు. ఆ మహర్షి ఒకే వేదాన్ని నాలుగు భాగాలుగా విభజిస్తాడు.
మహాభిషస్య పుత్రౌ ద్వౌ శన్తనోః కీర్త్తివర్ద్ధనౌ। విచిత్రవీర్య్యం ధర్మజ్ఞం త్వమేవోత్పాదయిష్యసి ।। ౧౧.
మహాభిషుడి కుమారులైన ప్రసిద్ధుడైన శంతనువు, ధర్మజ్ఞుడైన విచిత్రవీర్యుడు — వీరిద్దరినీ నీవే జన్మిస్తావు.
చిత్రాఙ్గదం చరాజానం తేజోబలగుణాన్వితమ్। ఏతానుత్పాద్య పుత్రం స్వం పునర్లోకానవాప్స్యసి ।। ౧౧.
తేజస్సు, బలం, గుణాలతో కూడిన రాజు చిత్రాంగదుడిని నీవు ప్రసవిస్తావు. ఈ కుమారులను జన్మించిన తర్వాత మళ్లీ నీ లోకాలను పొందుతావు.
వ్యతిక్రమాత్పితౄణాం త్వం ప్రాప్స్యసే జన్మ కుత్సితమ్। తస్యైవ రాజ్ఞస్త్వం కన్యా అద్రికాయాం భవిష్యసి ।। ౧౧.
పితృదేవతల ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించినందువల్ల, నీవు నిందనీయమైన జన్మను పొందుతావు. అదే రాజుకు, అద్రికా నుండి కుమార్తెగా పుట్టుతావు.
కన్యా భూత్వా తతశ్చ త్వమిమాన్ లోకానవాప్స్యసి। ఏవముక్తా తు దాశేయీ జాతా సత్యవతీ తు సా ।। ౧౧.
కన్యగా మారిన తర్వాత, మళ్లీ ఈ లోకాలను పొందుతావు. ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, దాశేయి కుమార్తె సత్యవతిగా మారింది.
అద్రికాయాం సుతా మత్స్యాం సుతా జాతా హ్యమావసోః। అద్రి కామత్స్యసమ్భూతా గఙ్గాయామనుసఙ్గమే ।। ౧౧.
అద్రికా లో జన్మించిన మత్స్యా అనే కుమార్తె, అమావసు మహారాజుకు పుట్టింది. అద్రికా నుండి చేప రూపంలో, గంగా సంగమంలో జన్మించింది.
తస్య రాజ్ఞో హి సా కన్యా రాజ్ఞో వీర్య్యే సదైవ హి। విరజా నామ తే లోకా దివి రోచన్తి తే గణాః ।। ౧౧.
ఆమె ఆ రాజుకు కుమార్తెగా, ఎల్లప్పుడూ రాజసమర్థతతో ఉండేది. నీ లోకాలను విరజా అని పిలుస్తారు. ఆ గణాలు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తాయి.
అగ్నిష్వాత్తాః స్మృతాస్తత్ర పితరో భాస్వరప్రభాః । తాన్దానవగణా యక్షా రక్షోగన్ధర్వ్వకిన్నరాః। భూతసర్పపిశాచాశ్చ భావయన్తి ఫలార్థినః ।। ౧౧.
అక్కడ అగ్నిష్వాత్త పితృదేవతలు ప్రకాశవంతంగా, వెలుగుతో గుర్తించబడతారు. దానవులు, యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, భూతాలు, పాములు, పిశాచులు — ఫలాల కోరికతో వారిని పూజిస్తారు.
ఏతే పుత్రాః సమాఖ్యాతాః పులహస్య ప్రజాపతేః। త్రయ ఏతే గణాః ప్రోక్తా ధర్మమూర్తిధరాః శుభాః ।। ౧౧.
ఇవే పులహ ప్రజాపతికి పుట్టిన కుమారులు. ఈ మూడు గణాలు ధర్మాన్ని అనుసరించే శుభమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి.
ఏతేషాం మానసీ కన్యా పీవరీ నామ విశ్రుతా। యోగినీ యోగపత్నీ చ యోగమాతా తథైవ చ ।। ౧౧.
వారిలో పీవరీ అనే మనస్సులో పుట్టిన కుమార్తె ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె యోగినీ, యోగపత్నీ, యోగమాత కూడా.
భవితా ద్వాపరం ప్రాప్య అష్టావింశన్తు దైవతమ్। పరాశరకులోద్భూతః శుకో నామ మహాతపాః ।। ౧౧.
ఇరవై ఎనిమిదవ ద్వాపరయుగంలో, పరాశర వంశంలో శుకుడు అనే మహాతపస్వి జన్మిస్తాడు.
శ్రీమాన్యోగీ మహాయోగీ యోగస్తస్మాద్ద్విజోత్తమః। వ్యాసాదరణ్యాం సమ్భూతో విధూమ ఇవ పావకః ।। ౧౧.
ఆ మహాత్ముడు, యోగినీ, మహాయోగి, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడు, వ్యాసుని నుండి అరణ్యంలో, పొగలేని అగ్నిలా జన్మించాడు.
స తస్యాం పితృకన్యాయాం యోగాచార్యాన్పరిశ్రుతాన్ । కృష్ణం గౌరం ప్రభుం శమ్భుం తథా భూరిశ్రుతం వవౌ ।। ౧౧.
ఆ పితృదేవత కుమార్తె ద్వారా, ఆయన ప్రసిద్ధి చెందిన యోగాచార్యులను — కృష్ణుడు, గౌరుడు, ప్రభువు, శంభువు, భూరిశ్రుతుడు — జన్మింపజేశాడు.
కన్యాం కీర్త్తిమతీఞ్చైవ యోగినీం యోగమాతరమ్ । బ్రహ్మదత్తస్య జననీ మహిషీ త్వణుహస్య తు ।। ౧౧.
కీర్తిమతీ అనే కన్య, యోగినీ, యోగమాతను కూడా ఆయన ప్రసవించాడు. ఆమె బ్రహ్మదత్తుని తల్లి, వణుహ మహారాజు భార్య అయింది.
ఏతానుత్పాద్య ధర్మాత్మా పుత్రాన్యోగమవాప్య చ। మహాయోగతపాశ్చైవ అపరావర్త్తినీం గతిమ్ ।। ౧౧.
ఈ కుమారులను జన్మించి, ధర్మాత్ముడు యోగాన్ని, మహాయోగ తపస్సును సాధించి, తిరిగి రాని స్థితిని పొందాడు.