వాయుపురాణమ్

తేనైవ వచసా పుత్రా బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః। పుత్రాః పితృత్త్వమాజగ్ముః పుత్రత్వం పితరః పునః ।। ౧౦.

బ్రహ్మదేవుడి ఆ మాట వల్ల కుమారులు పితృదేవతలు అయ్యారు. పితృదేవతలు మళ్లీ కుమారులయ్యారు.

తస్మాత్తే పితరః పుత్రాః పితృత్వే తేషు తత్స్మృతమ్ । ఏవం స్మృత్వా పితౄన్ పుత్రాన్పుత్రాశ్చ పితరస్తథా। వ్యాజహార పునర్బ్రహ్మా పిదౄనాత్మవివృద్ధయే ।। ౧౦.

అందుకే, వారు పితృదేవతలు, వారు కుమారులు కూడా. వారిలో పితృత్వం గుర్తించబడుతుంది. ఇలా పితృదేవతలను కుమారులుగా, కుమారులను పితృదేవతలుగా గుర్తు చేసుకుంటూ, బ్రహ్మదేవుడు మళ్లీ వారి అభివృద్ధికి ఉపదేశించాడు.

యో హ్యనిష్ట్వా పితౄఞ్ఛ్రాద్ధే క్రియాం కాఞిచిత్కరిష్యతి। రాక్షసా దానవాశ్చైవ ఫలం ప్రాప్స్యన్తి తస్య తత్ ।। ౧౦.

ఎవరు శ్రాద్ధం చేయకుండా ఏ కార్యాన్ని చేసినా, దాని ఫలం రాక్షసులు, దానవులకు మాత్రమే లభిస్తుంది.

శ్రాద్ధైరాప్యాయితాశ్చైవ పితరః సోమమవ్యయమ్। ఆప్యాయ్యమానా యుష్మాభిర్వర్ద్ధయిష్యన్తి నిత్యశః ।। ౧౦.

శ్రాద్ధములతో తృప్తిపొందిన పితృదేవతలు, అవినాశమైన సోమాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, మీరు చేసే శ్రాద్ధాల వల్ల ఎప్పటికీ అభివృద్ధి చెందుతారు.

శ్రాద్ధైరాప్యాయితః సోమో లోకానాప్యాయయిష్యతి । కృత్స్రం సపర్వతవనం జఙ్గమాజఙ్గమైర్వృతమ్ ।। ౧౦.

శ్రాద్ధములతో సోముడు తృప్తిపొందినప్పుడు, ఆయన అన్ని లోకాలను—పర్వతాలు, అడవులు, జంతువులు, అజంతువులతో సహా—పూర్ణంగా పోషిస్తాడు.

శ్రాద్ధాని పుష్టికామాశ్చ యే కరిష్యన్తి మానవాః। తేభ్యః పుష్టిం ప్రజాశ్చైవ దాస్యన్తి పితరః సదా ।। ౧౦.

పుష్టికోసం శ్రాద్ధాలు చేసే మనుష్యులకు, పితృదేవతలు ఎప్పుడూ పుష్టిని, సంతానాన్ని ప్రసాదిస్తారు.

శ్రాద్ధే యేభ్యః ప్రదాస్యన్తి త్రీన్ పిణ్డాన్ నామగోత్రతః। సర్వత్ర వర్త్తమానాస్తే పితరః ప్రపితామహమ్। తేషామాప్యాయయిష్యన్తి శ్రాద్ధదానేన వై ప్రజాః ।। ౧౦.

శ్రాద్ధంలో పేరుతో, గోత్రంతో ముగ్గురు పితృదేవతలకు పిండాలు సమర్పించినవారికి, ఎక్కడ ఉన్నా వారి పితామహులు, ప్రపితామహులు శ్రాద్ధదానంతో వారి సంతానాన్ని పోషిస్తారు.

ఏవమాజ్ఞా కృతా పూర్వం బ్రహ్మణా పరమేష్ఠినా। తేనైతత్సర్వథా సిద్ధం దానమధ్యయనం తపః ।। ౧౦.

ఈ విధంగా పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మదేవుడు ముందుగా ఆజ్ఞాపించినందువల్ల, దానం, అధ్యయనం, తపస్సు అన్నీ సంపూర్ణంగా ఫలిస్తాయి.

తే తు జ్ఞానప్రదాతారః పితరో వో న సంశయః। ఇత్యేతే పితరో దేవా దేవాశ్చ పితరః పునః । అన్యోన్యం పితరో హ్యేతే దేవాశ్చ పితరశ్చ హ ।। ౧౦.

మీ పితృదేవతలు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవారు—ఇందులో సందేహం లేదు. ఈ పితృదేవతలే దేవతలు, దేవతలే మళ్లీ పితృదేవతలు; వీరు పరస్పరం పితృదేవతలు, దేవతలు.

ఏతద్బ్రహ్మవచః శ్రుత్వా సూతస్య విహితాత్మనః । పప్రచ్ఛుర్మునయో భూయః సూతం తస్మాద్యదుత్తరమ్ ।। ౧౦.

బ్రహ్మదేవుని వాక్యాలను స్థిరమైన మనస్సుతో చెప్పిన సూతుని విన్న ఋషులు, తరువాతి విషయాన్ని తెలుసుకోవాలని మళ్లీ సూతుని అడిగారు.

కియన్తో వై పితృగణాః కస్మిన్కాలే చ తే గణాః । వర్త్తన్తే దేవప్రవరా దేవానాం సోమవర్ద్ధనాః ।। ౧౦.

ఎన్ని పితృగణాలు ఉన్నాయి? ఆ గణాలు ఎప్పుడు ఉంటాయి? దేవతల్లో సోముని పోషించే వారు ఎవరూ, ఎప్పుడు ఉంటారు?

ఏతద్వోఽహం ప్రవక్ష్యామి పితృసర్గమనుత్తమమ్। శంయుః పప్రచ్ఛ యత్పూర్వం పితరం వై బృహస్పతిమ్ ।। ౧౦.

మీకు పితృదేవతల ఉద్భవాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఇది శంయు బ్రహస్పతిని అడిగిన ప్రశ్న.

బృహస్పతిముపాసీనం సర్వజ్ఞానార్థకోవిదమ్। పుత్రః శంయురిమం ప్రశ్నం పప్రచ్ఛ వినయాన్వితః ।। ౧౦.

సర్వజ్ఞుడైన బ్రహస్పతిని శంయు వినయపూర్వకంగా సమీపించి, ఈ ప్రశ్నను అడిగాడు.

క ఏతే పితరో నామ కియన్తః కే చ నామతః। సముద్భూతాః కథఞ్చైతే పితృత్వం సముపాగతాః ।। ౧౦.

ఈ పితృదేవతలు ఎవరూ? ఎంతమంది? వారి పేర్లు ఏమిటి? వారు ఎలా పుట్టారు? ఎలా పితృదేవతలుగా మారారు?

కస్మాచ్చ పితరం పూర్వం యజ్ఞే యుజ్యన్తి నిత్యశః। క్రియాశ్చ సర్వా వర్త్తన్తే శ్రాద్ధపూర్వా మహాత్మనామ్ ।। ౧౦.

పితృదేవతలు ఎప్పటినుంచి యజ్ఞాల్లో భాగమవుతున్నారు? మహాత్ముల అన్ని కర్మలు ఎందుకు శ్రాద్ధంతో ప్రారంభమవుతాయి?

కస్మై శ్రాద్ధాని దేయాని కిఞ్చ దత్తం మహాఫలమ్। కేషు వాప్యక్షయం శ్రాద్ధం తీర్థేషు చ నదీషు చ ।। ౧౦.

ఎవరికి శ్రాద్ధాలు చేయాలి? ఏమి సమర్పిస్తే గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది? ఏ తీర్థాలలో, నదుల్లో శ్రాద్ధం చేయడం అక్షయంగా ఉంటుంది?

కేషు వై సర్వమాప్నోతి శ్రాద్ధం కృత్వా ద్విజోత్తమః। కశ్చ కాలో భవేచ్చ్రాద్ధే విధిః కశ్చానువర్త్తతే ।। ౧౦.

ఎక్కడ శ్రాద్ధం చేస్తే ద్విజశ్రేష్ఠుడు అన్నీ పొందగలుగుతాడు? శ్రాద్ధానికి ఏ సమయం శ్రేయస్కరం? ఏ విధానం అనుసరించాలి?

ఏతదిచ్ఛామి భగవన్ విస్తరేణ యథాతథమ్। వ్యాఖ్యాతుమానుపూర్వ్యేణ యత్ర చోదాహృతం మయా ।। ౧౦.

భగవంతుడా! నేను అడిగిన ప్రశ్నలకు, నువ్వు క్రమంగా, వివరంగా సమాధానం చెప్పాలని కోరుకుంటున్నాను.

బృహస్పతిరిదం సమ్యగేవం పృష్టో మహామతిః। వ్యాజహారానుపూర్వ్యేణ ప్రశ్నం ప్రశ్నవిదాం వరః ।। ౧౦.

బ్రహస్పతి మహామతి, ఇలా ప్రశ్నించబడినప్పుడు, ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పడంలో నిపుణుడిగా క్రమంగా వివరంగా చెప్పాడు.

కథయిష్యామి తే తాత యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి। వినయేన యథాన్యాయం గమ్భీరం ప్రశ్నముత్తమమ్ ।। ౧౦.

తాత! నువ్వు నన్ను గౌరవంతో అడిగిన ఈ గొప్ప, లోతైన ప్రశ్నకు క్రమంగా సమాధానం చెబుతాను.

ద్యౌరన్తరిక్షం పృథివీ నక్షత్రాణి దిశస్తథా। సూర్యాచన్ద్రమసౌ చైవ తథాహోరాత్రమేవ చ ।। ౧౦.

ఆకాశం, మధ్యలో ఉన్న అంతరిక్షం, భూమి, నక్షత్రాలు, దిక్కులు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, అలాగే పగలు, రాత్రి కూడా.

న బభూవుస్తదా తాత తమోభూతమిదం జగత్। బ్రహ్మైకో దుశ్చరం తత్ర చచార పరమం తపః ।। ౧౦.

ఆ సమయంలో, ప్రియమైనవాడా, ఏదీ లేదు. ఈ ప్రపంచం అంతా చీకటిలో మునిగిపోయింది. అప్పుడు బ్రహ్మ ఒక్కరే ఉన్నాడు. ఆయనే అక్కడ కఠినమైన తపస్సు చేశాడు.

శంయుస్తమబ్రవీద్భూయః పితరం బ్రహ్మవిత్తమమ్। సర్వదైవ వ్రతస్నాతం సర్వజ్ఞానవిదాంవరమ్ ।। ౧౦.

అప్పుడు శంయు తన తండ్రిని, బ్రహ్మను బాగా తెలిసినవాడిని, ఎప్పుడూ వ్రతాలతో పవిత్రుడైనవాడిని, అన్నింటికీ జ్ఞానం కలిగిన గొప్పవాడిని, మళ్లీ అడిగాడు.

కీదృశం సర్వభూతే శస్తపస్తేపే ప్రజాపతిః। ఏవముక్తో బృహత్తేజా బృహస్పతిరువాచ తమ్ ।। ౧౦.

ప్రజాపతి అన్ని జీవుల కోసం ఎలా తపస్సు చేసాడు? అని అడిగినప్పుడు, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న బృహస్పతి ఇలా చెప్పాడు.

సర్వేషాం తపసాం యుక్తిస్తపోయోగమనుత్తమమ్। ధ్యాయంస్తదా తద్భగవాంస్తేన లోకనవాసృజత్ ।। ౧౦.

అన్ని తపస్సులలో అత్యుత్తమమైనది తపస్సులో ఏకాగ్రత. అప్పుడు ఆ భగవంతుడు ధ్యానం చేసి, ఆ ధ్యానంతోనే ఈ లోకాలను తిరిగి సృష్టించాడు.

భూతభవ్యాని జ్ఞానాని లోకాన్వేదాంశ్చ కృత్స్నశః। యోగమావిశ్య తత్సృష్టం బ్రహ్మణా యోగచక్షుషా ।। ౧౦.

అందులోని గత, భవిష్యత్తు జ్ఞానమంతా, లోకాలు, వేదాలు అన్నీ — యోగంలో లీనమై బ్రహ్మ తన యోగదృష్టితో వాటిని సృష్టించాడు.

లోకాః సాన్తానికా నామ యత్ర తిష్ఠన్తి భాస్వరాః। తే వైరాజా ఇతి ఖ్యాతా దేవానాం దివి దేవతాః ।। ౧౦.

సంతానిక అనే లోకాల్లో ప్రకాశవంతమైన వారు నివసిస్తారు. వారిని వైరాజులు అంటారు. ఆకాశంలో ఉన్న దేవతల్లో వారే ముఖ్యులు.

యోగేన తపసా యుక్తః పూర్వమేవ తదా ప్రభుః। దేవానసృజత బ్రహ్మా యోగం యుక్త్వా సనాతనమ్ ।। ౧౦.

మునుపు, యోగం తపస్సుతో కూడిన ప్రభువు, బ్రహ్మ, శాశ్వత యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, దేవతలను సృష్టించాడు.

ఆదిదేవా ఇతి ఖ్యాతా మహాసత్త్వా మహౌజసః। సర్వకామప్రదాః పూజ్యా దేవదానవమానవైః ।। ౧౦.

వారు ఆదిదేవులు అని ప్రసిద్ధి. వారు మహాశక్తి, మహాతేజస్సుతో ఉన్నవారు. అన్ని కోరికలను తీర్చేవారు. దేవతలు, దానవులు, మనుష్యులందరూ వారిని పూజిస్తారు.