వాయుపురాణమ్

భద్రాశ్వస్య ఘృతాచ్యాం వై దశాప్సరసి సూనవః। భద్రా శూద్రా చ మద్రా చ శలదా మలదా తథా ।। ౯.

భద్రాశ్వుడు ఘృతాచీ అనే అప్సరసితో కలసి పది కుమారులను పొందాడు. వారు: భద్రుడు, శూద్రుడు, మద్రుడు, శలదుడు, మలదుడు,

వేలా ఖలా చ సప్తైతా యా చ గోచపలా స్మృతా । తథా మానరసా చైవ రత్నకృటా చ తా దశ ।। ౯.

వేళ, ఖల అనే వారితో కలిపి ఏడుగురు, అలాగే గోచపాల అని పిలవబడే ఒకరు, మానరసుడు, రత్నకృతుడు—ఇలా మొత్తం పది మంది.

ఆత్రేయవంశకృత్తాసాం భర్త్తా నామ్నా ప్రభాకరః। భద్రాయాం జనయామాస సోమం పుత్రం యశస్వినమ్ ।। ౯.

ఆ వంశాన్ని స్థాపించిన భర్త పేరు ప్రభాకరుడు. ఆయన భద్రతో కలిసి సోముడు అనే ప్రసిద్ధ కుమారుణ్ణి కనుగొన్నాడు.

స్వర్భానునా హతే సూర్యే పతమానో దివో మహీమ్। తమోఽభిభూతే లోకేఽస్మిన్ ప్రభా యేన ప్రవర్త్తితా ।। ౯.

స్వర్భాను సూర్యుణ్ని తాకి, సూర్యుడు ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోతున్నప్పుడు, లోకమంతా చీకటిలో మునిగిపోయినప్పుడు, ఆ వెలుగు ప్రసారం చేయించినవాడు ఆయనే.

స్వస్తి తేఽస్త్వితి చోక్తః స పతన్నిహ దివాకరః। బ్రహ్మర్షేర్వచనాత్తస్య న పపాత దివో మహీమ్ ।। ౯.

అప్పుడు సూర్యుడు పడిపోతుండగా, 'నీకు మంగళం కలగాలి' అని బ్రహ్మర్షి పలికాడు. ఆ మహర్షి మాట వల్ల సూర్యుడు ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోలేదు.

అత్రిశ్రేష్ఠాని గోత్రాణి యశ్చకార మహాతపాః । యజ్ఞేష్వత్రిఘనశ్చైవ సురైర్యశ్చ ప్రవర్త్తితః ।। ౯.

ఆ గొప్ప తపస్సు చేసిన అత్రి, ప్రఖ్యాతమైన గోత్రాలను స్థాపించాడు. యజ్ఞాలలో ఆయనను అత్రిఘనుడు అని పిలిచేవారు, దేవతలు ఆయన్ని ప్రారంభించారు.

స తాస్వజనయత్ పుత్రానాత్మతుల్యాననామకాన్। దశ తాస్వేవ మహతా తపసా భావితప్రభా ।। ౯.

అతడు తన భార్యలలో తానేలాగు మహిమాన్వితులైన, తన పేరుగల పది మంది కుమారులను కనుగొన్నాడు. వారు గొప్ప తపస్సుతో, ప్రకాశంతో విరాజిల్లేవారు.

స్వస్త్యాత్రేయా ఇతి ఖ్యాతా ఋషయో వేదపారగాః । తేషాం విఖ్యాతయశసౌ బ్రహ్మిష్ఠౌ సుమహౌజసౌ ।। ౯.

వారు 'స్వస్త్యాత్రేయులు' అని ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆ ఋషులు వేదాలలో నిపుణులు. వారిలో ఇద్దరు బ్రహ్మనిష్ఠులు, అపారమైన తేజస్సు కలవారు, గొప్ప కీర్తిని పొందారు.

దత్తాత్రేయస్తస్య జ్యేష్ఠో దుర్వాసాస్తస్య చానుజః । యవీయసీ సుతా తస్యా మబలా బ్రహ్మవాదినీ। అత్రాప్యుదాహరన్తీమం శ్లోకం పౌరాణికాః పురా ।। ౯.

వారిలో దత్తాత్రేయుడు పెద్దవాడు, దుర్వాసుడు అతని తమ్ముడు. అతని చిన్న కుమార్తె అంబలా, బ్రహ్మవిద్యలో నిపుణురాలు. ఇక్కడ కూడా పురాణకర్తలు ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తారు.

అత్రేః పుత్రం మహాత్మానం శాన్తాత్మానమకల్మషమ్। దత్తాత్రేయం తనుం విష్ణోః పురాణజ్ఞాః ప్రచక్షతే ।। ౯.

పురాణజ్ఞులు చెబుతారు—అత్రి కుమారుడైన దత్తాత్రేయుడు మహాత్ముడు, శాంత స్వభావుడు, పాపరహితుడు. ఆయన విష్ణువు అవతారమని వారు ప్రకటించారు.

తస్య గోత్రాన్వయే జాతాశ్చత్వారః ప్రథితా భువి। శ్యామాశ్చ ముద్గలాశ్చైవ బలారకగవిష్ఠిరాః। ఏతే నృణాన్తు చత్వారః స్మృతాః పక్షా మహౌజసామ్ ।। ౯.

ఆయన వంశంలో నలుగురు భూమిపై ప్రసిద్ధి చెందిన వారు పుట్టారు: శ్యాములు, ముద్గళులు, బలారకులు, గవిష్ఠిరులు. వీరు నరులలో మహాశక్తులు కలిగిన నాలుగు శాఖలుగా గుర్తించబడ్డారు.

కశ్యపాన్నారదశ్చైవ పర్వతోఽరున్ధతీ తథా। జజ్ఞిరే చ త్వరున్ధత్యాస్తాన్నిబోధత సత్తమాః ।। ౯.

కశ్యపుని నుంచి నారదుడు, పర్వతుడు, అరుంధతి జన్మించారు. అరుంధతిలో పుట్టిన వారెవరో, ఓ ఉత్తములారా, ఇప్పుడు వినండి.

నారదస్తు వసిష్ఠాయారున్ధతీం ప్రత్యపాదయత్। ఊర్ద్ధ్వరేతా మహాతేజా వృక్షశాపాత్తు నారదః ।। ౯.

నారదుడు అరుంధతిని వశిష్ఠునికి ఇచ్చాడు. నారదుడు గొప్ప తేజస్సు కలవాడు, ఆయనకు పైకి ప్రవహించే వీర్యం వృక్షశాపం వల్ల కలిగింది.

పురా దేవాసురే తస్మిన్సంగ్రామ తారకామయే। అనావృష్ట్యా హతే లోకే వ్యగ్రే శక్రే సురైః సహ। వసిష్ఠస్తపసా ధీమాన్ధారయామాస వై ప్రజాః ।। ౯.

పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామమైన తారకామయ యుద్ధంలో, లోకం వర్షాభావంతో బాధపడినప్పుడు, ఇంద్రుడు దేవతలతో తలమునకగా ఉండగా, వశిష్ఠుడు తన తపస్సుతో ప్రజలను పోషించాడు.

అత్రౌషధం మూలఫలమోషధీశ్చ ప్రవర్త్తయన్ । తాస్తేన జీవయామాస కారుణ్యాదోషధేన తు ।। ౯.

అతడు ఔషధాలు, మూలికలు, పండ్లు, ఔషధ మొక్కలను పెరిగేలా చేశాడు. తన కరుణతో ఆ ఔషధాలతో ప్రజలను బ్రతికించాడు.

అరున్ధత్యాం వసిష్ఠస్తు శక్తిముత్పాదయద్ద్విజాః। సాగరఞ్జనయచ్ఛక్తేరదృశ్యన్తీ పరాశరమ్ ।। ౯.

వశిష్ఠుడు అరుంధతిలో శక్తిని కనుగొన్నాడు, ఓ ద్విజులారా. శక్తి సగరాంజనయలో పరాశరుణ్ణి కనుగొన్నాడు.

కాలీ పరాశరాజ్జజ్ఞే కృష్ణద్వైపాయనం ప్రభుమ్। ద్వైపాయనాదరణ్యాం వై శుకో జజ్ఞే గుణాన్వితః ।। ౯.

కాళి, పరాశరుల నుంచి కృష్ణద్వైపాయనుడు అనే ప్రభువు జన్మించాడు. ద్వైపాయనుడు, అరణిలో శుకుడు అనే సద్గుణసంపన్నుడిని కనుగొన్నాడు.

ఉత్పద్యన్తే చ పీవర్యాం షడిమే శుకసూనవః। భూరిశ్రవాః ప్రభుః శమ్భుః కృష్ణో గౌరశ్చ పఞ్చమః ।। ౯.

పీవర్యలో షుకుని ఆరుగురు కుమారులు పుట్టారు. వాళ్ల పేర్లు భూరిశ్రవ, ప్రభు, శంభు, కృష్ణ, గౌరుడు ఐదవాడు.

కన్యా కీర్తిమతీ చైవ యోగమాతా దృఢవ్రతా। జననీ బ్రహ్మదత్తస్య పత్నీ సత్త్వగుహస్య చ ।। ౯.

అలాగే కీర్తిమతి అనే కుమార్తె కూడా ఉంది. ఆమె యోగమాతగా ప్రసిద్ధి చెందింది, వ్రతంలో దృఢంగా నిలిచింది. ఆమె బ్రహ్మదత్తుని తల్లి, సత్వగుహుని భార్య.

శ్వేతాః కృష్ణాశ్చ గౌరాశ్చ శ్యామా ధూమ్రాః సమూలికాః। ఊష్మపా దారకాశ్చైవ నీలాశ్చైవ పరాశరాః। పరాశరాణామష్టౌ తే పక్షాః ప్రోక్తా మహాత్మనామ్ ।। ౯.

శ్వేతులు, కృష్ణులు, గౌరులు, శ్యాములు, ధూమ్రులు, సమూలికులు, ఊష్మపులు, దారకులు, నీలులు, పరాశరులు—ఇవి పరాశరుల ఎనిమిది వంశాలు, మహాత్ములలో ప్రసిద్ధి చెందినవే.

అత ఊర్ద్ధ్వం నిబోధధ్వమిన్ద్రప్రతిమసమ్భవమ్। వసిష్ఠస్య కపిఞ్జల్యాం ఘృతాచ్యాం సమపద్యత। కుశీతియః సమాఖ్యాత ఇన్ద్రప్రతిమ ఉచ్యతే ।। ౯.

ఇప్పుడు ఇంద్రునితో సమానమైన జననాన్ని వినండి. వశిష్ఠునికి కపింజల, ఘృతాచిల నుంచి కుశితీయుడు జన్మించాడు. అతడిని ఇంద్రసముడని అంటారు.

పృథోః సుతాయాః సమ్భూతః పుత్రస్తస్యా భవద్వసుః। ఉపమన్యుః సుతస్తస్య యస్యేమే ఉపమన్యవః ।। ౯.

పృథువు కుమార్తెకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు, అతడే వసువు. వసువుకు ఉపమన్యుడు కుమారుడు. వీరి వంశస్తులే ఉపమన్యువులు.

మిత్రావరుణయోశ్చైవ కుణ్డినో యే పరిశ్రుతాః। ఏకార్షేయాస్తథైవాన్యే వసిష్ఠా నామ విశ్రుతాః। ఏతే పక్షా వసిష్ఠానాం స్మృతా ఏకాదశేవ తు ।। ౯.

మిత్రుడు, వరుణుడు వంశాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన కుండినులు, అలాగే ఏకర్షేయులు, వశిష్ఠులు—ఇవన్నీ కలిపి వశిష్ఠుల పదకొండు వంశాలు అని గుర్తించబడ్డాయి.

ఇత్యేతే బ్రహ్మణః పుత్రా మానసా హ్యష్ట విశ్రుతాః। భ్రాతరః సుమహాభాగా తేషాం వంశాః ప్రతిష్ఠితాః ।। ౯.

ఇలా బ్రహ్మకు మానసపుత్రులుగా ఎనిమిది మంది ప్రసిద్ధి చెందినారు. వీరు అన్నదమ్ములు, మహాభాగులు, వీరి వంశాలు స్థిరంగా నిలిచాయి.

త్రీంల్లోకాన్ధారయన్తీమాన్దేవర్షిగణసఙ్కులాన్ । తేషాం పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ శతశోఽథ సహస్రశః। యైర్వ్యాప్తా పృథివీ సర్వా సూర్య్యస్యేవ గభస్తిభిః ।। ౯.

ఈ మహానుభావులు మూడు లోకాలను, దేవర్షుల సమూహాలతో కూడినవిగా నిలిపారు. వీరి కుమారులు, మనవులు వందలాది, వేలాది మంది. వీరి వలన భూమంతా సూర్యుని కిరణాల్లా వ్యాపించింది.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య సుతస్య విదితాత్మనః। ఉత్తరం పరిపప్రచ్ఛుః సూతపుత్రం ద్విజాతయః ।। ౧౦.

అతని జ్ఞానవంతుడైన కుమారుని మాటలు విని, ద్విజులు సూతపుత్రుని మరింత అడిగారు.

కథం ద్వితీయముత్పన్నా భవానీ ప్రాక్సతీ తు యా। ఆసీద్దాక్షాయణీ పూర్వముమా కథమ జాయత ।। ౧౦.

భవానీ రెండవసారి ఎలా జన్మించింది? ఆమె ముందు ఎవరు? ఆమె మొదట దాక్షాయణిగా ఉండేది. ఉమా ఎలా పుట్టింది?

మేనాయాం పితృకన్యాయాం జనయామాస శైలరుట్। కేచైతే పితరశ్చైవ యేషాం మేనా తు మానసీ ।। ౧౦.

పితృదేవతల కుమార్తె అయిన మేనాలో శైలరాజు సంతానం పొందాడు. ఆ పితృదేవతలు ఎవరు? మేనా ఎవరి మానసపుత్రిక?

మైనాకశ్చైవ దౌహిత్రో దౌహిత్రీ చ తథా హ్యుమా। ఏకపర్ణా తథా చైవ తథా యా చైకపాటలా ।। ౧౦.

మైనాకుడు మేనాలో మనవడు, ఉమా కూడా మనవరాలు. అలాగే ఏకపర్ణ, ఏకపాటల కూడా ఉన్నారు.