వాయుపురాణమ్

అష్టదంష్ట్రా శఙ్కుకర్ణా ఊర్ద్ధ్వరోమాణ ఏవ చ। ఆకర్ణదారితాస్యాశ్చ ముఞ్జధూమోర్ద్ధ్వమూర్ద్ధజాః ।। ౯.

వారికి ఎనిమిది పళ్లలు, శంఖాకార చెవులు, పైకి నిలువెత్తు జుట్టు, చెవుల వరకు చీలిన నోరు, ముంజ గడ్డి, పొగలా పైకి లేచిన జుట్టు ఉంటాయి.

స్థూలశీర్షాః సితాభాశ్చ హ్రస్వకాశ్చ ప్రవాహుకాః। తామ్రాస్యా లమ్బజిహ్వౌష్ఠా లమ్బభూస్థూలనాసికాః ।। ౯.

వారికి పెద్ద తలలు, తెల్లటి వర్ణం, తక్కువ ఎత్తు, పొడవాటి చేతులు, తామ్రవర్ణపు నోరు, వేలాడే నాలుక, పెదాలు, వేలాడే చెంపలు, మందంగా ఉన్న ముక్కు ఉంటాయి.

నీలాఙ్గా లోహితగ్రీవా గమ్భీరాక్షా విబీషణాః । మహాఘోరస్వరాశ్చైవ వికటా బద్ధపిణ్డికాః ।। ౯.

వారు నీలవర్ణపు అవయవాలు, ఎర్ర మెడలు, లోతైన కళ్ళు, భయంకరమైన రూపం కలిగి ఉంటారు; వారి స్వరం ఘోరంగా, ఆకృతి విచిత్రంగా, తొడలు కలిపి ఉంటాయి.

స్థూలాశ్చ తుఙ్గనాసాశ్చ శిలాసంహననా దృఢాః। దారుణాభిజనాః క్రూరాః ప్రాయశః క్లిష్టకర్మిణః ।। ౯.

వారు బలమైన శరీరం, ఎత్తైన ముక్కు, రాళ్లలా గట్టి శరీరం, దారుణ వంశానికి చెందినవారు, క్రూరులు, ఎక్కువగా కఠినమైన పనులు చేసే వారు.

సకుణ్డలాఙ్గదాపీడా ముకుటోష్ణీషధారిణః। విచిత్ర వస్త్రాభరణాశ్చిత్రస్రగనులేపనాః ।। ౯.

వారు కుండలాలు, వంకీలు, ముకుటాలు, పాగలు ధరించేవారు; వారి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు నానా విధాలుగా ఉంటాయి, వేర్వేరు పూలమాలలు, గంధాలు అలంకరిస్తారు.

అన్నాదాః పిశితాదాశ్చ పురుషాదాశ్చ తే స్మృతాః। ఇత్యేతద్రూపసాధర్మ్యం రాక్షసానాం బుధైః స్మృతమ్। న సమస్తబలం బుద్ధం యతో మాయాకృతం హి తత్ ।। ౯.

వారు అన్నం, మాంసం, మనుషులను కూడా తినేవారు అని చెప్పబడింది; రాక్షసుల రూపం, స్వభావం మునులు ఇలా వివరించారు. కానీ వారి పూర్తి శక్తి తెలియదు, ఎందుకంటే అది మాయ వల్ల మారిపోతుంది.

పులహస్య మృగాః పుత్రాః సర్వే వ్యాలాశ్చ దంష్ట్రిణః । భూతాః పిశాచాః సర్పాశ్చ భ్రమరా హస్తినస్తథా ।। ౯.

పులహునికి పుట్టినవారు అందరూ అడవి జంతువులు, పంజాలు ఉన్నవి; భూతాలు, పిశాచులు, పాములు, తేనెటీగలు, ఏనుగులు కూడా.

వానరాః కిన్నరాశ్చైవ యమకిమ్పురుషాస్తథా। యేఽన్యే చైవ పరిక్రాన్తా మాయాక్రోధవశానుగాః ।। ౯.

వానరులు, కిన్నరులు, యమకింపురుషులు, ఇంకా ఇతరులు — వీరందరూ మాయ, కోపానికి లోబడి సంచరిస్తారు.

అనపత్యః క్రతుస్తస్మిన్ స్మృతో వైవస్వతేఽన్తరే। న తస్య పుత్రః పౌత్రో వా తేజః సంక్షిప్య వా స్థితః ।। ౯.

వైవస్వత మానవంతరంలో క్రతువు సంతానం లేనివాడిగా చెప్పబడ్డాడు; అతనికి కుమారుడు, మనవడు లేరు, అతని తేజస్సు తగ్గిపోయింది.

అత్రేర్వంశం ప్రవక్ష్యామి తృతీయస్య ప్రజాపతేః। తస్య పత్న్యశ్చ సున్దర్యో దశైవాసన్పతివ్రతాః ।। ౯.

మూడవ ప్రజాపతి అయిన అత్రి వంశాన్ని ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను. ఆయనకు పది అందమైన భార్యలు ఉండేవారు, వారు అంతా భర్తకు అంకితమై జీవించేవారు.

భద్రాశ్వస్య ఘృతాచ్యాం వై దశాప్సరసి సూనవః। భద్రా శూద్రా చ మద్రా చ శలదా మలదా తథా ।। ౯.

భద్రాశ్వుడు ఘృతాచీ అనే అప్సరసితో కలసి పది కుమారులను పొందాడు. వారు: భద్రుడు, శూద్రుడు, మద్రుడు, శలదుడు, మలదుడు,

వేలా ఖలా చ సప్తైతా యా చ గోచపలా స్మృతా । తథా మానరసా చైవ రత్నకృటా చ తా దశ ।। ౯.

వేళ, ఖల అనే వారితో కలిపి ఏడుగురు, అలాగే గోచపాల అని పిలవబడే ఒకరు, మానరసుడు, రత్నకృతుడు—ఇలా మొత్తం పది మంది.

ఆత్రేయవంశకృత్తాసాం భర్త్తా నామ్నా ప్రభాకరః। భద్రాయాం జనయామాస సోమం పుత్రం యశస్వినమ్ ।। ౯.

ఆ వంశాన్ని స్థాపించిన భర్త పేరు ప్రభాకరుడు. ఆయన భద్రతో కలిసి సోముడు అనే ప్రసిద్ధ కుమారుణ్ణి కనుగొన్నాడు.

స్వర్భానునా హతే సూర్యే పతమానో దివో మహీమ్। తమోఽభిభూతే లోకేఽస్మిన్ ప్రభా యేన ప్రవర్త్తితా ।। ౯.

స్వర్భాను సూర్యుణ్ని తాకి, సూర్యుడు ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోతున్నప్పుడు, లోకమంతా చీకటిలో మునిగిపోయినప్పుడు, ఆ వెలుగు ప్రసారం చేయించినవాడు ఆయనే.

స్వస్తి తేఽస్త్వితి చోక్తః స పతన్నిహ దివాకరః। బ్రహ్మర్షేర్వచనాత్తస్య న పపాత దివో మహీమ్ ।। ౯.

అప్పుడు సూర్యుడు పడిపోతుండగా, 'నీకు మంగళం కలగాలి' అని బ్రహ్మర్షి పలికాడు. ఆ మహర్షి మాట వల్ల సూర్యుడు ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోలేదు.

అత్రిశ్రేష్ఠాని గోత్రాణి యశ్చకార మహాతపాః । యజ్ఞేష్వత్రిఘనశ్చైవ సురైర్యశ్చ ప్రవర్త్తితః ।। ౯.

ఆ గొప్ప తపస్సు చేసిన అత్రి, ప్రఖ్యాతమైన గోత్రాలను స్థాపించాడు. యజ్ఞాలలో ఆయనను అత్రిఘనుడు అని పిలిచేవారు, దేవతలు ఆయన్ని ప్రారంభించారు.

స తాస్వజనయత్ పుత్రానాత్మతుల్యాననామకాన్। దశ తాస్వేవ మహతా తపసా భావితప్రభా ।। ౯.

అతడు తన భార్యలలో తానేలాగు మహిమాన్వితులైన, తన పేరుగల పది మంది కుమారులను కనుగొన్నాడు. వారు గొప్ప తపస్సుతో, ప్రకాశంతో విరాజిల్లేవారు.

స్వస్త్యాత్రేయా ఇతి ఖ్యాతా ఋషయో వేదపారగాః । తేషాం విఖ్యాతయశసౌ బ్రహ్మిష్ఠౌ సుమహౌజసౌ ।। ౯.

వారు 'స్వస్త్యాత్రేయులు' అని ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆ ఋషులు వేదాలలో నిపుణులు. వారిలో ఇద్దరు బ్రహ్మనిష్ఠులు, అపారమైన తేజస్సు కలవారు, గొప్ప కీర్తిని పొందారు.

దత్తాత్రేయస్తస్య జ్యేష్ఠో దుర్వాసాస్తస్య చానుజః । యవీయసీ సుతా తస్యా మబలా బ్రహ్మవాదినీ। అత్రాప్యుదాహరన్తీమం శ్లోకం పౌరాణికాః పురా ।। ౯.

వారిలో దత్తాత్రేయుడు పెద్దవాడు, దుర్వాసుడు అతని తమ్ముడు. అతని చిన్న కుమార్తె అంబలా, బ్రహ్మవిద్యలో నిపుణురాలు. ఇక్కడ కూడా పురాణకర్తలు ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తారు.

అత్రేః పుత్రం మహాత్మానం శాన్తాత్మానమకల్మషమ్। దత్తాత్రేయం తనుం విష్ణోః పురాణజ్ఞాః ప్రచక్షతే ।। ౯.

పురాణజ్ఞులు చెబుతారు—అత్రి కుమారుడైన దత్తాత్రేయుడు మహాత్ముడు, శాంత స్వభావుడు, పాపరహితుడు. ఆయన విష్ణువు అవతారమని వారు ప్రకటించారు.

తస్య గోత్రాన్వయే జాతాశ్చత్వారః ప్రథితా భువి। శ్యామాశ్చ ముద్గలాశ్చైవ బలారకగవిష్ఠిరాః। ఏతే నృణాన్తు చత్వారః స్మృతాః పక్షా మహౌజసామ్ ।। ౯.

ఆయన వంశంలో నలుగురు భూమిపై ప్రసిద్ధి చెందిన వారు పుట్టారు: శ్యాములు, ముద్గళులు, బలారకులు, గవిష్ఠిరులు. వీరు నరులలో మహాశక్తులు కలిగిన నాలుగు శాఖలుగా గుర్తించబడ్డారు.

కశ్యపాన్నారదశ్చైవ పర్వతోఽరున్ధతీ తథా। జజ్ఞిరే చ త్వరున్ధత్యాస్తాన్నిబోధత సత్తమాః ।। ౯.

కశ్యపుని నుంచి నారదుడు, పర్వతుడు, అరుంధతి జన్మించారు. అరుంధతిలో పుట్టిన వారెవరో, ఓ ఉత్తములారా, ఇప్పుడు వినండి.

నారదస్తు వసిష్ఠాయారున్ధతీం ప్రత్యపాదయత్। ఊర్ద్ధ్వరేతా మహాతేజా వృక్షశాపాత్తు నారదః ।। ౯.

నారదుడు అరుంధతిని వశిష్ఠునికి ఇచ్చాడు. నారదుడు గొప్ప తేజస్సు కలవాడు, ఆయనకు పైకి ప్రవహించే వీర్యం వృక్షశాపం వల్ల కలిగింది.

పురా దేవాసురే తస్మిన్సంగ్రామ తారకామయే। అనావృష్ట్యా హతే లోకే వ్యగ్రే శక్రే సురైః సహ। వసిష్ఠస్తపసా ధీమాన్ధారయామాస వై ప్రజాః ।। ౯.

పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామమైన తారకామయ యుద్ధంలో, లోకం వర్షాభావంతో బాధపడినప్పుడు, ఇంద్రుడు దేవతలతో తలమునకగా ఉండగా, వశిష్ఠుడు తన తపస్సుతో ప్రజలను పోషించాడు.

అత్రౌషధం మూలఫలమోషధీశ్చ ప్రవర్త్తయన్ । తాస్తేన జీవయామాస కారుణ్యాదోషధేన తు ।। ౯.

అతడు ఔషధాలు, మూలికలు, పండ్లు, ఔషధ మొక్కలను పెరిగేలా చేశాడు. తన కరుణతో ఆ ఔషధాలతో ప్రజలను బ్రతికించాడు.

అరున్ధత్యాం వసిష్ఠస్తు శక్తిముత్పాదయద్ద్విజాః। సాగరఞ్జనయచ్ఛక్తేరదృశ్యన్తీ పరాశరమ్ ।। ౯.

వశిష్ఠుడు అరుంధతిలో శక్తిని కనుగొన్నాడు, ఓ ద్విజులారా. శక్తి సగరాంజనయలో పరాశరుణ్ణి కనుగొన్నాడు.

కాలీ పరాశరాజ్జజ్ఞే కృష్ణద్వైపాయనం ప్రభుమ్। ద్వైపాయనాదరణ్యాం వై శుకో జజ్ఞే గుణాన్వితః ।। ౯.

కాళి, పరాశరుల నుంచి కృష్ణద్వైపాయనుడు అనే ప్రభువు జన్మించాడు. ద్వైపాయనుడు, అరణిలో శుకుడు అనే సద్గుణసంపన్నుడిని కనుగొన్నాడు.

ఉత్పద్యన్తే చ పీవర్యాం షడిమే శుకసూనవః। భూరిశ్రవాః ప్రభుః శమ్భుః కృష్ణో గౌరశ్చ పఞ్చమః ।। ౯.

పీవర్యలో షుకుని ఆరుగురు కుమారులు పుట్టారు. వాళ్ల పేర్లు భూరిశ్రవ, ప్రభు, శంభు, కృష్ణ, గౌరుడు ఐదవాడు.

కన్యా కీర్తిమతీ చైవ యోగమాతా దృఢవ్రతా। జననీ బ్రహ్మదత్తస్య పత్నీ సత్త్వగుహస్య చ ।। ౯.

అలాగే కీర్తిమతి అనే కుమార్తె కూడా ఉంది. ఆమె యోగమాతగా ప్రసిద్ధి చెందింది, వ్రతంలో దృఢంగా నిలిచింది. ఆమె బ్రహ్మదత్తుని తల్లి, సత్వగుహుని భార్య.