వాయుపురాణమ్

త్రేతాయుగే చతుర్వింశే రావణస్తపసః క్షయాత్। రామం దాశరథిం ప్రాప్య సగణః క్షయమీయివాన్ ।। ౯.

ఇరవై నాలుగవ త్రేతాయుగంలో, తపస్సు తగ్గినప్పుడు, రావణుడు తన అనుచరులతో కలిసి దశరథుని కుమారుడు రామచంద్రుని చేతిలో నాశనం పొందాడు.

మహోదయః ప్రహస్తశ్చ మహాపాంశుఖరస్తథా। పుష్పోత్కటాయాః పుత్రాస్తే కన్యా కుమ్భీనసీ తథా ।। ౯.

మహోదయుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపాంశుఖరుడు, పుష్పోట్‌కటకు పుట్టిన కుమారులు, అలాగే ఆమె కుమార్తె కుంభీనసి.

త్రిశిరా దూషణశ్చైవ విద్యుజ్జిహ్వశ్చ రాక్షసః। కన్యా హ్యసలికా చైవ వాకాయాః ప్రసవాః స్మృతాః ।। ౯.

త్రిశిర, దూషణ, విద్యుజ్జిహ్వ అనే రాక్షసులు, వాకా కుమార్తె అసలికా — వీరే ఆమె సంతానం అని చెప్పబడింది.

ఇత్యేతే క్రూరకర్మాణః పౌలస్త్యా రాక్షసా దశ। దారుణాబిజనాః సర్వే దేవైరపి దురాసదాః ।। ౯.

ఇలా పౌలస్త్యునికి పుట్టిన పది మంది రాక్షసులు క్రూరకర్మలు చేసే వారు, భయంకరమైన వంశానికి చెందినవారు, దేవతలకైనా ఎదుర్కొనడం కష్టమే.

సర్వే లబ్ధవరాశ్చైవ పుత్రపౌత్రసమన్వితాః। యక్షాణాఞ్చైవ సర్వేషాం పౌలస్త్యా యే చ రాక్షసాః ।। ౯.

వీళ్లందరికీ వరప్రాప్తి ఉంది, కుమారులు, మనవళ్లు ఉన్నారు; పౌలస్త్యుని వంశానికి చెందిన రాక్షసులు యక్షులలో కూడా లెక్కించబడతారు.

ఆగస్త్యవైశ్వామిత్రాణాం క్రూరాణాం బ్రహ్మరక్షసామ్। వేదాధ్యయనశీలానాం తపోవ్రతనిషేవిణామ్ ।। ౯.

వీరిలో అగస్త్యుడు, విశ్వామిత్రుడు వంశానికి చెందిన క్రూరమైన బ్రహ్మరాక్షసులు, వేదపఠనంలో, తపస్సులో, వ్రతాలలో నిమగ్నమైనవారు.

తేషామైడవిడో రాజా పౌలస్త్యః సవ్యపిఙ్గలః। ఇతరే వై యజ్ఞముఖాస్తేన రక్షోగణాస్త్రయః ।। ౯.

వీరిలో ఇడవిడ అనే రాజు పౌలస్త్యునికి చెందినవాడు, సవ్యపింగలుడు; మిగతావారు యజ్ఞముఖులు. ఇలా మూడు రాక్షసుల వర్గాలు ఉన్నాయి.

యాతు ధానా బ్రహ్మధానా వార్త్తాశ్చైవ దివాచరాః । నిశాచరగణాస్తేషాం చత్వారః కవిభిః స్మృతాః ।। ౯.

యాతుధానులు, బ్రహ్మధానులు, వార్త్తలు, అలాగే పగలు సంచరించే వారు — వీరిలో నిశాచరులుగా నాలుగు వర్గాలు మునులు గుర్తించారు.

పౌలస్త్యా నైఋతాశ్చైవ ఆగత్స్యాః కౌశికాస్తథా। ఇత్యేతాః సప్త తేషాం వై జాతయో రాక్షసాః స్మృతాః ।। ౯.

పౌలస్త్యులు, నైరుతులు, అగస్త్యుని వంశస్థులు, కౌశికులు — వీరిలో ఏడు రాక్షస వంశాలు గుర్తించబడ్డాయి.

తేషాం రూపం ప్రవక్ష్యామి స్వభావేన వ్యవస్థితమ్। వృత్తాక్షాః పిఙ్గలాశ్చైవ మహాకాయా మహోదరాః ।। ౯.

వారి స్వభావాన్ని బట్టి వారి రూపాన్ని వివరించబోతున్నాను: వారు గుండ్రంగా ఉన్న కళ్ళు, పింగళవర్ణం, పెద్ద శరీరం, పెద్ద పొట్ట కలవారు.

అష్టదంష్ట్రా శఙ్కుకర్ణా ఊర్ద్ధ్వరోమాణ ఏవ చ। ఆకర్ణదారితాస్యాశ్చ ముఞ్జధూమోర్ద్ధ్వమూర్ద్ధజాః ।। ౯.

వారికి ఎనిమిది పళ్లలు, శంఖాకార చెవులు, పైకి నిలువెత్తు జుట్టు, చెవుల వరకు చీలిన నోరు, ముంజ గడ్డి, పొగలా పైకి లేచిన జుట్టు ఉంటాయి.

స్థూలశీర్షాః సితాభాశ్చ హ్రస్వకాశ్చ ప్రవాహుకాః। తామ్రాస్యా లమ్బజిహ్వౌష్ఠా లమ్బభూస్థూలనాసికాః ।। ౯.

వారికి పెద్ద తలలు, తెల్లటి వర్ణం, తక్కువ ఎత్తు, పొడవాటి చేతులు, తామ్రవర్ణపు నోరు, వేలాడే నాలుక, పెదాలు, వేలాడే చెంపలు, మందంగా ఉన్న ముక్కు ఉంటాయి.

నీలాఙ్గా లోహితగ్రీవా గమ్భీరాక్షా విబీషణాః । మహాఘోరస్వరాశ్చైవ వికటా బద్ధపిణ్డికాః ।। ౯.

వారు నీలవర్ణపు అవయవాలు, ఎర్ర మెడలు, లోతైన కళ్ళు, భయంకరమైన రూపం కలిగి ఉంటారు; వారి స్వరం ఘోరంగా, ఆకృతి విచిత్రంగా, తొడలు కలిపి ఉంటాయి.

స్థూలాశ్చ తుఙ్గనాసాశ్చ శిలాసంహననా దృఢాః। దారుణాభిజనాః క్రూరాః ప్రాయశః క్లిష్టకర్మిణః ।। ౯.

వారు బలమైన శరీరం, ఎత్తైన ముక్కు, రాళ్లలా గట్టి శరీరం, దారుణ వంశానికి చెందినవారు, క్రూరులు, ఎక్కువగా కఠినమైన పనులు చేసే వారు.

సకుణ్డలాఙ్గదాపీడా ముకుటోష్ణీషధారిణః। విచిత్ర వస్త్రాభరణాశ్చిత్రస్రగనులేపనాః ।। ౯.

వారు కుండలాలు, వంకీలు, ముకుటాలు, పాగలు ధరించేవారు; వారి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు నానా విధాలుగా ఉంటాయి, వేర్వేరు పూలమాలలు, గంధాలు అలంకరిస్తారు.

అన్నాదాః పిశితాదాశ్చ పురుషాదాశ్చ తే స్మృతాః। ఇత్యేతద్రూపసాధర్మ్యం రాక్షసానాం బుధైః స్మృతమ్। న సమస్తబలం బుద్ధం యతో మాయాకృతం హి తత్ ।। ౯.

వారు అన్నం, మాంసం, మనుషులను కూడా తినేవారు అని చెప్పబడింది; రాక్షసుల రూపం, స్వభావం మునులు ఇలా వివరించారు. కానీ వారి పూర్తి శక్తి తెలియదు, ఎందుకంటే అది మాయ వల్ల మారిపోతుంది.

పులహస్య మృగాః పుత్రాః సర్వే వ్యాలాశ్చ దంష్ట్రిణః । భూతాః పిశాచాః సర్పాశ్చ భ్రమరా హస్తినస్తథా ।। ౯.

పులహునికి పుట్టినవారు అందరూ అడవి జంతువులు, పంజాలు ఉన్నవి; భూతాలు, పిశాచులు, పాములు, తేనెటీగలు, ఏనుగులు కూడా.

వానరాః కిన్నరాశ్చైవ యమకిమ్పురుషాస్తథా। యేఽన్యే చైవ పరిక్రాన్తా మాయాక్రోధవశానుగాః ।। ౯.

వానరులు, కిన్నరులు, యమకింపురుషులు, ఇంకా ఇతరులు — వీరందరూ మాయ, కోపానికి లోబడి సంచరిస్తారు.

అనపత్యః క్రతుస్తస్మిన్ స్మృతో వైవస్వతేఽన్తరే। న తస్య పుత్రః పౌత్రో వా తేజః సంక్షిప్య వా స్థితః ।। ౯.

వైవస్వత మానవంతరంలో క్రతువు సంతానం లేనివాడిగా చెప్పబడ్డాడు; అతనికి కుమారుడు, మనవడు లేరు, అతని తేజస్సు తగ్గిపోయింది.

అత్రేర్వంశం ప్రవక్ష్యామి తృతీయస్య ప్రజాపతేః। తస్య పత్న్యశ్చ సున్దర్యో దశైవాసన్పతివ్రతాః ।। ౯.

మూడవ ప్రజాపతి అయిన అత్రి వంశాన్ని ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను. ఆయనకు పది అందమైన భార్యలు ఉండేవారు, వారు అంతా భర్తకు అంకితమై జీవించేవారు.

భద్రాశ్వస్య ఘృతాచ్యాం వై దశాప్సరసి సూనవః। భద్రా శూద్రా చ మద్రా చ శలదా మలదా తథా ।। ౯.

భద్రాశ్వుడు ఘృతాచీ అనే అప్సరసితో కలసి పది కుమారులను పొందాడు. వారు: భద్రుడు, శూద్రుడు, మద్రుడు, శలదుడు, మలదుడు,

వేలా ఖలా చ సప్తైతా యా చ గోచపలా స్మృతా । తథా మానరసా చైవ రత్నకృటా చ తా దశ ।। ౯.

వేళ, ఖల అనే వారితో కలిపి ఏడుగురు, అలాగే గోచపాల అని పిలవబడే ఒకరు, మానరసుడు, రత్నకృతుడు—ఇలా మొత్తం పది మంది.

ఆత్రేయవంశకృత్తాసాం భర్త్తా నామ్నా ప్రభాకరః। భద్రాయాం జనయామాస సోమం పుత్రం యశస్వినమ్ ।। ౯.

ఆ వంశాన్ని స్థాపించిన భర్త పేరు ప్రభాకరుడు. ఆయన భద్రతో కలిసి సోముడు అనే ప్రసిద్ధ కుమారుణ్ణి కనుగొన్నాడు.

స్వర్భానునా హతే సూర్యే పతమానో దివో మహీమ్। తమోఽభిభూతే లోకేఽస్మిన్ ప్రభా యేన ప్రవర్త్తితా ।। ౯.

స్వర్భాను సూర్యుణ్ని తాకి, సూర్యుడు ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోతున్నప్పుడు, లోకమంతా చీకటిలో మునిగిపోయినప్పుడు, ఆ వెలుగు ప్రసారం చేయించినవాడు ఆయనే.

స్వస్తి తేఽస్త్వితి చోక్తః స పతన్నిహ దివాకరః। బ్రహ్మర్షేర్వచనాత్తస్య న పపాత దివో మహీమ్ ।। ౯.

అప్పుడు సూర్యుడు పడిపోతుండగా, 'నీకు మంగళం కలగాలి' అని బ్రహ్మర్షి పలికాడు. ఆ మహర్షి మాట వల్ల సూర్యుడు ఆకాశం నుంచి భూమికి పడిపోలేదు.

అత్రిశ్రేష్ఠాని గోత్రాణి యశ్చకార మహాతపాః । యజ్ఞేష్వత్రిఘనశ్చైవ సురైర్యశ్చ ప్రవర్త్తితః ।। ౯.

ఆ గొప్ప తపస్సు చేసిన అత్రి, ప్రఖ్యాతమైన గోత్రాలను స్థాపించాడు. యజ్ఞాలలో ఆయనను అత్రిఘనుడు అని పిలిచేవారు, దేవతలు ఆయన్ని ప్రారంభించారు.

స తాస్వజనయత్ పుత్రానాత్మతుల్యాననామకాన్। దశ తాస్వేవ మహతా తపసా భావితప్రభా ।। ౯.

అతడు తన భార్యలలో తానేలాగు మహిమాన్వితులైన, తన పేరుగల పది మంది కుమారులను కనుగొన్నాడు. వారు గొప్ప తపస్సుతో, ప్రకాశంతో విరాజిల్లేవారు.

స్వస్త్యాత్రేయా ఇతి ఖ్యాతా ఋషయో వేదపారగాః । తేషాం విఖ్యాతయశసౌ బ్రహ్మిష్ఠౌ సుమహౌజసౌ ।। ౯.

వారు 'స్వస్త్యాత్రేయులు' అని ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆ ఋషులు వేదాలలో నిపుణులు. వారిలో ఇద్దరు బ్రహ్మనిష్ఠులు, అపారమైన తేజస్సు కలవారు, గొప్ప కీర్తిని పొందారు.

దత్తాత్రేయస్తస్య జ్యేష్ఠో దుర్వాసాస్తస్య చానుజః । యవీయసీ సుతా తస్యా మబలా బ్రహ్మవాదినీ। అత్రాప్యుదాహరన్తీమం శ్లోకం పౌరాణికాః పురా ।। ౯.

వారిలో దత్తాత్రేయుడు పెద్దవాడు, దుర్వాసుడు అతని తమ్ముడు. అతని చిన్న కుమార్తె అంబలా, బ్రహ్మవిద్యలో నిపుణురాలు. ఇక్కడ కూడా పురాణకర్తలు ఈ శ్లోకాన్ని ఉదాహరిస్తారు.