హ్రస్వ బాహుం ప్రబాహుఞ్చ పిఙ్గలం సువిభీషణమ్। వైవర్తజ్ఞానసమ్పన్నం సమ్బుద్ధం జ్ఞానసమ్పదా ।। ౯.
అతనికి కొంత చిన్న చేతులు, కొంత పొడవైన చేతులు, పసుపు రంగు, భయంకరమైన రూపం ఉండేది. మార్పుల జ్ఞానం కలిగి, జ్ఞాన సంపదతో మేల్కొన్నవాడు.
ఏవంవిధం సుతం దృష్ట్వా విశ్వరూపధరం తథా। పితా దృష్ట్వాబ్రవీత్తత్ర కుబేరోఽయమితి స్వయమ్ ।। ౯.
ఇలాంటి విశ్వరూపాన్ని ధరించిన కుమారుడిని చూసి, తండ్రి అక్కడే, 'ఇతడు కుబేరుడు' అని ప్రకటించాడు.
కుత్సాయాం క్వితిశబ్దోఽయం శరీరం బేరముచ్యతే । కుబేరః కుశరీరత్వాన్నామ్నా తేన చ సోఽఙ్కితః ।। ౯.
'కుటి' అంటే నింద, 'బేర' అంటే శరీరం. అతని శరీరం వక్రంగా ఉండటం వల్ల అతడికి కుబేరుడు అనే పేరు వచ్చింది.
యస్మాద్విశ్రవసోఽపత్యం సాదృశ్యాద్విశ్రవా ఇవ। తస్మాద్వైశ్రవణో నామ నామ్నా లోకే భవిష్యతి ।। ౯.
అతడు విశ్రవుని కుమారుడు, విశ్రవునిలా కనిపించినందువల్ల, అతడిని లోకంలో వైశ్రవణుడు అని పిలుస్తారు.
ఋద్ధ్యాం కుబేరోఽజనయద్విశ్రుతం నలకూబరమ్। రావణం కుమ్భకర్ణఞ్చ కన్యాం శూర్పణఖాన్తథా। విభీషణం చతుర్థాంస్తాన్కైకస్యజనయేత్సుతాన్ ।। ౯.
కుబేరుడు తన ఐశ్వర్యంతో ప్రసిద్ధుడైన నలకుబేరుడిని కనాడు. కైకసీ రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, కుమార్తె శూర్పణఖ, నాలుగవవాడైన విభీషణుడిని కనింది.
శఙ్కుకర్ణో దశగ్రీవః పిఙ్గలో రక్తమూర్ద్ధజః। చతుష్పాద్వింశతిబుజో మహాకాయో మహా బలః ।। ౯.
పది తలలు, శంఖాకార చెవులు, పసుపు రంగు, ఎర్రటి జుట్టు, నాలుగు కాళ్లు, ఇరవై చేతులు, గొప్ప శరీరం, అపారమైన బలం కలవాడు.
జాత్యాఞ్జననిభో దంష్ట్రో లోహితగ్రీవ ఏవ చ। రాజసేనో జయయుక్తో రూపేణ చ బలేన చ ।। ౯.
జన్మతహా ముసిరపు రంగు, పెద్ద పన్నులు, ఎర్రటి మెడ, రాజసిక శక్తి, విజయంతో, రూపంలోను బలంలోను ప్రబలుడు.
సత్యబుద్ధిర్దృఢతనూ రాక్షసైరేవ రావణః । నిసర్గాద్దారుణః క్రూరో రావణాద్రావణస్తు సః ।। ౯.
రావణుడు నిజమైన బుద్ధి, దృఢమైన శరీరం కలవాడు. అతడు సహజంగా రాక్షసుడు—భయంకరుడు, క్రూరుడు, అందుకే రావణుడు అనే పేరు వచ్చింది.
హిరణ్యకశిపుస్త్వాసీత్స రాజా పూర్వజన్మని। చతుర్యుగాని రాజాత్ర త్రయోదశ స రాక్షసః ।। ౯.
మునుపటి జన్మలో అతడు హిరణ్యకశిపు అనే రాజు. రాక్షసుడిగా నాలుగు యుగాలు పదమూడు సార్లు పాలించాడు.
తాః పఞ్చకోట్యో వర్షాణామాఖ్యాతాః సఙ్ఖ్యయా ద్విజైః। నియుతాన్యేకషష్టిశ్చ సఙ్ఖ్యావిద్భిరుదాహృతా ।। ౯.
ఆయిదు కోట్ల సంవత్సరాలు అని ద్విజులు లెక్కపెట్టారు. లెక్కలో నిపుణులు అరవై ఒకటి నియుతలు అని చెప్పారు.
షష్టిశతసహస్రాణి వర్షాణాన్తు స రావణః । దేవతానాం ఋషీణాఞ్చ ఘోరం కృత్వా ప్రజాగరమ్ ।। ౯.
అరవై వేల సంవత్సరాలు రావణుడు దేవతలు, ఋషులకు భయంకరమైన మేల్కొలుపు కలిగించాడు.
త్రేతాయుగే చతుర్వింశే రావణస్తపసః క్షయాత్। రామం దాశరథిం ప్రాప్య సగణః క్షయమీయివాన్ ।। ౯.
ఇరవై నాలుగవ త్రేతాయుగంలో, తపస్సు తగ్గినప్పుడు, రావణుడు తన అనుచరులతో కలిసి దశరథుని కుమారుడు రామచంద్రుని చేతిలో నాశనం పొందాడు.
మహోదయః ప్రహస్తశ్చ మహాపాంశుఖరస్తథా। పుష్పోత్కటాయాః పుత్రాస్తే కన్యా కుమ్భీనసీ తథా ।। ౯.
మహోదయుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపాంశుఖరుడు, పుష్పోట్కటకు పుట్టిన కుమారులు, అలాగే ఆమె కుమార్తె కుంభీనసి.
త్రిశిరా దూషణశ్చైవ విద్యుజ్జిహ్వశ్చ రాక్షసః। కన్యా హ్యసలికా చైవ వాకాయాః ప్రసవాః స్మృతాః ।। ౯.
త్రిశిర, దూషణ, విద్యుజ్జిహ్వ అనే రాక్షసులు, వాకా కుమార్తె అసలికా — వీరే ఆమె సంతానం అని చెప్పబడింది.
ఇత్యేతే క్రూరకర్మాణః పౌలస్త్యా రాక్షసా దశ। దారుణాబిజనాః సర్వే దేవైరపి దురాసదాః ।। ౯.
ఇలా పౌలస్త్యునికి పుట్టిన పది మంది రాక్షసులు క్రూరకర్మలు చేసే వారు, భయంకరమైన వంశానికి చెందినవారు, దేవతలకైనా ఎదుర్కొనడం కష్టమే.
సర్వే లబ్ధవరాశ్చైవ పుత్రపౌత్రసమన్వితాః। యక్షాణాఞ్చైవ సర్వేషాం పౌలస్త్యా యే చ రాక్షసాః ।। ౯.
వీళ్లందరికీ వరప్రాప్తి ఉంది, కుమారులు, మనవళ్లు ఉన్నారు; పౌలస్త్యుని వంశానికి చెందిన రాక్షసులు యక్షులలో కూడా లెక్కించబడతారు.
ఆగస్త్యవైశ్వామిత్రాణాం క్రూరాణాం బ్రహ్మరక్షసామ్। వేదాధ్యయనశీలానాం తపోవ్రతనిషేవిణామ్ ।। ౯.
వీరిలో అగస్త్యుడు, విశ్వామిత్రుడు వంశానికి చెందిన క్రూరమైన బ్రహ్మరాక్షసులు, వేదపఠనంలో, తపస్సులో, వ్రతాలలో నిమగ్నమైనవారు.
తేషామైడవిడో రాజా పౌలస్త్యః సవ్యపిఙ్గలః। ఇతరే వై యజ్ఞముఖాస్తేన రక్షోగణాస్త్రయః ।। ౯.
వీరిలో ఇడవిడ అనే రాజు పౌలస్త్యునికి చెందినవాడు, సవ్యపింగలుడు; మిగతావారు యజ్ఞముఖులు. ఇలా మూడు రాక్షసుల వర్గాలు ఉన్నాయి.
యాతు ధానా బ్రహ్మధానా వార్త్తాశ్చైవ దివాచరాః । నిశాచరగణాస్తేషాం చత్వారః కవిభిః స్మృతాః ।। ౯.
యాతుధానులు, బ్రహ్మధానులు, వార్త్తలు, అలాగే పగలు సంచరించే వారు — వీరిలో నిశాచరులుగా నాలుగు వర్గాలు మునులు గుర్తించారు.
పౌలస్త్యా నైఋతాశ్చైవ ఆగత్స్యాః కౌశికాస్తథా। ఇత్యేతాః సప్త తేషాం వై జాతయో రాక్షసాః స్మృతాః ।। ౯.
పౌలస్త్యులు, నైరుతులు, అగస్త్యుని వంశస్థులు, కౌశికులు — వీరిలో ఏడు రాక్షస వంశాలు గుర్తించబడ్డాయి.
తేషాం రూపం ప్రవక్ష్యామి స్వభావేన వ్యవస్థితమ్। వృత్తాక్షాః పిఙ్గలాశ్చైవ మహాకాయా మహోదరాః ।। ౯.
వారి స్వభావాన్ని బట్టి వారి రూపాన్ని వివరించబోతున్నాను: వారు గుండ్రంగా ఉన్న కళ్ళు, పింగళవర్ణం, పెద్ద శరీరం, పెద్ద పొట్ట కలవారు.
అష్టదంష్ట్రా శఙ్కుకర్ణా ఊర్ద్ధ్వరోమాణ ఏవ చ। ఆకర్ణదారితాస్యాశ్చ ముఞ్జధూమోర్ద్ధ్వమూర్ద్ధజాః ।। ౯.
వారికి ఎనిమిది పళ్లలు, శంఖాకార చెవులు, పైకి నిలువెత్తు జుట్టు, చెవుల వరకు చీలిన నోరు, ముంజ గడ్డి, పొగలా పైకి లేచిన జుట్టు ఉంటాయి.
స్థూలశీర్షాః సితాభాశ్చ హ్రస్వకాశ్చ ప్రవాహుకాః। తామ్రాస్యా లమ్బజిహ్వౌష్ఠా లమ్బభూస్థూలనాసికాః ।। ౯.
వారికి పెద్ద తలలు, తెల్లటి వర్ణం, తక్కువ ఎత్తు, పొడవాటి చేతులు, తామ్రవర్ణపు నోరు, వేలాడే నాలుక, పెదాలు, వేలాడే చెంపలు, మందంగా ఉన్న ముక్కు ఉంటాయి.
నీలాఙ్గా లోహితగ్రీవా గమ్భీరాక్షా విబీషణాః । మహాఘోరస్వరాశ్చైవ వికటా బద్ధపిణ్డికాః ।। ౯.
వారు నీలవర్ణపు అవయవాలు, ఎర్ర మెడలు, లోతైన కళ్ళు, భయంకరమైన రూపం కలిగి ఉంటారు; వారి స్వరం ఘోరంగా, ఆకృతి విచిత్రంగా, తొడలు కలిపి ఉంటాయి.
స్థూలాశ్చ తుఙ్గనాసాశ్చ శిలాసంహననా దృఢాః। దారుణాభిజనాః క్రూరాః ప్రాయశః క్లిష్టకర్మిణః ।। ౯.
వారు బలమైన శరీరం, ఎత్తైన ముక్కు, రాళ్లలా గట్టి శరీరం, దారుణ వంశానికి చెందినవారు, క్రూరులు, ఎక్కువగా కఠినమైన పనులు చేసే వారు.
సకుణ్డలాఙ్గదాపీడా ముకుటోష్ణీషధారిణః। విచిత్ర వస్త్రాభరణాశ్చిత్రస్రగనులేపనాః ।। ౯.
వారు కుండలాలు, వంకీలు, ముకుటాలు, పాగలు ధరించేవారు; వారి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు నానా విధాలుగా ఉంటాయి, వేర్వేరు పూలమాలలు, గంధాలు అలంకరిస్తారు.
అన్నాదాః పిశితాదాశ్చ పురుషాదాశ్చ తే స్మృతాః। ఇత్యేతద్రూపసాధర్మ్యం రాక్షసానాం బుధైః స్మృతమ్। న సమస్తబలం బుద్ధం యతో మాయాకృతం హి తత్ ।। ౯.
వారు అన్నం, మాంసం, మనుషులను కూడా తినేవారు అని చెప్పబడింది; రాక్షసుల రూపం, స్వభావం మునులు ఇలా వివరించారు. కానీ వారి పూర్తి శక్తి తెలియదు, ఎందుకంటే అది మాయ వల్ల మారిపోతుంది.
పులహస్య మృగాః పుత్రాః సర్వే వ్యాలాశ్చ దంష్ట్రిణః । భూతాః పిశాచాః సర్పాశ్చ భ్రమరా హస్తినస్తథా ।। ౯.
పులహునికి పుట్టినవారు అందరూ అడవి జంతువులు, పంజాలు ఉన్నవి; భూతాలు, పిశాచులు, పాములు, తేనెటీగలు, ఏనుగులు కూడా.
వానరాః కిన్నరాశ్చైవ యమకిమ్పురుషాస్తథా। యేఽన్యే చైవ పరిక్రాన్తా మాయాక్రోధవశానుగాః ।। ౯.
వానరులు, కిన్నరులు, యమకింపురుషులు, ఇంకా ఇతరులు — వీరందరూ మాయ, కోపానికి లోబడి సంచరిస్తారు.
అనపత్యః క్రతుస్తస్మిన్ స్మృతో వైవస్వతేఽన్తరే। న తస్య పుత్రః పౌత్రో వా తేజః సంక్షిప్య వా స్థితః ।। ౯.
వైవస్వత మానవంతరంలో క్రతువు సంతానం లేనివాడిగా చెప్పబడ్డాడు; అతనికి కుమారుడు, మనవడు లేరు, అతని తేజస్సు తగ్గిపోయింది.