వాయుపురాణమ్

దేవర్షయః సుతాస్తేషాం నామతస్తాన్నిబోధత। దేవర్షీ ధర్మపుత్రౌ తు నరనారాయణానుభౌ ।। ౬౧.

వీరికి దేవర్షులు కుమారులు. వారి పేర్లు వినండి: ధర్మునికి నరుడు, నారాయణుడు ఇద్దరూ కుమారులు.

వాలఖిల్యాః క్రతోః పుత్రాః కర్దమః పులహస్య తు। కుబేరశ్చైవ పౌలస్త్యః ప్రత్యూషస్యాచలః స్మృతః ।। ౬౧.

క్రతువుకు వాలఖిల్యులు కుమారులు, పులహునికి కర్దముడు, పులస్త్యునికి కుబేరుడు, ప్రత్యూషునికి అచలుడు కుమారుడిగా చెప్పబడాడు.

పర్వతో నారదశ్చైవ కశ్యపస్యాత్మజావుభౌ। ఋషన్తి దేవాన్ తస్మాత్తే తస్మాద్దేవర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

కశ్యపునికి పర్వతుడు, నారదుడు ఇద్దరూ కుమారులు. వీరు దేవతలకు ఋషులు కావడంతో దేవర్షులుగా పిలవబడతారు.

మానవే వైషయే వంశే ఐలవంశే చ యే నృపాః। ఐలా ఐక్ష్వాకనాభాగా జ్ఞేయా రాజర్షయస్తు తే ।। ౬౧.

మనువు, వైశ్యుడు, ఐల వంశాలలోని రాజులు — ఇళుడు, ఇక్ష్వాకుడు, నాభుడు వంశస్థులు — వీరిని రాజర్షులుగా తెలుసుకోవాలి.

ఋషన్తి రఞ్జనాద్యస్మాత్ప్రజా రాజర్షయస్తతః । బ్రహ్మలోకప్రతిష్ఠాస్తు స్మృతా బ్రహ్మర్షయో మతాః ।। ౬౧.

రాజవంశాలలో ఋషులుగా ఉండి ప్రజలకు మార్గనిర్దేశం చేసినవారు రాజర్షులుగా పిలవబడతారు. బ్రహ్మలోకంలో స్థిరపడినవారు బ్రహ్మర్షులుగా గుర్తించబడతారు.

దేవలోకప్రతిష్ఠాశ్చ జ్ఞేయా దేవర్షయః శుభాః। ఇన్ద్రలోకప్రతిష్ఠాస్తు సర్వే రాజర్షయో మతాః ।। ౬౧.

దేవతల లోకంలో స్థిరపడినవారు పవిత్రమైన దేవర్షులు. ఇంద్రలోకంలో స్థిరమైనవారు అందరూ రాజర్షులుగా పరిగణించబడతారు.

అభిజాత్యా చ తపసా మన్త్రవ్యాహరణైస్తథా। ఏవం బ్రహ్మర్షయః ప్రోక్తా దివ్యా రాజర్షయస్తు యే ।। ౬౧.

ఉత్తమ వంశం, తపస్సు, మంత్రోచ్చారణ వల్ల బ్రహ్మర్షులు అని పిలవబడతారు. దివ్యమైన వారు రాజర్షులు.

దేవర్షయస్తథాన్యే చ తేషాం వక్ష్యామి లక్షణమ్। భూతభవ్యభవజ్ఞానం సత్యాభివ్యాహృతం తథా ।। ౬౧.

ఇప్పుడు నేను దేవర్షులు మరియు ఇతరుల లక్షణాలు చెబుతాను: గత, భవిష్యత్తు, వర్తమాన కాలాల జ్ఞానం, నిజమైన మాటలు పలకడం.

సమ్బుద్ధాస్తు స్వయం యే తు సమ్బుద్ధా యే చ వై స్వయమ్। తపసేహ ప్రసిద్ధా యే గర్భేయైశ్చ ప్రణోదితమ్ ।। ౬౧.

తమలోనే జ్ఞానం కలిగి ఉండేవారు, తాము స్వయంగా బోధించుకున్నవారు, తపస్సు వల్ల ప్రసిద్ధి చెందినవారు, గర్భంలో నుండే ప్రేరణ పొందినవారు — వీరే.

మన్త్రవ్యాహారిణో యే చ ఐశ్వర్యాత్సర్వగాశ్చ యే। ఇత్యేతే ఋషిభిర్యుక్తా దేవద్విజనృపాస్తు యే ।। ౬౧.

మంత్రాలు పలికేవారు, ఐశ్వర్యంతో అన్నిచోట్ల ఉండేవారు — వీరు ఋషులతో కలిసిన దేవతలు, ద్విజులు, రాజులు.

ఏతాన్ భావానధీయానా యే చైతే ఋషయో మతాః। సప్తైతే సప్తభిశ్చైవ గుణైః సప్తర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

ఈ లక్షణాలను అధ్యయనం చేసే వారు, ఋషులుగా పరిగణించబడేవారు — వీరు ఏడుగురు, ఏడు గుణాలతో కూడిన సప్తర్షులుగా గుర్తించబడతారు.

దీర్ఘాయుషో మన్త్రకృత ఈశ్వరా దివ్యచక్షుషః। బుద్ధాః ప్రత్యక్షధర్మాణో గోత్రప్రవర్తకాశ్చ యే ।। ౬౧.

దీర్ఘాయువు కలవారు, మంత్రకర్తలు, ఇశ్వరులు, దివ్య దృష్టి కలవారు, బోధితులు, ప్రత్యక్ష ధర్మాన్ని అనుసరించేవారు, వంశ స్థాపకులు — వీరే.

షట్కర్మాభిరతా నిత్యం శాలినో గృహమేధినః। తుల్యైర్వ్యవహరన్తి స్మ అదృష్టైః కర్మహేతుభిః ।। ౬౧.

ఎప్పుడూ ఆరు కర్మల్లో నిమగ్నంగా ఉండేవారు, నియమంగా జీవించేవారు, గృహస్థులు, సమానులతో వ్యవహరించేవారు, దృష్టికి కనిపించని కర్మఫలాల వల్ల ప్రవర్తించేవారు.

అగ్రామ్యైర్వర్త్తయన్తి స్మ రసైశ్చైవ స్వయంకృతైః। కుటుమ్బిన ఋద్విమన్తో బాహ్యాన్తరనివాసినః ।। ౬౧.

అగ్రామ్యమైన, స్వయంగా తయారు చేసుకున్న ఆహారాలతో జీవించేవారు, కుటుంబస్తులు, ధనవంతులు, బయట, లోపల నివసించేవారు.

కృతాదిషు యుగాఖ్యేషు సర్వేష్వేవ పునః పునః। వర్ణాశ్రమవ్యవస్థానం క్రియన్తే ప్రథమన్తు వై ।। ౬౧.

కృతయుగం మొదలైన ప్రతి యుగంలో, మళ్లీ మళ్లీ, వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను మొదట స్థాపించేవారు.

ప్రాప్తై త్రేతాయుగముఖే పునః సప్తర్షయస్త్విహ। ప్రవర్త్తయన్తి యే వర్ణానాశ్రమాంశ్చైవ సర్వశః। తేషామేవాన్వయే వీరా ఉత్పద్యన్తే పునః పునః ।। ౬౧.

త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో, ఇక్కడ సప్తర్షులు మళ్లీ వర్ణాలు, ఆశ్రమాలను స్థాపిస్తారు. వారి వంశంలో వీరులు పునఃపునః జన్మిస్తారు.

జాయమానే పితా పుత్రే పుత్రః పితరి చైవ హి। ఏవం సమేత్యావిచ్ఛేదాద్వర్త్తయన్త్యాయుగక్షయాత్। అష్టాశీతిసహస్రాణి ప్రోక్తాని గృహమేధినామ్ ।। ౬౧.

కుమారుడు పుట్టినప్పుడు తండ్రి కుమారునిలో ఉంటాడు, కుమారుడు తండ్రిలోనూ ఉంటాడు. ఇలా అఖండ పరంపరగా యుగాంతం వరకు కొనసాగుతారు. ఎనభై నాలుగు వేల మంది గృహస్థులు ఉన్నారని చెప్పబడింది.

అర్యమ్ణో దక్షిణా యే తు పితృయాణం సమాశ్రితాః। దారాగ్నిహోత్రిణస్తే వై యే ప్రజాహేతవః స్మృతాః ।। ౬౧.

అర్యమణుని దక్షిణ దారిలోని వారు, పితృయాణాన్ని ఆశ్రయించినవారు, సంతానానికి కారణమవుతారని చెప్పబడినవారు, అగ్నిహోత్ర యజ్ఞం చేసే వారి భార్యలే.

గృహమేధినాఞ్చ సంఖ్యేయాః శ్మశానాన్యాశ్రయన్తి తే। అష్టాశీతిసహస్రాణి నిహితా ఉత్తరాయణే ।। ౬౧.

గృహస్థులకు లెక్కించాల్సిన శ్మశానాలు ఎనభై నాలుగు వేలుగా ఉత్తరాయణ మార్గంలో స్థితిచేసి ఉన్నాయి.

యే శ్రూయన్తే దివం ప్రాప్తా ఋషయో హ్యూర్ద్వరేతసః। మన్త్రబ్రాహ్మణకర్త్తారో జాయన్తే హ యుగక్షయే ।। ౬౧.

దివిలోకి చేరినట్లు వినిపించే ఋషులు, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించినవారు, మంత్రాలు, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలను సృష్టించినవారు, ప్రతి యుగాంతంలో జన్మిస్తారు.

ఏవమావర్త్తమానాస్తే ద్వాపరేషు పునః పునః। కల్పానాం భాష్యవిద్యానాం నానాశాస్త్రకృతః క్షయే ।। ౬౧.

ఇలా వారు ప్రతి ద్వాపరయుగంలో, కల్పాంతంలో, భిన్నమైన శాస్త్రాలు, వ్యాఖ్యానాలు రచిస్తూ తిరిగి తిరిగి జన్మిస్తారు.

భవిష్యే ద్వాపరే చైవ ద్రోణిర్ద్వైపాయనః పునః । వేదవ్యాసో హ్యతీతేఽస్మిన్ భవితా సుమహాతపాః ।। ౬౧.

భవిష్యత్తులో ద్వాపరయుగంలో ద్రోణుడు, ద్వైపాయనుడు మళ్లీ జన్మిస్తారు; గతంలో ఉన్న వేదవ్యాసుడు గొప్ప తపస్సుతో జన్మిస్తాడు.

భవిష్యన్తి భవిష్యేషు శాఖాప్రణయనాని తు। తస్మై తద్బ్రహ్మణా బ్రహ్మతపసా ప్రాప్తమవ్యయమ్ ।। ౬౧.

భవిష్యత్తులో కొత్త వేదశాఖలు ఏర్పడతాయి; ఆ అక్షయమైన జ్ఞానం బ్రహ్మతపస్సుతో పొందినవానికి అప్పగించబడింది.

తపసా కర్మ సమ్ప్రాప్తం కర్మణా హి తతో యశః। యశసా ప్రాప్య సత్యం హి సత్యేనాప్తో హి చావ్యయః ।। ౬౧.

తపస్సుతో కర్మ సిద్ధిస్తుంది; కర్మతో పేరొస్తుంది; పేరుతో సత్యాన్ని చేరుతారు; సత్యంతో అక్షయాన్ని పొందుతారు.

అవ్యయాదమృతం శుక్రమమృతాత్ సర్వమేవ హి। ధ్రువమేకాక్షరమిదం స్వాత్మన్యేవ వ్యవస్థితమ్। బృహత్త్వాద్బృంహణాచ్చైవ తద్బ్రహ్మేత్యభిధీయతే ।। ౬౧.

అక్షయమైనదానిలోంచే అమృతం, అమృతంలోంచే అన్నీ వస్తాయి; ఈ మారని, ఒక్క అక్షరం మనలోనే స్థిరంగా ఉంది; దాని మహిమ, విస్తరణ వల్ల దాన్ని బ్రహ్మం అంటారు.

ప్రణవావ స్థితం భూయో భూర్భువఃస్వరితి స్మృతమ్। ఋగ్యజుః సామాథర్వరూపిణే బ్రహ్మణే నమః ।। ౬౧.

ప్రణవంగా నిలిచినదీ, భూః, భువః, స్వః అని గుర్తించబడినదీ అదే; ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేద, అథర్వవేద రూపమైన బ్రహ్మానికి నమస్కారం.

జగతః ప్రలయోత్పత్తౌ యత్తత్కారణసంజ్ఞితమ్। మహతః పరమం గుహ్యం తస్మై సుబ్రహ్మణే నమః ।। ౬౧.

ప్రపంచం లయ, సృష్టి సమయంలో కారణంగా పిలవబడేది, మహత్తుని మించిన పరమ రహస్యమైనది, ఆ సుబ్రహ్మానికి నా నమస్కారం.

అగాధాపరమక్షయ్యం జగత్సమ్మోహనాలయమ్। సప్రకాశప్రవృత్తిభ్యాం పురుషార్థప్రయోజనమ్ ।। ౬౧.

అది లోతులేని, అపారమైన, నశించని, ప్రపంచాన్ని మాయలో పడేసే నివాసస్థలం; ప్రకాశమయమైన, అప్రకాశమయమైన క్రియ ద్వారా మనుషుల లక్ష్యానికి కారణం.

సాఙ్ఖ్యజ్ఞానవతాం నిష్ఠా గతిః సఙ్గదమాత్మనః। యత్తదవ్యక్తమమృతం ప్రకృతిబ్రహ్మ శాశ్వతమ్ ।। ౬౧.

సాంక్య జ్ఞానం ఉన్నవారికి అది పరమ స్థానం, ఆత్మకు దారి చూపే మార్గం; అది కనిపించని, అమరమైన, ప్రకృతి బ్రహ్మం, శాశ్వతమైనది.