వాయుపురాణమ్

ఏతదఙ్గిరసా ప్రోక్తన్తేషామారణ్యకం పునః। ఇతి సంఖ్యా ప్రసంఖ్యాతా శాఖాభేదాస్తథైవ చ ।। ౬౧.

ఇది అంగిరసుడు చెప్పినది. వీరిలో అరణ్యక భాగం కూడా కలదు. ఇలా శాఖల సంఖ్యలు, భేదాలు వివరించబడ్డాయి.

కర్త్తారశ్చైవ శాఖానాం భేదే హేతుస్తథైవ చ। సర్వమన్వన్తరేష్వేవం శాఖాభేదాః సమాః స్మృతాః ।। ౬౧.

శాఖలకు కర్తలు, వాటి విభాగాల కారణాలు కూడా వివరించబడ్డాయి. ప్రతి మన్వంతరంలో శాఖా భేదాలు ఇలానే ఉంటాయని గుర్తించబడింది.

ప్రాజాపత్యా శ్రుతిర్నిత్యా తద్వికల్పాస్త్విమే స్మృతాః। అనిత్యభావాద్దేవానాం మన్త్రోత్పత్తిః పునః పునః ।। ౬౧.

ప్రాజాపత్య శృతి శాశ్వతమైనది. కానీ ఇవి వేరే వేరే రూపాల్లో గుర్తించబడ్డాయి. దేవతలు శాశ్వతం కాదని, మంత్రాలు మళ్లీ మళ్లీ ఉత్పత్తి అవుతాయి.

మన్వన్తరాణాం క్రియతే సురాణాం నామనిశ్చయః। ద్వాపరేషు పునర్భేదాః శ్రుతానాం పరికీర్త్తితాః ।। ౬౧.

ప్రతి మన్వంతరంలో దేవతల పేర్లు స్థిరంగా ఉండవు. ప్రతి ద్వాపరయుగంలో శృతి శాఖల విభాగాలు మళ్లీ వివరించబడతాయి.

ఏవం వేదం తదాన్యస్య భగవానృషిసత్తమః। శిష్యేభ్యశ్చ పునర్దత్త్వా తపస్తప్తుం గతో వనమ్। తస్య శిష్యప్రశిష్యైస్తు శాఖాభేదాస్త్విమే కృతాః ।। ౬౧.

ఈ విధంగా, మహర్షి వేదాన్ని తన శిష్యులకు బోధించి, తపస్సు చేయడానికి అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు. ఆయన శిష్యులు, వారి శిష్యులు ఈ శాఖా విభాగాలను ఏర్పరిచారు.

అఙ్గాని వేదాశ్చత్వారో మీమాంసా న్యాయవిస్తరః। ధర్మ శాస్త్రం పురాణఞ్చ విద్యాస్త్వేతాశ్చతుర్దశ ।। ౬౧.

వేదాలకు సంబంధించిన అంగాలు, నాలుగు వేదాలు, మీమాంస, విశదమైన న్యాయశాస్త్రం, ధర్మశాస్త్రం, పురాణం—ఇవి పద్నాలుగు విద్యాశాఖలు.

ఆయుర్వేదో ధనుర్వేదో గాన్ధర్వశ్చైవ తే త్రయః। అర్థశాస్త్రం చతుర్థన్తు విద్యాస్త్వష్టాదశైవ తు ।। ౬౧.

ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం, గాంధర్వవేదం—ఈ మూడు. అర్థశాస్త్రం నాలుగవది. ఇలా మొత్తం పదిహేనుకు నాలుగు కలిపి పదిహేడు, మరో విద్యతో కలిపి పద్దెనిమిది విద్యాశాఖలు.

జ్ఞేయా బ్రహ్మర్షయః పూర్వన్తేభ్యో దేవర్షయః పునః। రాజర్షయః పునస్తేభ్య ఋషిప్రకృతయస్త్రయః। తేభ్య ఋషిప్రకృతయో మునిభిః సంశితవ్రతైః ।। ౬౧.

బ్రహ్మర్షులు మొదటివారు. వారిలోనుంచి దేవర్షులు, వారిలోనుంచి రాజర్షులు, ఆ తరువాత మూడు ఋషి వర్గాలు. వీరిలోంచి కఠిన వ్రతాలు పాటించే మునులు ఋషి వర్గాలను ఏర్పరిచారు.

కశ్యపేషు వసిష్ఠేషు తథా భృగ్వఙ్గిరోఽత్రిషు। పఞ్చస్వేతేషు జాయన్తే గోత్రేషు బ్రహ్మవాదినః। యస్మాదృషన్తి బ్రహ్మాణన్తేన బ్రహ్మర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

కశ్యపులు, వసిష్ఠులు, భృగులు, అంగిరసులు, అత్రులు—ఈ అయిదు వంశాలలో బ్రహ్మాన్ని దర్శించిన వారు బ్రహ్మర్షులుగా పిలవబడతారు.

ధర్మస్యాథ పులస్త్యస్య క్రతోశ్చ పులహస్య చ। ప్రత్యూషస్య ప్రభాసస్య కశ్యపస్య తథా పునః ।। ౬౧.

ధర్ముడు, పులస్త్యుడు, క్రతువు, పులహుడు, ప్రత్యూషుడు, ప్రభాసుడు, అలాగే కశ్యపుడు — వీరి గురించి చెప్పబడింది.

దేవర్షయః సుతాస్తేషాం నామతస్తాన్నిబోధత। దేవర్షీ ధర్మపుత్రౌ తు నరనారాయణానుభౌ ।। ౬౧.

వీరికి దేవర్షులు కుమారులు. వారి పేర్లు వినండి: ధర్మునికి నరుడు, నారాయణుడు ఇద్దరూ కుమారులు.

వాలఖిల్యాః క్రతోః పుత్రాః కర్దమః పులహస్య తు। కుబేరశ్చైవ పౌలస్త్యః ప్రత్యూషస్యాచలః స్మృతః ।। ౬౧.

క్రతువుకు వాలఖిల్యులు కుమారులు, పులహునికి కర్దముడు, పులస్త్యునికి కుబేరుడు, ప్రత్యూషునికి అచలుడు కుమారుడిగా చెప్పబడాడు.

పర్వతో నారదశ్చైవ కశ్యపస్యాత్మజావుభౌ। ఋషన్తి దేవాన్ తస్మాత్తే తస్మాద్దేవర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

కశ్యపునికి పర్వతుడు, నారదుడు ఇద్దరూ కుమారులు. వీరు దేవతలకు ఋషులు కావడంతో దేవర్షులుగా పిలవబడతారు.

మానవే వైషయే వంశే ఐలవంశే చ యే నృపాః। ఐలా ఐక్ష్వాకనాభాగా జ్ఞేయా రాజర్షయస్తు తే ।। ౬౧.

మనువు, వైశ్యుడు, ఐల వంశాలలోని రాజులు — ఇళుడు, ఇక్ష్వాకుడు, నాభుడు వంశస్థులు — వీరిని రాజర్షులుగా తెలుసుకోవాలి.

ఋషన్తి రఞ్జనాద్యస్మాత్ప్రజా రాజర్షయస్తతః । బ్రహ్మలోకప్రతిష్ఠాస్తు స్మృతా బ్రహ్మర్షయో మతాః ।। ౬౧.

రాజవంశాలలో ఋషులుగా ఉండి ప్రజలకు మార్గనిర్దేశం చేసినవారు రాజర్షులుగా పిలవబడతారు. బ్రహ్మలోకంలో స్థిరపడినవారు బ్రహ్మర్షులుగా గుర్తించబడతారు.

దేవలోకప్రతిష్ఠాశ్చ జ్ఞేయా దేవర్షయః శుభాః। ఇన్ద్రలోకప్రతిష్ఠాస్తు సర్వే రాజర్షయో మతాః ।। ౬౧.

దేవతల లోకంలో స్థిరపడినవారు పవిత్రమైన దేవర్షులు. ఇంద్రలోకంలో స్థిరమైనవారు అందరూ రాజర్షులుగా పరిగణించబడతారు.

అభిజాత్యా చ తపసా మన్త్రవ్యాహరణైస్తథా। ఏవం బ్రహ్మర్షయః ప్రోక్తా దివ్యా రాజర్షయస్తు యే ।। ౬౧.

ఉత్తమ వంశం, తపస్సు, మంత్రోచ్చారణ వల్ల బ్రహ్మర్షులు అని పిలవబడతారు. దివ్యమైన వారు రాజర్షులు.

దేవర్షయస్తథాన్యే చ తేషాం వక్ష్యామి లక్షణమ్। భూతభవ్యభవజ్ఞానం సత్యాభివ్యాహృతం తథా ।। ౬౧.

ఇప్పుడు నేను దేవర్షులు మరియు ఇతరుల లక్షణాలు చెబుతాను: గత, భవిష్యత్తు, వర్తమాన కాలాల జ్ఞానం, నిజమైన మాటలు పలకడం.

సమ్బుద్ధాస్తు స్వయం యే తు సమ్బుద్ధా యే చ వై స్వయమ్। తపసేహ ప్రసిద్ధా యే గర్భేయైశ్చ ప్రణోదితమ్ ।। ౬౧.

తమలోనే జ్ఞానం కలిగి ఉండేవారు, తాము స్వయంగా బోధించుకున్నవారు, తపస్సు వల్ల ప్రసిద్ధి చెందినవారు, గర్భంలో నుండే ప్రేరణ పొందినవారు — వీరే.

మన్త్రవ్యాహారిణో యే చ ఐశ్వర్యాత్సర్వగాశ్చ యే। ఇత్యేతే ఋషిభిర్యుక్తా దేవద్విజనృపాస్తు యే ।। ౬౧.

మంత్రాలు పలికేవారు, ఐశ్వర్యంతో అన్నిచోట్ల ఉండేవారు — వీరు ఋషులతో కలిసిన దేవతలు, ద్విజులు, రాజులు.

ఏతాన్ భావానధీయానా యే చైతే ఋషయో మతాః। సప్తైతే సప్తభిశ్చైవ గుణైః సప్తర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

ఈ లక్షణాలను అధ్యయనం చేసే వారు, ఋషులుగా పరిగణించబడేవారు — వీరు ఏడుగురు, ఏడు గుణాలతో కూడిన సప్తర్షులుగా గుర్తించబడతారు.

దీర్ఘాయుషో మన్త్రకృత ఈశ్వరా దివ్యచక్షుషః। బుద్ధాః ప్రత్యక్షధర్మాణో గోత్రప్రవర్తకాశ్చ యే ।। ౬౧.

దీర్ఘాయువు కలవారు, మంత్రకర్తలు, ఇశ్వరులు, దివ్య దృష్టి కలవారు, బోధితులు, ప్రత్యక్ష ధర్మాన్ని అనుసరించేవారు, వంశ స్థాపకులు — వీరే.

షట్కర్మాభిరతా నిత్యం శాలినో గృహమేధినః। తుల్యైర్వ్యవహరన్తి స్మ అదృష్టైః కర్మహేతుభిః ।। ౬౧.

ఎప్పుడూ ఆరు కర్మల్లో నిమగ్నంగా ఉండేవారు, నియమంగా జీవించేవారు, గృహస్థులు, సమానులతో వ్యవహరించేవారు, దృష్టికి కనిపించని కర్మఫలాల వల్ల ప్రవర్తించేవారు.

అగ్రామ్యైర్వర్త్తయన్తి స్మ రసైశ్చైవ స్వయంకృతైః। కుటుమ్బిన ఋద్విమన్తో బాహ్యాన్తరనివాసినః ।। ౬౧.

అగ్రామ్యమైన, స్వయంగా తయారు చేసుకున్న ఆహారాలతో జీవించేవారు, కుటుంబస్తులు, ధనవంతులు, బయట, లోపల నివసించేవారు.

కృతాదిషు యుగాఖ్యేషు సర్వేష్వేవ పునః పునః। వర్ణాశ్రమవ్యవస్థానం క్రియన్తే ప్రథమన్తు వై ।। ౬౧.

కృతయుగం మొదలైన ప్రతి యుగంలో, మళ్లీ మళ్లీ, వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను మొదట స్థాపించేవారు.

ప్రాప్తై త్రేతాయుగముఖే పునః సప్తర్షయస్త్విహ। ప్రవర్త్తయన్తి యే వర్ణానాశ్రమాంశ్చైవ సర్వశః। తేషామేవాన్వయే వీరా ఉత్పద్యన్తే పునః పునః ।। ౬౧.

త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో, ఇక్కడ సప్తర్షులు మళ్లీ వర్ణాలు, ఆశ్రమాలను స్థాపిస్తారు. వారి వంశంలో వీరులు పునఃపునః జన్మిస్తారు.

జాయమానే పితా పుత్రే పుత్రః పితరి చైవ హి। ఏవం సమేత్యావిచ్ఛేదాద్వర్త్తయన్త్యాయుగక్షయాత్। అష్టాశీతిసహస్రాణి ప్రోక్తాని గృహమేధినామ్ ।। ౬౧.

కుమారుడు పుట్టినప్పుడు తండ్రి కుమారునిలో ఉంటాడు, కుమారుడు తండ్రిలోనూ ఉంటాడు. ఇలా అఖండ పరంపరగా యుగాంతం వరకు కొనసాగుతారు. ఎనభై నాలుగు వేల మంది గృహస్థులు ఉన్నారని చెప్పబడింది.

అర్యమ్ణో దక్షిణా యే తు పితృయాణం సమాశ్రితాః। దారాగ్నిహోత్రిణస్తే వై యే ప్రజాహేతవః స్మృతాః ।। ౬౧.

అర్యమణుని దక్షిణ దారిలోని వారు, పితృయాణాన్ని ఆశ్రయించినవారు, సంతానానికి కారణమవుతారని చెప్పబడినవారు, అగ్నిహోత్ర యజ్ఞం చేసే వారి భార్యలే.

గృహమేధినాఞ్చ సంఖ్యేయాః శ్మశానాన్యాశ్రయన్తి తే। అష్టాశీతిసహస్రాణి నిహితా ఉత్తరాయణే ।। ౬౧.

గృహస్థులకు లెక్కించాల్సిన శ్మశానాలు ఎనభై నాలుగు వేలుగా ఉత్తరాయణ మార్గంలో స్థితిచేసి ఉన్నాయి.