వాయుపురాణమ్

అష్టౌ సామసహస్రాణి సామాని చ చతుర్ద్దశ। ఆరణ్యకం సహోమఞ్చ ఏతాద్గాయన్తి సామగాః ।। ౬౧.

ఎనిమిది వేల సామగానాలు, పద్నాలుగు సామాలు, ఆరణ్యకము, హోమాంచము—ఇవన్నీ సామగులు పాడుతారు.

ద్వాదశైవ సహస్రాణి ఛన్ద ఆధ్వర్యవం స్మృతమ్। యజుషాం బ్రాహ్మణానాఞ్చ యథా వ్యాసో వ్యకల్పయత్ ।। ౬౧.

ద్వాదశ వేల యజుర్వేదంలోని మంత్రాలు ఉన్నాయని, వ్యాసుడు యజుర్వేద బ్రాహ్మణాలకు నిర్ణయించినట్లు గుర్తించబడింది.

సగ్రామ్యారణ్యకన్తత్స్యాత్సమన్త్రకరణం తథా। అతః పరం కథానాన్తు పూర్వా ఇతి విశేషణమ్ ।। ౬౧.

ఇవి గ్రామ్య, అరణ్య శాఖలతో పాటు మంత్రాలు, కర్మ విధానాలు కలిగి ఉన్నాయి. వీటికి మించి ఉన్న పురాతన కథలు ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడ్డాయి.

గ్రామ్యారణ్యం సమన్త్రఞ్చ ఋగ్బ్రాహ్మణయజుః స్మృతమ్। తథా హారిద్రవీయాణాం ఖిలాన్యుపఖిలాని చ। తథైవ తైత్తిరీయాణాం పరక్షుద్రా ఇతి స్మృతమ్ ।। ౬౧.

ఋగ్వేద, బ్రాహ్మణ, యజుర్వేదలకు గ్రామ్య, అరణ్య, మంత్ర భాగాలు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. అలాగే హారిద్రవీయుల ఖిలాలు, ఉపఖిలాలు, తైత్తిరీయుల చిన్న శాఖలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.

ద్వే సహస్రే శతన్యూనే వేదే వాజసనేయకే। ఋగ్గణః పరి సంఖ్యాతో బ్రాహ్మణన్తు చతుర్గుణమ్ ।। ౬౧.

వాజసనేయి వేదంలో రెండు వేలలో వంద తక్కువగా ఉన్నాయి. ఋగ్వేద గణన కూడా అలాగే, బ్రాహ్మణ భాగం దాని నాలుగు రెట్లు ఉంది.

అష్టౌ సహస్రాణి శతాని చాష్టౌ అశీతిరన్యాన్యధికశ్చ పాదః। ఏతత్ప్రమాణం యజుషామృచాఞ్చ సశుక్రియం సాఖిల యాజ్ఞవల్క్యమ్ ।। ౬౧.

యజుర్వేద, ఋగ్వేద మంత్రాలు ఎనిమిది వేల ఎనిమిది వందలతో, కొంత భాగం అదనంగా ఉన్నాయి. ఇవే శుక్రియ, యాజ్ఞవల్క్య శాఖలతో కూడిన మొత్తం సంఖ్య.

తథా చరణవిద్యానాం ప్రమాణం సంహితాం శ్రృణు। షట్సాహస్రమృచాముక్తమృచః షడ్వింశతిః పునః । ఏతావదధికం తేషాం యజుః కామం వివక్షతి ।। ౬౧.

వివిధ శాఖల సంహితల పరిమాణాన్ని విను. ఋగ్వేద మంత్రాలు ఆరు వేలుగా చెప్పబడ్డాయి, మరో ఇరవై ఆరు అదనంగా ఉన్నాయి. యజుర్వేదానికి ఇది కావలసినంత ఎక్కువగా ఉంది.

ఏకాదశ సహస్రాణి దశ చాన్యా దశోత్తరాః । ఋచాన్దశ సహస్రాణి అశీతిత్రిశతాని చ ।। ౬౧.

పదకొండు వేల మంత్రాలు, పది మరికొన్ని, మరో పది అదనంగా ఉన్నాయి. ఋగ్వేద మంత్రాలు పదివేలతో, మూడువందల ఎనభై కూడా కలిపి ఉన్నాయి.

సహస్రమేకం మన్త్రాణామృచాముక్తం ప్రమాణతః। ఏతావద్భృగువిస్తారమన్యచ్చాథర్వికం బహు ।। ౬౧.

ఋగ్వేద మంత్రాలలో వెయ్యి మంత్రాలు ప్రమాణంగా చెప్పబడ్డాయి. ఇది భృగు సంప్రదాయ విస్తారం, అతర్వణ వేదంలో ఇంకా ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

ఋచామథర్వణాం పఞ్చ సహస్రాణి వినిశ్చయః। సహస్రమన్యద్విజ్ఞేయమృషిభిర్వింశతిం వినా ।। ౬౧.

అతర్వణ ఋగ్వేద మంత్రాలు ఐదు వేలుగా నిర్ణయించబడ్డాయి. మరో వెయ్యి మంత్రాలు కూడా ఉన్నాయి, వాటిలో ఇరవై మినహాయించి ఋషులు చెప్పారు.

ఏతదఙ్గిరసా ప్రోక్తన్తేషామారణ్యకం పునః। ఇతి సంఖ్యా ప్రసంఖ్యాతా శాఖాభేదాస్తథైవ చ ।। ౬౧.

ఇది అంగిరసుడు చెప్పినది. వీరిలో అరణ్యక భాగం కూడా కలదు. ఇలా శాఖల సంఖ్యలు, భేదాలు వివరించబడ్డాయి.

కర్త్తారశ్చైవ శాఖానాం భేదే హేతుస్తథైవ చ। సర్వమన్వన్తరేష్వేవం శాఖాభేదాః సమాః స్మృతాః ।। ౬౧.

శాఖలకు కర్తలు, వాటి విభాగాల కారణాలు కూడా వివరించబడ్డాయి. ప్రతి మన్వంతరంలో శాఖా భేదాలు ఇలానే ఉంటాయని గుర్తించబడింది.

ప్రాజాపత్యా శ్రుతిర్నిత్యా తద్వికల్పాస్త్విమే స్మృతాః। అనిత్యభావాద్దేవానాం మన్త్రోత్పత్తిః పునః పునః ।। ౬౧.

ప్రాజాపత్య శృతి శాశ్వతమైనది. కానీ ఇవి వేరే వేరే రూపాల్లో గుర్తించబడ్డాయి. దేవతలు శాశ్వతం కాదని, మంత్రాలు మళ్లీ మళ్లీ ఉత్పత్తి అవుతాయి.

మన్వన్తరాణాం క్రియతే సురాణాం నామనిశ్చయః। ద్వాపరేషు పునర్భేదాః శ్రుతానాం పరికీర్త్తితాః ।। ౬౧.

ప్రతి మన్వంతరంలో దేవతల పేర్లు స్థిరంగా ఉండవు. ప్రతి ద్వాపరయుగంలో శృతి శాఖల విభాగాలు మళ్లీ వివరించబడతాయి.

ఏవం వేదం తదాన్యస్య భగవానృషిసత్తమః। శిష్యేభ్యశ్చ పునర్దత్త్వా తపస్తప్తుం గతో వనమ్। తస్య శిష్యప్రశిష్యైస్తు శాఖాభేదాస్త్విమే కృతాః ।। ౬౧.

ఈ విధంగా, మహర్షి వేదాన్ని తన శిష్యులకు బోధించి, తపస్సు చేయడానికి అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు. ఆయన శిష్యులు, వారి శిష్యులు ఈ శాఖా విభాగాలను ఏర్పరిచారు.

అఙ్గాని వేదాశ్చత్వారో మీమాంసా న్యాయవిస్తరః। ధర్మ శాస్త్రం పురాణఞ్చ విద్యాస్త్వేతాశ్చతుర్దశ ।। ౬౧.

వేదాలకు సంబంధించిన అంగాలు, నాలుగు వేదాలు, మీమాంస, విశదమైన న్యాయశాస్త్రం, ధర్మశాస్త్రం, పురాణం—ఇవి పద్నాలుగు విద్యాశాఖలు.

ఆయుర్వేదో ధనుర్వేదో గాన్ధర్వశ్చైవ తే త్రయః। అర్థశాస్త్రం చతుర్థన్తు విద్యాస్త్వష్టాదశైవ తు ।। ౬౧.

ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం, గాంధర్వవేదం—ఈ మూడు. అర్థశాస్త్రం నాలుగవది. ఇలా మొత్తం పదిహేనుకు నాలుగు కలిపి పదిహేడు, మరో విద్యతో కలిపి పద్దెనిమిది విద్యాశాఖలు.

జ్ఞేయా బ్రహ్మర్షయః పూర్వన్తేభ్యో దేవర్షయః పునః। రాజర్షయః పునస్తేభ్య ఋషిప్రకృతయస్త్రయః। తేభ్య ఋషిప్రకృతయో మునిభిః సంశితవ్రతైః ।। ౬౧.

బ్రహ్మర్షులు మొదటివారు. వారిలోనుంచి దేవర్షులు, వారిలోనుంచి రాజర్షులు, ఆ తరువాత మూడు ఋషి వర్గాలు. వీరిలోంచి కఠిన వ్రతాలు పాటించే మునులు ఋషి వర్గాలను ఏర్పరిచారు.

కశ్యపేషు వసిష్ఠేషు తథా భృగ్వఙ్గిరోఽత్రిషు। పఞ్చస్వేతేషు జాయన్తే గోత్రేషు బ్రహ్మవాదినః। యస్మాదృషన్తి బ్రహ్మాణన్తేన బ్రహ్మర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

కశ్యపులు, వసిష్ఠులు, భృగులు, అంగిరసులు, అత్రులు—ఈ అయిదు వంశాలలో బ్రహ్మాన్ని దర్శించిన వారు బ్రహ్మర్షులుగా పిలవబడతారు.

ధర్మస్యాథ పులస్త్యస్య క్రతోశ్చ పులహస్య చ। ప్రత్యూషస్య ప్రభాసస్య కశ్యపస్య తథా పునః ।। ౬౧.

ధర్ముడు, పులస్త్యుడు, క్రతువు, పులహుడు, ప్రత్యూషుడు, ప్రభాసుడు, అలాగే కశ్యపుడు — వీరి గురించి చెప్పబడింది.

దేవర్షయః సుతాస్తేషాం నామతస్తాన్నిబోధత। దేవర్షీ ధర్మపుత్రౌ తు నరనారాయణానుభౌ ।। ౬౧.

వీరికి దేవర్షులు కుమారులు. వారి పేర్లు వినండి: ధర్మునికి నరుడు, నారాయణుడు ఇద్దరూ కుమారులు.

వాలఖిల్యాః క్రతోః పుత్రాః కర్దమః పులహస్య తు। కుబేరశ్చైవ పౌలస్త్యః ప్రత్యూషస్యాచలః స్మృతః ।। ౬౧.

క్రతువుకు వాలఖిల్యులు కుమారులు, పులహునికి కర్దముడు, పులస్త్యునికి కుబేరుడు, ప్రత్యూషునికి అచలుడు కుమారుడిగా చెప్పబడాడు.

పర్వతో నారదశ్చైవ కశ్యపస్యాత్మజావుభౌ। ఋషన్తి దేవాన్ తస్మాత్తే తస్మాద్దేవర్షయః స్మృతాః ।। ౬౧.

కశ్యపునికి పర్వతుడు, నారదుడు ఇద్దరూ కుమారులు. వీరు దేవతలకు ఋషులు కావడంతో దేవర్షులుగా పిలవబడతారు.

మానవే వైషయే వంశే ఐలవంశే చ యే నృపాః। ఐలా ఐక్ష్వాకనాభాగా జ్ఞేయా రాజర్షయస్తు తే ।। ౬౧.

మనువు, వైశ్యుడు, ఐల వంశాలలోని రాజులు — ఇళుడు, ఇక్ష్వాకుడు, నాభుడు వంశస్థులు — వీరిని రాజర్షులుగా తెలుసుకోవాలి.

ఋషన్తి రఞ్జనాద్యస్మాత్ప్రజా రాజర్షయస్తతః । బ్రహ్మలోకప్రతిష్ఠాస్తు స్మృతా బ్రహ్మర్షయో మతాః ।। ౬౧.

రాజవంశాలలో ఋషులుగా ఉండి ప్రజలకు మార్గనిర్దేశం చేసినవారు రాజర్షులుగా పిలవబడతారు. బ్రహ్మలోకంలో స్థిరపడినవారు బ్రహ్మర్షులుగా గుర్తించబడతారు.

దేవలోకప్రతిష్ఠాశ్చ జ్ఞేయా దేవర్షయః శుభాః। ఇన్ద్రలోకప్రతిష్ఠాస్తు సర్వే రాజర్షయో మతాః ।। ౬౧.

దేవతల లోకంలో స్థిరపడినవారు పవిత్రమైన దేవర్షులు. ఇంద్రలోకంలో స్థిరమైనవారు అందరూ రాజర్షులుగా పరిగణించబడతారు.

అభిజాత్యా చ తపసా మన్త్రవ్యాహరణైస్తథా। ఏవం బ్రహ్మర్షయః ప్రోక్తా దివ్యా రాజర్షయస్తు యే ।। ౬౧.

ఉత్తమ వంశం, తపస్సు, మంత్రోచ్చారణ వల్ల బ్రహ్మర్షులు అని పిలవబడతారు. దివ్యమైన వారు రాజర్షులు.

దేవర్షయస్తథాన్యే చ తేషాం వక్ష్యామి లక్షణమ్। భూతభవ్యభవజ్ఞానం సత్యాభివ్యాహృతం తథా ।। ౬౧.

ఇప్పుడు నేను దేవర్షులు మరియు ఇతరుల లక్షణాలు చెబుతాను: గత, భవిష్యత్తు, వర్తమాన కాలాల జ్ఞానం, నిజమైన మాటలు పలకడం.

సమ్బుద్ధాస్తు స్వయం యే తు సమ్బుద్ధా యే చ వై స్వయమ్। తపసేహ ప్రసిద్ధా యే గర్భేయైశ్చ ప్రణోదితమ్ ।। ౬౧.

తమలోనే జ్ఞానం కలిగి ఉండేవారు, తాము స్వయంగా బోధించుకున్నవారు, తపస్సు వల్ల ప్రసిద్ధి చెందినవారు, గర్భంలో నుండే ప్రేరణ పొందినవారు — వీరే.